SHARE

Područje koje rad obuhvata odlikuje se gotovo svim osobinama koje određuju morfologiju regije visokih planina i površi. To bi bile: dominantan i karakterističan izgled, znatna nadmorska visina i raščlanjenost terena koja je uzrokovala velike razlike u nadmorskoj visini na kraćim horizontalnim rastojanjima. Upravo, zahvaljujući dobroj raščlanjenosti terena jasno se izdvajaju prostorne cjeline ili morfološki motivi, turistički gledano. To su planine i riječne doline.

U nastavku će biti detaljnije osvijetljene planine sa aspekta turističke upotrebljivosti, tj. oni njihovi djelovi koje su obuhvatile granice turističkog interesovanja ovog rada. „Planine zadovoljavaju izletničke, rekreativne, spotsko-manifestacione i druge turističke potrebe. Pogodne su za boravak u smislu odmora, oporavka i aktivne rekreacije i pružaju uslove za bogat sadržaj turističkog boravka”. Uvidom u geografsku kartu uočava se da su u pitanju obodni djelovi planina,  tj. padine i vrhovi koji uokviruju kanjonsku dolinu rijeke Tare. Radi se o planinama Bjelasici, Sinjajevini i Prošćenskim planinama.

Bjelasica je jedna od naizrazitijih dinarskih planina, ima izuzetan geografski položaj među svim planinama u Crnoj Gori. Leži između riječnih dolina Tare i Lima, povoljno periferno otvorena prema crnogorskom turističkom pravcu, tj. željezničkoj vezi Beograd – Bar i drumskoj vezi Jadranskoj magistrali. Prostorna transformacija koja predstoji kroz izgradnju autoputa Bar – Boljare i intenzivnije turističko-rekreativno i sportsko-manifestaciono aktiviranje Bjelasice sve će jače potencirati izgradnju saobraćajnice uz dolinu Bjelojevićke rijeke prema Beranama, kako bi se dodatno “otvorio” bogat motivski fond i učinio pristupačnim, kao i smanjila unutrašnja zatvorenost, nepristupačnost i izolovanost ove planine.

Prema Mojkovcu gravitira njen sjeverozapadni dio, široko i povoljno otvoren dolinama Rudnice i Bjelojevićke rijeke, koje duboko diseciraju planinsku masu, uokviren vrhovima znatne visine (Turjak 1912 m, Bjelogrivac 1970 m, Ogorelice 1986 m, Razvršje 2033 m) karakterističnog izgleda zaobljene kupe, naročito Turjak, dominantnog izgleda nad gradom i dolinom Tare. Sa tih vrhova padaju široko razvučene kose najviše prema zapadu i sjeverozapadu izlažući padine prema jugozapadu i sjeveru. Između vrhova i na kosama su prisutne zaravni sa kojih se topografska površina obara prema riječnim dolinama. Tri morfološka nivoa, vrhovi – zaravni – padine zauzimaju povoljan položaj prema matičnim mjestima  i prihvatnim centrima posjetilaca (Mojkovac) i prema ostalim prirodnim motivima (Nacionalni park „Biogradska gora” i brojna prirodna jezera). Padine kupastih vrhova, čiste i široke, stvorene su za zimsko-sportske aktivnosti. Povoljnost nagiba i ekspozicija primjećuje se na prvi pogled. U opticaju je kalkulacija da Mojkovački dio Bjelasice raspolaže sa 25% zimsko-sportskog potencijala ove planine.

U prilog tome biće navedene i sledeće okolnosti. Kako u geološkoj građi dominiraju eruptivne stijene gotovo je isključeno postojanje krševitosti, mehaničkih prepreka, odsjeka i slično, toliko karakterističnih za morfologiju okolnih planina. Uz to, dominacija travnatih površina na visinama iznad 1800 m, a i niže, oko Marinkovca (1680 m) i uvale Vrioca (1460 m) ne iziskuje nikakve promjene na terenu, u smislu krčenja većih šumskih površina, izuzev opremanja turističkom infrastrukturom. Zahvaljujući tome potencijalne trase mogu biti razvučene i usmjerene svuda gdje to “odobravaju“ morfološko-topografski uslovi – ekspozicija i nagib, a oni na padinama Turjaka, Bjelogrivca, Marinkovca i Ogorelica daju više nego „zeleno svijetlo“. U takvim uslovima skijanje je moguće na vrlo malom sniježnom pokrivaču.

