SHARE

Opština Rožaje smještena je u dijapazonu nadmorske visine (760 m n.v. – ušće rijeke  Ibar) do Hajle 2.403 m n.v. U denivelaciji od 1.643 m postoji mnoštvo reljefnih oblika: okomite stijene, Stožine (Ahmica) visokoplaninske prevoje, grebene i površi, pitome doline, surove kanjone (kanjon Ibra i kanjon Bukovice, kao najmarkantniji), ali samo jedno jezersko gorsko oko, Blato. U morfostrukturi Rožajskog kraja mogu se izdvojiti sljedeće geografske cjeline:

Planinsko područje na desnoj obali Ibra zahvata oko 1/3 teritorije opštineOvo područje ima dominantnu osojnu ekspoziciju, manje zaravnjenih površina i pašnjaka, bogatije je vodom (prva klasa) i šumom, višu prosječnu nadmorsku visinu (1000 do 2400 m), duže trajanje snijega (130 dana), veći broj ledenih dana u godini (5-10), veću visinu sniježnog pokrivača i veći nagib terena, a manju gustinu naseljenosti i manji broj naselja (oko 20%). Nad ovim prostorom, sa juga: Rožajski vrh, Smiljevica, sam vrh Hajle, Ahmica, Rusolija, Žljeb, Seinova i Beleg, čije padine ovu lepezu zatvaraju do samih desnih obala Županice i Ibra, odnosno, do međudržavne granice sa Srbijom, ušće rijeke  u Ibar na koti 760 m. n.v. Ovo područje je pogodno za rast čistih i mješovitih sastava jele i smrče, a na višim nadmorskim visinama, javlja se i molika. Između šumskih površina, u podnožju planina, su pašnjaci i livade. Područje je povoljno za razvoj svih oblika planinskog turizma, posebno skijališta, hidroenergije, šumarstva i drvoprerade, ljekovitog bilja i stočarstva.

Područje brda i niskih planina na lijevoj obali IbraOvo pocdručje  zahvata oko 2/3 teritorije opštine, ima dominantnu prisojnu orjentaciju, više zaravnjenih površina i pašnjaka, siromašnije je šumom i vodom, ima manju prosječnu nadmorsku visinu (1000 – 1500 m), manju dužinu trajanja snijega, manji broj ledenih dana u godini (0-5), manju visinu sniježnog pokrivača i manji nagib terena. Najmarkantnjii orografski izdanci ovog prostora su: površ Vuča, Gospođin vrh sa svojim okruženjem (Rujište, Gornja Vuča, Karaula, Paučina, Vranjača, Kršine, Čuke, Krstača), preko kojih ide granica sa Srbijom. Na granici prema opštini Berane najizrazitiji izdanci su: Gradina, Mijokov vrh, u nastavku Šančevi, i pitomi greben Vlahovi, te dalje Crni Krš i Kalenderbrdo (1446 m n.v.) Šumoviti greben-prevoj Turjak, gravitaciono odvaja sliv Ibra i sliv Lima. Brojna su proširenja u dolinama rijeka, gdje su pozicionirana veća naselja. Najizrazitije je proširenje u dolini Županice. Dio područja se obrađuje, a veći dio se koristi kao pašnjaci i livade. Najveći kompleksi livada i pašnjaka su na Vlahovima i Gradini, i s pravom se zovu ovčarske planine. Uslovi za naseljavanje i poljoprivredu (posebno stočarstvo) su povoljni, pa je i većina naselja opštine smještena na ovom području (oko 80%).

Ibarska dolinaKoja se u narodu i literaturi naziva Gornji Ibar, obuhvata dolinu od Vrela Ibra do Dimiškinog mosta. Pomenuti dio od Vrela Ibra do Dimiškinog mosta ima sve karakteristike da bude proglašen Prirodnim rezervatom (bogatstvo šumom i vodom, zeljastom florom, te kopnenom i riječnom faunom). Na prethodnu dolinu se nadovezuje Rožajska kotlina, koja se prostire od Dimiškinog mosta do Zeleni, u kojoj je smješten opštinski centar sa prigradskim naseljima, industrija, društvene i servisne djelatnosti, a zatim Ibar ulazi u kanjon, od Balotskog mosta do Špiljani u dužini od 16,5 km.

Geografska pripadnost terena

Teritorija Rožajske opštine se nalazi u okviru dvije krupne geografske i morfotektonske oblasti. Jednu čine završni sjeverni i sjeveroistočni masiv Prokletija koje su oduvijek bile, i ostale, u svakom pogledu najmanje poznate ne samo u našoj zemlji već i u Evropi. Rožajski granični okviri koji počinju Smiljevicom u izvorištu Ibrove čelenke, pa preko Hajle, Ahmice, obližnje Rusolije, Štedima i oba Beljega završavaju se Pogledom na Mokroj Gori. U regionalnoj geomorfologiji pripadaju Površima i Razvršju Dinarida.

Druga makrooblast je u perifernom sklopu Starovlaških planina, jer se one prema rožajskom kraju uglavnom omjeđuju Vučanskim gorama. Prostor Bihora i Budimlja pa i Rožaja. Ona počinje da se računa najčešće od prestanka pružanja Hajle i drugih naprijed spomenutih planina prema gornjem Ibru te na taj način najvećim dijelom zahvata rožajsku opštinu sjeverno i sjeveroistočno od toka ove rijeke. Niža je od Površi i Razvršja i bolje uravljena, predominantni procesi koji su se u tom isticali bili su fluvijalni i denudacioni. To su poznate fluviodenudacione površi sa kojih se rijetko gdje uzdižu usamljeni vrhovi kao što su Gradine i Krstača.

