SHARE

Pored turističko-rekreativnih vrijednosti klimatskih elemenata, klima i posredno utiče na turističke aktivnosti i atraktivnosti. Poznato je i da se na razvoj turizma ne može ni pomišljati bez klimatskih pogodnosti. Prepoznavanje istih je rezultat brojnih analiza klimatskih elemenata i komparacije sa konkurentnim ili emitivnim područjima.

Temperatura vazduha S obzirom da masovna turistička kretanja koja u sebi nose rekreativnu funkciju imaju izraziti sezonski karakter, temperatura vazduha jedan je od najvažnijh elemenata koji ih određuju, naročito trajanje sezone.

Jasno se zapaža da se srednje mjesečne temperature u Mojkovcu kreću od 0,3°C u januaru do 19,1°C u julu. Srednja godišnja temperatura vazduha je 9,2°C. Godišnja amplituda nije visoka i iznosi 19,4°C. Po kriterijumu da je amplituda temperature vazduha od 19°C granična vrijednost između oblasti sa maritimnim i kontinentalnim režimom temperatura vazduha, izlazi da se Mojkovac nalazi u prelaznoj zoni između ta dva klimatska režima. Maritimni uticaj ogleda se i u tome da je jesen toplija od proljeća 0,5°C, šta je posledica jesenjeg zagrijevajućeg uticaja Sredozemnog mora i Atlanskog okeana, kao i velike potrošnje toplotne energije na topljenje sniježnog pokrivača u proljeće.

Period sa srednjim mjesečnim temperaturama većim od 10°C, značajan za određivanje trajanja ljetnje turističke sezone, obuhvata čak šest mjeseci  u Mojkovcu (maj – oktobar), a u višim pojasevima gdje se mogu razviti određene turističke funkcije on će, svakako, biti  izrazito kraći, tek do dva mjeseca (jul – avgust), šta se uočava iz sledećeg pregleda termičkog režima vazduha na većim nadmorskim  visinama.

Dva jesenja mjeseca (septembar 13,5°C i oktobar 10,5°C) sa srednjim temperaturama većim od 10°C omogućavaju znatno produženje ljetnje turističke sezone, važnom problemu turističke privrede. Jesen je pogodnija za realizovanje aktivnosti od drugog prelaznog godišnjeg doba, proljeća. Jesen je toplija od proljeća, a „jesenji pejzaž je slikovitiji od proljećnog, naročito na planinama sa mješovitom vegetacijom. Ovo je jedan od razloga bolje posjećenosti planina u jesen nego u proljeće“.

Period sa negativnim temperaturama, koji se, uglavnom, poklapa sa trajanjem zimske sezone, u Mojkovcu obuhvata samo jedan mjesec (januar -0,3°C). S obzirom da se tereni pogodni za zimske sportove nalaze na visinama iznad 1500 metara negativne srednje mjesečne temperature javljaju se četiri mjeseca (decembar – mart), što se može vidjeti u prethodno datom pregledu. Sa povećanjem nadmorske visine i sniježni pokrivač će duže trajati.

U toku ljetnje turističke sezone temperatura dostiže apsolutno maksimalnu vrijednost (avgust 34,5°C). Pregled ostalih mjesečnih maksimuma dozvoljava da ljetnja sezona ima raspon od maja do oktobra, čiji maksimumi su ograničeni vrijednostima od 29,8°C do 25,7°C. U toku zimsko-sportske sezone najveća registrovana temperatura je 16.9°C u januaru, dok su decembarski i februarski maksimumi nešto niži, 15,5°C i 15,3°C. Razlike apsolutnih maksimuma između proljeća (9,1°C) i jeseni (3,9°C) ukazuju da brže raste toplina ljeta nego hladnoća zime.

Apsolutno minimalne temperature vazduha, normalno, najizraženije su u hladnijoj polovini godine. Najniža zabilježena temperatura iznosi -21,1°C, u mjesecu februaru. Minimalne januarske i decembarske temperature su identične -16,9°C. Izuzetno niska temperatura zabilježena je u martu, čak -19,7°C. Negativne apsolutno minimalne temperature vazduha imaju svi mjeseci u periodu oktobar – maj. Da se radi o prostoru oštrijeg podneblja usled velike nadmorske visine i znatnog odstojanja od obale Jadrana pokazuju minimalne temperature registrovane u junu i septembru (1,8°C i 0,7°C).

S obzirom da rad obuhvata i dio planina koje okružuju Mojkovac, termički uslovi na njihovim padinama i vrhovima će biti drugačiji od izloženih vrijednosti. One će se pomjerati u korist nižih i negativnih temperaturnih vrijednosti, šta pogoduje produženju zimske turističke sezone i prijatnom svježinom privlači rekreativna i izletnička kretanja u toku ostalih godišnjih doba, naročito ljeta.