Važno je istaći da se pri unošenju objekata turističke namjene mora voditi računa da se ne naruši izgled planine. Izvodjenje puta na vrh Turjak (1912 m) devastiralo je njegove konture, šta se, na žalost, uočava i sa velike udaljenosti. Takve greške u budućnosti ne treba praviti, posebno jer Bjelasica već nosi dovoljno „ožiljaka“ (rudokopi na lokalitetima: Razvršje, Brskovo, Blatina, Žuta prla, Bjelojevići). Sanacija tih kopova predviđena je prostornim planom Crne Gore do 2020. godine (pošumljavanje i zatravljivanje).

Kao najistaknutiji elementi u reljefu, vrhovi iz ove grupe raspolažu i drugim atraktivno-rekreativnim svojstvima. Brojni vidikovci vezuju planinarska i izletnička kretanja. Planina je „ispresijecana“ brojnim putevima i stazama pogodnim za sve popularnije mauntbajking (planinski biciklizam) i hajking (pješačenje i planinarske ture).

Pored najistaknutijih elemenata u reljefu sa aspekta turističke gradnje interesantne su uvale poput Vragodola i Vrioca. U njima je planirana izgradnja  objekata za potrebe turističke privrede (i još na lokalitetima Matovine i Sjenokosi). Ona je moguća i stoga što se u njima javljaju izvori i vrela, pogodni i za vodosnadbijevanje turističkih objekata, kao i za sve aktuelnije pitanje proizvodnje vještačkog snijega u toku zimske turističke sezone, odnosno, ublažavanja važnog limitirajućeg faktora koji se može javiti „kada vrijeme izda“.

Na kraju se može zaključiti, sjeverozapadni dio Bjelasice raspolaže ogromnim prirodno-motivskim potencijalom, prije svega morfološkim uslovima za razvoj raznih vidova zimskog i ljetnjeg turizma, povoljnim hidrografskim osobinama i saobraćajnom pristupačnošću. Ne smije se izgubiti iz vida da se taj motivski potencijal nalazi u granicama nacionalnog parka „Biogradska gora“. Razvoj turističkih funkcija može se kretati samo u granicama zakonskih rješenja iz oblasti zaštite životne sredine.

Sinjajevina je jasno ograničena i individualisana riječnim dolinama Tare, Morače, Tušine i Bukovice. Na zapadu između nje i Durmitora leži Jezerska visoravan. Crnogorski turistički pravac i durmitorski turistički pravac kao i njihovi kontraktivni krakovi, prstenasto obuhvataju njene padine, dok planinska unutrašnjost platoskog karaktera u velikoj mjeri je izolovana.