Geološke karakteristike područja

Područje Rožaja izgrađuju tvorevine paleozoika, trijasa, jure i kenozoika. U cjelini prostor ima oblik kotline, izdužene u pravcu ibarske doline, sa blažim istočnim i sjeveroistočnim stranama, a strmijim zapadnim, naročito južnim i jugoozapadnim.

Paleozoik – Na području Rožaja nije mnogo istaknut, on je produženje paleozojskih tvorevina sliva rijeke Lešnice prema jugoistoku, a prelazi na ovaj teren duž linije Lokve – Turjak. Paleozoik na teritoriji Rožaja proučavao je V.Simić 1937. godine, gdje naglašava da nema ličnih promatranja paleozojskog terena koji leži između Turjaka i Rožaja, a to je na dužini od 10 km. Smatra se da su najstariji slojevi ove formacije argiološisti, dok su kvarcni konglomerati veoma razvijeni, javljaju se u dugim i širokim zonama, kao što su ona na planini Hajli, u prostoru Krivoga bora i Štedima. Tamo su otkrivene debele mase kvarcnog konglomerata, koji leže na škriljcima i pješčarima. Na krajnjem sjeverozapadnom dijelu ovog prostora kada se pređe Turjak i uđe u atara sela: Đuranovića Luke, Bogaje, Kalače, Gusnice i Seošnice litološki sastav paleozojika se nešto mijenja. Javljaju se kvarcni pješčari i pjeskoviti škriljci.

Paleozoik na području Rožaja ispitivao je u posljednje vrijeme M. Živaljević 1965. godine. On je otkrio vrlo značajnu činjenicu da donji njegovi djelovi pripadaju devonu. Na krajnjem sjeveroistočnom prostoru područja Rožaja otkrivene su tvorevine mlađega paleozoika i to duž same granice prema Srbiji, njih u atarima sela Bukovice i Paučine pominje i V.Simić 1937 godine.

Mezozoik – Slojevi trijasa su daleko prostaniji u području Rožaja, nego paleozoika. Izgrađuju gotovo cio teren između Ibra i prema sjeveru do granice sa Srbijom. Mnogobrojni su lijepo otkriveni profili trijaskih slojeva u potocima i rječicama atara sela: Kruščice, Paučina, Bukovice, Crnokrpa, Bijele Crkve, Grahova, Bašče i Lovnice, njih je naročito proučavao Z. Perović 1965. godine, on je o njima dao mnogo pouzdanih facijalnih i stratigrafskih podataka. Dijabaz – rožnačka formacija ima znatno prostranstvo u području Rožaja, u okolini Kalača, zatim u dolini Lovniče i Grahovske rijeke. Formaciju u okolini Rožaja čine: pješčari, pjeskoviti laporci, škriljci, krečnjaci, zatim dijabazi, melafiri, gabro i serpentini. Srednji trijas je razvijen u faciji krečnjaka, pored onih koji pripadaju dijabaz – rožnačkoj formaciji, oni su dobro otkriveni u mnogim dolinama potoka i rijeka koji silaze prema Ibru sa padina planina Žlijeba i Hajle. Svjetlosivi ili bjeličasti pločasti krečnjaci, otkriveni su u selu Pluncima jugoistočno od Rožaja. Gornjotrijaski krečnjaci su otvorenije boje, često dolomitični i obično masivni, javljaju se preko krečnjaka srednjeg trijasa, mogu se posmatrati na Kršu, Alaginom vrhu, Ibarskoj litici, oko Kule sjeverno od planine Žljeba. Eruptivne stijene javljaju se na području Rožaja, to su dijabazi, melafiri i serpentini, koji se javljaju na više lokacija. Dijabazi i melafiri se javljaju u okolini Ivovika, južno od Rožaja i u Balotićima, istočno od Rožaja. Serpentini koji se javljaju kao manje mase, ispoljeni su na predjelima Kule, Balotićima, Pluncima.

Kenozoik – Prostor visoke planine Hajle bio je za vrijeme glacijacije, pod moćnim ledenim masama. Lednici su se kretali riječnim dolinama, naročito dolinom Ibra kao i dolinom Crnje rijeke koja se obrazuje gustim sistemom potoka u starim cirkovima položenim oko Štedima i Rusulije. Iz cirkova, koji su najvećim dijelom obrazovani u gornjoperskim kvarcnim, čvrsto povezanim, krupnozrnim konglomeratima. Drugi kvartarni sedimenti su neznatni na prostoru područja Rožaja.

Pripremio: MSc Brđanin Eldin

Literatura:

Bešić, Z. (1978): Geologija Crne Gore – Stratigrafija i facijalni sastav Crne  Gore, CANU, Podgorica.

Martinović, Ž., Markišić, H. (2002): Priroda Rožaja, Centar za kulturu Rožaje, Rožaje.

Radojičić, B. (2008): Geografija Crne Gore – Prirodna osnova, DANU, Podgorica.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here