Ne smiju se zaboraviti ni temperaturne inverzije, česte zimi pri tihom vremenu. Tada se u dolini Tare „ujezeri“ hladni vazduh i niski oblaci, dok je na većim visinama vrijeme sunčano i relativno toplo.

Relativna vlažnost vazduha Relativna vlažnost vazduha veoma je značajan bioklimatski elemenat, jer zajedno sa temperaturom vazduha i vjetrom izaziva različite fiziološke osjećaje čovjeka.

Najveća relativna vlažnost vazduha je zimi (decembar 85,3%), a najmanja ljeti (jul 72,3%), pokazujući pravilno kretanje tokom godine. Prosječna relativna vlažnost na nivou godine iznosi 77,1%, svrstavajući Mojkovac u umjereno vlažna područja. U formiranju vrijednosti relativne vlage značajan uticaj imaju topografski (kotline u kojima je slabije vazdušno strujanje), hidrografski (riječne doline), floristički (veći šumski kompleksi) i još neki termički uslovi. Imajući u vidu da je optimalna vlažnost 70 – 75% povoljni uslovi za boravak turista su naročito izraženi od maja do avgusta, tj. u toku ljetnje turističke sezone.

Oblačnost i insolacija – Oblačnost utiče na vrijednost nekih klimatskih elemenata, najviše na temperaturu vazduha i insolaciju. Oblačnost pokazuje slično kretanje tokom godine kao i relativna vlažnost.

Najveća oblačnost je tokom zime, sa maksimumom u decembru (8,0 desetina), a najmanja preko ljeta, od juna do avgusta, sa minimumom u julu (4,8 desetina). Prosječna godišnja oblačnost iznosi 6,1 desetinu.

Broj tmurnih dana pokazuje identično kretanje tokom godine kao i oblačnost, uz jedinu razliku što je najviše tmurnih dana zabilježeno u decembru (19,0), a najmanje u junu (6,4). Minimumi oblačnosti i tmurnih dana podudaraju se sa ljetnjom turističkom sezonom, kada se bilježi i najveći broj vedrih dana. Oblačnost i tmurni dani u zimskom periodu donekle su uvećani uticajem temperaturnih inverzija. Tada u dolini vlada hladno i tmurno vrijeme, dok na planinama i njihovim padinama, glavnim područjima za razvoj zimskog turizma, vladaju suprotne vremenske prilike – sunčano i toplo vrijeme.

Povećana oblačnost utiče na smanjenje vidljivosti i estetske vrijednosti planinskog pejzaža, a time smanjuje i turističku vrijednost područja. Suprotno tome, vedro vrijeme, pored neposrednog uticaja Sunca na organizam i funkcije čovjeka, u potpunosti otvara kontraste i horizonte povećavajući privlačnost područja. Nešto veća  oblačnost u toku ljeta (naročito u poslije podnevnim časovima, karakteristično za planinske oblasti), pozitivno utiče na smanjenje indeksa UV zračenja, otvarajući prostor za vremenski neograničen boravak na otvorenom prostoru tokom cijelog ljeta, šta se ne preporučuje pri potpuno vedrom vremenu.

Dužina sunčevog sijanja u Mojkovcu se ne registruje. U Kolašinu te vrijednosti iznose 1.805,4 sati ili u Žabljaku 1.925,9 sati. S obzirom na kotlinski položaj Mojkovca, izražene temperaturne inverzije i duže zadržavanje magle vrijednosti insolacije mogu biti samo manje. Inače, veći dio teritorije opštine Mojkovac ima povoljnu ekspoziciju (68,7% je eksponirano pravcima: jug, jugoistok, jugozapad, ravničarski tereni, a 14,7% uslovno povoljnu ekspoziciju, prema istoku i zapadu).