Obod planine, od Podbišća do ušća Bistrice, kao i površ iznad Polja, Bistrice i Dobrilovine visoka oko 1720 m, ne posjeduju morfološki potencijal koji bi podstakao razvoj turizma. Naprotiv, izrazita kraška priroda terena (u geološkoj građi dominiraju mezozojski krečnjaci i dolomiti), krševitost i uravnjenost, česti vertikalni odsjeci, bezvodnost (na najvećem dijelu ovog pojasa) u velikoj mjeri ograničavaju razvoj turizma. Ipak, pojedini elementi reljefa mogu za sebe vezati određene vidove turističkog prometa izraženom atraktivnošću i specifičnim osobenostima, naročito ako su uklopljeni u okolinu koja plijeni privlačnom fizionomijom i nenarušenim jedinstvom sklopa prirodnih elemenata u prostoru. To „komplementarno jedinstvo“ prirodnih elemenata, koji utiču na kvalitet vizuelnog utiska i razrješenje rekreativnih potreba turističkih kretanja naglašeno je na padinama Sinjajevine prema selu Bistrici. Tim kriterijumima gledano izdvaja se lokalitet Mušovića provalija, „vrlo lomna krečnjačka jaruga, čije strane, visoke preko 900 metara veoma strmo padaju prema rečnoj dolini“. Njene litice visoke na pojedinim potezima i više od stotinu metara, i okolina „bogata“ vertikalnim odsjecima (naročito padine prema potoku Ljevak) pogoduju razvoju alpinizma i slobodnog penjanja (Free climbing). Blizina prihvatnog centra (motel „Ravnjak“), laka pristupačnost (Mušovića provalija i većina ostalih lokaliteta udaljeni su pola sata pješačenja sa regionalnog puta Mojkovac – Đurđevića Tara, a prilazi im makadamski put – kojim je markirana planinarska staza i uz dolinu Ravnjaka, i uz dolinu Ljevaka), i izuzetno atraktivna okolina stimulativno djeluju na razvoj tog vida turizma.

Pažnju mogu privući i podzemni kraški oblici, pećine i jame, kojima ovaj krečnjački teren obiluje. Speleološke objekte prvo treba istražiti pa tek onda razmatrati mogućnosti turističke valorizacije. Povoljan položaj, mogućnost adaptiranja za turističku posjetu, atraktivnost i kuriozitetnost omogućili bi razvoj speleoturizma.

Obodni pojas Sinjajevine, prema dolini Tare, ne posjeduje morfološko-topografske osobine da bi djelovao kao samostalan turistički motiv. Alpinizam, planinarenje, izletnički i speleo turizam iscrpljuju morfološko-motivski potencijal dajući Sinjajevini ulogu komplementarnog turističkog motiva.

Prošćenske planine, tj. njihove padine prema Tari ne sadrže značajne reljefne privlačnosti izuzev vidikovaca sa Jelinog vrha i vrhova iznad Tare (Goveđa glava 1659 m, Sveviđe 1556 m), odakle se planinske padine „lome i stropoštavaju“ direktno u korito rijeke Tare preko moćnih sipara i trošnih odsjeka. Uz to, kraj, povezan mrežom makadamskih puteva, van glavnih turističko-saobraćajnih pravaca slabije je dostupan. Određeni značaj mogu imati seoska naselja i katuni sa očuvanim autentičnim ambijentom i prirodom, za razvoj seoskog turizma ili gradnju ekonaselja. Do tada, kao i sada, ovaj prostor će biti dekor susjednim atraktivnijim prirodnim motivima.

Riječne doline predstavljene su dolinom Tare i dolinama njenih pritoka, od kojih će na ovom mjestu biti razmatrane samo doline najvećih pritoka Tare na proučavanom potezu – Bjelojevićke rijeke i Bistrice. „Linearan razmještaj motiva daje im specifičnu geografsku i kulturnu fizionomiju“

Dolina rijeke Tare, kompozitnog je karaktera i sa jako izraženim kuriozitetnim i atraktivnim odlikama. Rijeka Tara duga je 150 km. Dolina se ne pruža istim pravcem na cijeloj dužini. U izvorišnom dijelu, do Veruše, ima dinarski pravac jugoistok-sjeverozapad; od Veruše do Mojkovca pruža se meridijanski, tj. jug-sjever, da bi od  Mojkovca do Šćepan polja ponovo uzela dinarski pravac. Kanjon joj je donio glas svjetske znamenitosti prvog reda i veliku turističku vrijednost.

Od ušća Bjelojevićke rijeke do ušća Bistrice, na dužini od 14 km, dolina Tare pokazuje raznovrsne morfološke osobine. Glavni turistički pravci se na ovom visoko planinskom području, po pravilu, poklapaju sa dolinama dajući im veoma povoljan položaj, na šta je već više puta ukazivano.

