SHARE

Geografski položaj i granice Slatine

Slatina zauzima južni dio Bjelasice, njen planinski i potplaninski prostor. Pripada opštinama Andrijevica (sjeverozapadni dio) i Kolašina (istočni dio). Prostire se od Lima na jugoistoku do Pivljena i Ključa na sjeverozapadu u dužini od 20 km. Potplaninski dio smješten je između Sjenožeta i Zabrđa, a granica ide potocima. Planinski dio kome pripada Vranještica i Suva gora, graniči se sa: Mujovića rečinama, Bukovom poljanom i Gligorskim dolovima u opštini Kolašin.

Geografski položaj je povoljan. Nalazi se na dodiru Komova i Bjelasice i u neposrednoj je blizini tri gradska centra: Andrijevica, Berane i Kolašin. Ovaj prostor sa jugoistoka tangira magistralni put Berane-Andrijevica. On predstavlja najznačajniju saobraćajnicu prostora, dok ostale uglavnom čine makadamski i šumski kolovozi. Treba istaći gustinu putne mreže ovih saobraćajnica, jer njihovom prekategorizacijom može se poboljšati položaj Slatine.

Geomorfološke karakteristike

Reljef sjeveroistočnog dijela Crne Gore, pa i područja Slatine formiran je u osnovnim crtama za vrijeme tektonskih procesa koji su djelovali u tercijarnom geološkom periodu. Najniža tačka se nalazi na ušću Zabrckog potoka na 740 metara nadmorske visine, dok se najviša tačka nalazi na Ključu i iznosi 1973 metra. Naselje se prostire po blago nagnutom terenu diseciranim vodenim tokovima (potocima). Viši tereni su pretežno planinski, često sa blagim prelomima i nagibima.

Područje Slatine sastavljeno je i od stijena raznovrsnih starosti. U prvom redu tu su krečnjaci, kojih ima i u nižim i u višim predjelima. Osim toga tipičan primjer intruzija magme je metamorfna stijena i mermer u Žoljevici.

Planinski vijenci se preko nižih planina  Bača, Rudog brda, Gradišnjice, Žoljevice i Kostreša spuštaju prema dolini Lima. Najznačajnije planine koje pripadaju Bjelasičkoj grupi su: Kostreš (1220), Razvrše (1649), Rudo brdo (1657), Lisa (1878), Bačko brdo (1660), Glave (1591) i Ključ (1973). Na cijelom prostoru nema naglog spuštanja sa stjenovitim odsjecima osim litica na Žoljevici. Na ovom području veoma interesantan morfološki oblik čine fluvioglacijalne terase koje su najizraženije u okolini Andrijevice.

Klimatske karakteristike

Slatina ima umjereno kontinentalnu klimu, sa prodorom planinske klime zbog prostorne blizine i uticaja planinskog oboda.  Na planinama ovog područja nema one surovosti i oštrine koja se osjeća u drugim krajevima sjeverne Crne Gore, jer tople vazdušne struje i južni vjetrovi nesmetano dolaze od mora. Planinski masiv Žijeva ih toliko ne zaklanja. Klimatske prilike nižeg područja Slatine kontrastne su za veće nadmorske visine. Primjera za to ima više – u nižim oblastima gdje proljeće nekada rano nastupa, dok u višim predjelima to nije slučaj.

Na osnovu istraživanja primijećeno je da je u Vranještici, zaseoku Slatine, koja je na višoj nadmorskoj visini, do 27. januara veoma lijepo vrijeme a pored Lima neizdrživi mrazevi, da bi posle toga nastupile promjene – u župi su intezivno topliji dani a u Vranještici – mrazevi.

Temperatura. Najvažniji klimatski elemenat je temperatura vazduha od koje zavise ostali elementi, naročito vazdušni pritisak, vjetrovi, broj sunčanih dana, količina padavina i trajanje sniježnog pokrivača.

Rezultati dobijeni na osnovu dugogodišnjeg posmatranja klimatskih elemenata ukazuju na sledeće amplitude: maksimalna temperatura za vrijeme ljeta može da dostigne 37 C°, a u zimskom periodu zna da se spusti čak i do – 30 C°. Najtopliji mjesec je jul sa prosječnom temperaturom 18 C°, a najhladniji januar sa prosječnom temperaturom – 2 C°, srednja godišnja od 8-9 C°.

Relativna vlažnost vazduha. Najveća relativna vlažnost vazduha javlja se u zimskom periodu. U Andrijevici dostiže 84%. Visoke vrijednosti relativne vlažnosti vazduha su posledica temperature i pojačane ciklonske aktivnosti.