Padavine  Iako se u Mojkovcu izluči prosječno 1.599 mm vodenog taloga u toku godine (oskudnost u padavinama pored visoke relativne vlažnosti je posljedica nepostojanja uslova u većem dijelu godine da se postigne nivo kondenzacije), u granicama područja koje ovaj rad obuhvata te vrijednosti su različite. Na osnovu raspoloživih podataka može se zaključiti da količina padavina opada u pravcu zapada, naročito na lijevoj strani doline Tare, tj. u zavjetrinskoj strani, ispod planine Sinjajevine. Tako se u Bistrici izluči 1.230 mm, a u Dobrilovini još manje, svega 1.121 mm. Na drugoj strani na padinama Bjelasice količina padavina je veća od vrijednosti registrovane u Mojkovcu. Na padinama Turjaka, na 1300 metara, teorijski izračunata godišnja količina padavina trebala bi da iznosi 2.188 mm. Uticaji privjetrinskih i zavjetrinskih padina više su nego očigledni. Godišnje kretanje padavina pogoduje razvijanju turističkih funkcija. Malo padavina u ljetnjim mjesecima (svega 13 – 14% od ukupne godišnje količine) pogoduje turističkim kretanjima ka rekreativnim turističkim motivima u ljetnjoj sezoni. Karakter samih padavina, takođe, ne ograničava turističke aktivnosti i boravak jer se radi o kratkotrajnim pojavama koje slijedi vedro i više nego prijatno vrijeme. Kako su u toku ljeta česte termičke i vremenske nepogode, u planinskom području je potrebno izgraditi skloništa za sve brojnije alpiniste, planinare, bajkere, izletnike i ostale ljubitelje prirode.

Maksimum padavina, pod uticajem modifikovanog mediteranskog pluviometrijskog režima se registruje u hladnijoj polovini godine. Najkišovitiji mjeseci su januar (265 mm), novembar (200 mm) i decembar (163,5 mm). Sekundarni maksimum padavina na godišnjem nivou javlja se u aprilu i maju, šta je veoma važno jer se poklapa sa početkom vegetacionog perioda.

Od padavina najveći turističko-rekreativni značaj ima snijeg. On omogućava organizovanje raznovrsnih oblika rekreacije i turističkog dvosezonskog razvoja. Prirodno, snijeg se najranije javlja u najvišim planinskim područjima i to, prosječno, prije 1. oktobra, zatim na visinama iznad 1500 metara između 1. i 16. oktobra. Datum poslednjeg dana sa sniježnim pokrivačem  iznad 2000 metara se javlja čak i posle 1. juna, dok za pojas 1500 – 2000 metara, tj. primarni turistički pojas predisponiranim za zimske sportove, ovaj karakterističan datum javlja se kasno, polovinom maja, pa i kasnije. Na potencijalnim skijaškim terenima, sa nadmorskom visinom iznad 1500 metara, prosječno trajanje sniježnog pokrivača je nešto niže od 200 dana (50 – 55% od godine). Iako ne postoje precizni podaci može se pretpostaviti da se neprekidni sniježni pokrivač u Mojkovcu najčešće obrazuje u januaru i februaru. U toku zime u Mojkovcu se izluči 531,8 mm padavina ili 33 – 34% od godišnje količine. Sa povećanjem nadmorske visine te vrijednosti mogu biti samo veće. U višim predjelima ili primarnom turističkom pojasu za zimski turizam, skijanje i masovne zimske rekreativne aktivnosti, negativne srednje mjesečne temperature traju četiri do pet mjeseca, tako i padavine u ovom periodu pretežno se javljaju u obliku snijega, učestvujući u ukupnim godišnjim količinama sa 51 – 54%. To je, svakako, veoma povoljna okolnost i izvanredna pogodnost za razvoj zimske turističke sezone i za razriješavanje rekreativne potrebe turističkih kretanja.

Pored perioda javljanja i učešća u ukupnim padavinama za turističko vrednovanje klime od značaja su i godišnje učestalosti dana sa sniježnim pokrivačem i maksimalne vrijednosti istog. Maksimalna učestalost sniježnog pokrivača u Mojkovcu iznosi 129 dana (1981. godina). Prosječno je 90 sniježnih dana u godini. Maksimalna visina sniježnog pokrivača registovana 1976. godine iznosila je  149 cm. Prosječan broj dana sa sniježnim pokrivačem jednakim i većim od 30 do 50 cm.

Podaci govore u prilog mogućnostima za razvoj turizma. Još jedna potvrda tome su minimalne mjesečne sume padavina u toku zime. One iznose: decembar 63l6 mm, januar 192,9 mm, februar 71l6 mm. S obzirom na znatno veću nadmorsku visinu potencijalnih turističkih lokaliteta te vrijednosti sniježnih padavina mogu biti samo izraženije u korist turističkih funkcija.

Dakle, padavine kao klimatski element imaju najpoželjnije osobine i kretanje preko godine sa aspekta turizma. Redovnost i obilnost padavina u zimskim mjesecima, te umanjene, neograničavajuće vrijednosti u toku ljetnje sezone potenciraju dvosezonski razvoj turizma, koji koristeći nadmorsku visinu, nagibe i ekspozicije padina udruženih sa povoljnim padavinskim elementima mogu zimsku sezonu produžiti duboko u proljeće čineći turističku ponudu  konkurentnom i prepoznatljivom.