Oblačnost i insolacija. Srednja vrijednost godišnje oblačnosti je (5,63 časova) što znači da je pri ravnomjernoj podjeli više od polovine neba u oblacima. Maksimalna oblačnost je u decembru (7,8 časova) minimalna u julu (3,61 časa) uglavnom oblačnost ove kotline je u obrnutom odnosu sa temperaturom, a u upravnom sa vlažnoću vazduha. Od ovoga ima ostupanja.

Slatina je godišnje osunčana oko 1900 časova. Najintenzivnije trajanje sunčevog sjaja je u ljetnjim mjesecima kada iznosi 270 časova, dok je najslabije u zimskim mjesecima i iznosi 51 čas.

Padavine. Prema podacima hidrometeorološkog zavoda Crne Gore, u Slatini se izluči oko 900 – 1000 mm. Međutim kada se ima u vidu visina oblasti i blizina, odnosno položaj prema Jadranskom moru ovaj podatak je dosta nelogičan. Obrazloženje se može naći u konfiguraciji terena, jer u ovu dolinu ne dopiru vlažni vjetrovi, već se padavine izlučuju na spoljne zapadne strane Komova, Prokletija i Bjelasice. Idući prema planinama količina padavina se povećava, na Komovima dostiže do 3000 mm. Raspored padavina je dosta povoljan za privrednu djelatnost.

Vjetrovi. U ovom kraju duvaju: sjeverac, jugo, zapadni vjetar, jugozapadni i sjeverozapadni vjetar, poznat u narodu kao krivac. Sjeverni i sjeverozapadni duvaju tokom zime. Zapadni vjetar je karakterističan za sva godišnja doba, takođe i jugo. Zapadni i jugozapadni vjetrovi imaju najveću snagu.

Hidrografske karakteristike

Slatina raspolaže velikom količinom vode. Razlozi su: sastav zemljišta, biljni pokrivač, reljef i klimatski uslovi. Obilje šume i debeli sloj humusa čine da zemljište zadržava vlagu. Svuda se javljaju nepresušni izvori i potoci i održavaju stalni rječni tokovi, koji su raščlanili selo. Izvori su tako česti da svaka kuća ima svoju vodu za piće, čak i više izvora. Ova se voda koristi za navodnjavanje. Poznati su izvori Krštena voda (u narodu se priča da ju je vremenom zakrstio Sveti Sava, otuda takvo ime).

Pošto Lim protiče podno Slatine a Kraljštica i Trebačka rijeka izviru na terenu Slatine, na padinama Lise, to su i ove rijeke Slatinske. Gradišnička rijeka (gornji tok Trebačke rijeke tako se zove) ponire iza Žoljevice ponorom Đatlom, izvire u Zabrđu i otiče  potokom između Zabrđa i Slatine. Ovu vodu zakonski dijele stanovnici oba sela još od vladavine knjaza Nikole.

Topografska površina na prostoru Slatine uslovila je postojanje velikog broja izvora, koji se najčešće koriste u svrsi vodosnabdijevanja i navodnjavanja. Neke odlikuju velika izdašnost, a neka od njih i vrlo niske temperature. Po velikoj izdašnosti izdvajaju se: Krštena voda i točak u blizini kuće Dragoljuba Kićovića.

Među izvorima se ističu: Babina voda, Krštena voda, Ledeni izvor, Slatinska česma, Kostov izvor, Lijepa voda, Mojaški točak, Ivanovića točak, Prosina,  Velikina česma, Ševarski izvor, Leposavin izvor, izvor na Osojice, Stanin izvor, Đurđin izvor, Stanušin izvor, Slatinski (Zekovića) izvor, izvor na imanju Dragoljuba Kićovića, česma na imanju Mikete Ivanović, izvor na imanju Mihajila – brka Jelića, izvor ispod kuće Ljuba Račića, izvor iznad Sevidola i Đolev točak.

Među potocima se ističu: Slatinski potok, Košarski potok, Ševarski  potok, Slatinsko – zabrcki potok.

Pedološke karakteristike

Složenost geološkog sastava, raznovrsnost vegetacionog pokrivača uslovili su formiranje više tipova zemljišta. Ta zemljišta su rasprostranjena prema visinskoj pojasnosti i nagibu. Na vertikalnom profilu Slatine izdvajaju se sledeći tipovi zemljišta:

  • Aluvijalno-deluvijalna zemljišta (FLUVIOSOL) zastupljena su u rječnim dolinama i potocima;
  • Euterično-smeđa zemljišta (EUTRICNI CAMBIOSOL) nalaze se na rječnim terasama, ona su bogata hranljivim materijalima;
  • Kisjela ili distrčno smeđa zemljišta (DISTRICNI CAMBIOSOL) zastupljena su na nižim planinskim padinama;
  • Krečnjačko-dolomitska crnica (CALGO-MELANSOL);
  • Humusno-silikatna zemljišta (RANCERI) nalaze se na većim nadmorskim visinama i na njemu su razvijene pašnjačke površine.