Vjetar – Ne postoje precizni podaci, o vjetru kao klimatskom elementu, osmotreni na meteorološkoj stanici u Mojkovcu. Time će ovaj osvrt imati uopšteni karakter zasnovan, uglavnom, na podacima iz konsultovane literature.

Na pravce i jačinu vazdušnih strujanja utiču reljef, temperaturni i barometarski gradijenti. Zapažaju se i lokalni vjetrovi.

Najčešći su sjeverni i sjeverozapadni vjetrovi koji se javljaju u sva četiri godišnja doba. Sa sjeveroistočne strane dolazi vjetar „krivac“ ili „ustoka“, kako ga stanovništvo naziva. To su hladne i suve vazdušne mase. Uvijek snižavaju temperaturu vazduha i utiču na stabilizaciju vremena. Rijetko, tokom zime donose sniježne padavine. Njihov uticaj je pozitivan na zimsku sezonu. Snižavanjem temperature produžavaju trajanje sniježnog pokrivača; donoseći stabilno i vedro vrijeme pogoduju turističkim kretanjima i boravku na snijegu i donoseći određene sniježne padavine utiči na kvalitet i visinu istog. Upadi vjetrova iz sjevernog i sjeverozapadnog pravca povremeno ljeti donose kišu. Južni vjetar je najčešći u proljećnim mjesecima kada podstiču razvoj vegetacije i topljenje snijega, ponekad veoma naglo, tako da ga stanovništvo karakteristično naziva „razvigor“. U drugim godišnjim dobima donosi tople i vlažne vazdušne mase iz kojih se izlučuju obilne padavine. U toku zime donosi obilne sniježne padavine, u čemu se ogleda njegov veliki turistički značaj. On je izraženiji što u toku ljetnje turističke sezone južni vjetrovi podržavaju stabilno i toplo, odnosno pravo mediteransko vrijeme, prouzrokujući čak i sušu. Zapadni vjetrovi, koristeći otvorenost doline Tare u tom pravcu, dosta su jaki tokom proljeća i jeseni. Na području koje ovaj rad tretira prisutni su lokalni vjetrovi danik i noćnik. Oni nastaju zbog nejednakog dnevnog zagrijevanja i noćnog hlađenja vazduha u dolinama i planinama. Pregrejani dolinski vazduh struji u toku dana uz planinske strane. Noću se prehlađeni vazduh spušta sa planina u doline. Javljaju se ljeti, pri tihom i vedrom vremenu. Ovi vjetrovi su naročito karakteristični za Sinjajevinu. Njena uravnjenost i odsustvo vegetacije naročito pogoduju razvijanju termičkih uslova na kojima se bazira ova pojava. Naročito su izraženi na lokalitetu Tvrdi potok, iznad sela Gojakovići.

Pripremio: Fuštić Miodrag

Literatura:

Bošković, P. (1983): Nacionalni park „Biogradska gora“, SGD, Posebna izdanja, knjiga 57, Beograd.

Dukić, D. (1977): Klimatologija, Naučna knjiga, Beograd.

Đukanović, D. (2000): Klima Kolašina i okoline, SO Kolašin : IŠ „Stručna knjiga“ D.P., Kolašin.

Grupa autora: Monografija Crna Gora, Narodna knjiga – Alfa, Beograd-Podgorica, 2003.

Kasalica, S. (1988): Sjeverna Crna Gora, NIO „Univerzitetska riječ”, Nikšić.

Kasalica, S. (1991): Klima – činilac razvoja turizma u nacionalnom parku „Biogradska gora“ i na planini Bjelasici, CANU, Zbornik radova sa naučnog skupa „Prirodne i društvene vrijednosti Nacionalnog  parka Biogradska gora“, knjiga 23, Titograd, str. 110.

Lutovac, M. V. (1973): Polja, Brskovo i Mojkovac u dolini rijeke Tare, Glasnik SGD, sv. LIII, br. 2, Beograd.

Milojević, B. Ž. (1955): Dolina Tare, Pive i Morače, Naučno društvo NR Crne Gore, Cetinje.

Radojičić, B. (2008): Geografija Crne Gore – regije, knjiga III, DANU, Podgorica.

Prostorni plan opštine Mojkovac, prednacrt, april 2008, str. 48, podaci za period 1961 – 1990.

Stanković, S. M. (1983): Turizam u Jugoslaviji, Turistička štampa, Beograd.

Vasović, M. (1979): Priroda sjeverne Crne Gore, Godišnjak Geografskog društva Crne Gore, br. 2, Titograd.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here