Najveće rasprostranjenje imaju smeđa tla. To su plitka i srednje duboka skeletoidna zemljišta. Ona čine najkvalitetnija poljoprivredna zemljišta, mada su najviše prekrivena šumskom vegetaciom.

Biljni i životinjski svijet

Usled povoljnih klimatskih uslova, obilja vlage i plodnog zemljišta, kao i velikih visinskih razlika, raznovrstan je biljni svijet ovog područja. Ređaju se pojasevi različitog biljnog sastava: u nižim djelovima zastupljene su listopadne šume (hrasta i bukve), na višim četinari (jela, smreka-smrča). Granice između ovih pojaseva nijesu pravilne. U aluvijalnoj ravni Lima zastupljene su jove i vrbe.

Planine su bogate pašnjacima, bujnim travama i izvorima vode. Od biljnih kultura gaje se žita: kukuruz, pšenica, u višim područjima raž, ječam i ovas. Voće je srednjoevropsko: jabuke, šljive, kruške, trešnje, dunje i orasi. Jabuke su starijeg porijekla – još iz doba Nemanjića, a šljive su zasađene negdje 1830. godine. Postoje dvije vrste: rane, zvane piskavice požegače zvane debelice. Od povrća se gaje: kupus, krompir, luk i boranija. U novije vrijeme se gaji i paprika, patlidžan, dinja i krstavci, te razne salate, zatim mrkva, šargarepa, rotkva.

U oblasti četinarskih šuma nailazi se na šumsko voće: jagodu, borovnicu, malinu, kupinu i planinsku ribizlu. Pored šumskog voća ovi krajevi su bogati ljekovitim biljem: hajdučka trava, majčina dušica, nana, kantarion, šipurak. Od gljiva su zastupljeni: vrganj, lisičarka, smrčak i šampinjon.

Pretjerano korišćenje, kao i šumski požari uslovili su stvaranje znatnih površina devastiranih šuma. Degradiranju šuma dosta je doprinijela i neizgrađena šumska infrastruktura.

Pred šumskom privredom postavljaju se sledeći podaci:

  • u postojećim šumama voditi gazdovanje koje obezbeđuje stalno povećanje prinosne snage,
  • rekonstrukcija devastiranih visokih šuma, te pošumljavanje neobraslih šumskih površina,
  • trajno održavati i jačati uslove za parkovnu i turističku infrastrukturu.

Za životinjski svijet Slatine može se reći da je raznovrstan. Od domaćih životinja uglavnom se gaje: goveda, ovce, konji i koze. Stočarstvo je polunomadsko. Opšti su pokreti zdiga i izdiga. Na planinama se nalaze katuni, od koliba – stanova, kako ih narod naziva. Slatinjani imaju više katuna:  Lisački, Vukićeva staja, Seferova kosa, Bačko brdo i Rudo brdo. U novije vrijeme su formirani katuni na:  Baču, Krivom  dolu i Škalama

Divlji životinjski svijet je nekada bio raznovrsniji nego što je bio danas. Krupna divljač: medvjed, srna, divlji vepar i vuk skoro da su istrijebljeni. Zečevi, lisice, vidre i kune su češće pa se i love. Od ptica su zastupljeni: suri orao, kobac, gavran, prepelica, kos, detlić, kukavica, sova, vrabac, sjenica, čvorak. U novije vrijeme se sreću: divlja koka i tetrijeb, naročito u rejonu Lise.

Lim kao pogranična rijeka je bogata: mladicom, mrenom, klenom, lipljenom i kalifornijskom pastrmkom.

Pripremio: MSc Đoko Raičević

Literatura:

Jelić, R.  R. Slatina i Slatinjani: u istoriji i tradiciji, Milun K. Jelić- Beograd: Odbor za proučavanje sela  SANU, institut za ekonomiku poljoprivrede Beograd, zavod za proučavanje kulturnog razvoja Srbije.

Kićović, D. M. (1995). Turizam i zaštita prirode gornjeg Polimlja, Unireks Nikšić.

Hidrometeorološki zavod Crne Gore, Podgorica.

Labović, B. (2009). Život na Komovima, Komovi, Andrijevica.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here