Dolinsko proširenje, koje obuhvata Podbišće, Mojkovac, Polja i Slatinu, jedno je od najvećih u kompozitnoj dolini Tare. Ono se proteže u dužini od 9 km, a široko je 2,5 km. Obrazovano je bočnom erozijom u mekim stijenama mlađeg paleozoika (škriljci, pješčari i krečnjaci). Na cijeloj dužini od Podbišća do Bistrice, u reljefu naglašeno je prisustvo riječnih terasa. U mojkovačkom proširenju očuvane su četiri riječne terase na 5, 16, 25 i 30 metara. U Poljima se vide dvije terase: niža od 5 – 6 i viša od 15 – 20 metara.

Morfološke osobine koje su turistički promovisale dolinu rijeke Tare u izvjesnoj mjeri prisutne su i prije klasičnog kanjona, za čiji se početak, obično, uzima ušće rijeke Bistrice. Dubina Tarine doline, „između Mojkovca i Bistrice veća je od 900, a između Bistrice i Crvene Lokve dostiže 980 metara“. Međutim, ta dubina je i veća. Iznad sela Gojakovića obronci Sinjajevine padaju sa 1852 metra (vrh Mulekvenica), a korito rijeke Tare je na visini 760 do 748 metara nad morem, šta znači da dubina Tarine doline iznosi oko 1100 metara. To je najdublje mjesto u dolini Tare sve do planine Bunetine (1838 m), nizvodno od Lever Tare, a na lijevoj dolinskoj strani čak do podnožja Malog Štuoca (1953 m).  Na toj osnovi, slobodno se može početak Tarinog kanjona računati od sela Gojakovića, kako je već isticano. To područje, preciznije selo Gostilovinu, na desnoj obali Tare, geolog Z. Bešić označava kao početak „pravog kanjona rijeke Tare“. Turistička vrijednost sa lokalitetima specifične ponude valorizuje se izletničkim i tranzitnim turizmom sa centrima za duži boravak u tektonskim i erozivnim proširenjima, kakva se raspoznaju u Mojkovcu, Kaludri i Bistrici. „Raznovrsni oblici reljefa i izvanredno privlačan pejzaž, čini dolinu Tare jednom od turistički najinteresantnijih dolina u Evropi. Njenu turističku vrijednost značajno potenciraju i dva nacionalna parka – „Biogradska gora“ i „Durmitor“.

Doline Tarinih pritoka, Bistrice i Bjelojevićke rijeke raspolažu elementima pogodnim za turističku valorizaciju. Planirana izgradnja ski centra „Mojkovac“, dijelom i u višim predjelima doline Bjelojevićke rijeke, perspektivan saobraćajni pravac preko Bjelasice dovoljno ukazuju na turistički potencijal skriven u maloj dolini ove riječice, površine sliva oko 25 km2. U izvorišnom dijelu, ispod katuna Vragodo, na koti 1350 m dubina doline iznosi 616 do 609 m (između vrhova Šaraparac 1966 m i Bjelogrivac 1960 m, horizontalno udaljenih 2700 m). Dolina Bistrice se nalazi u bogatom prirodnomotivskom okruženju (kanjon Tare, planina Sinjajevina, Zabojsko jezero i t.d.), saobraćajno odlično povezana i već uključena u turističke tokove. Zatalasana dolina, prepoznatljiva je po dobro očuvanim morenama i šljunkovitim terasama. Posmatrana uklopljeno u padine okolnih planina svojom morfologijom podsjeća na alpski pejzaž. Malo je prostora na kojima se sabralo toliko raznovrsnosti: geoloških, morfoloških, klimatskih, hidrografskih i biogeografskih. Svježina i prisustvo tektonskih i erozivnih (fluvijalni, glacijalni, kraški) reljefnih oblika zaslužuju svestraniji tretman. Aktivnije turističko promovisanje i ukljičivanje na turističko tržište moglo bi se postići kroz proglašenje Bistrice za geomorfološki rezervat. Treba istaći da Bistrica, posle Plašnice, ima najdublju dolinu od svih Tarinih pritoka. Sa vrha Stolac (1889 m), padine Sinjajevine spuštaju se direktno u korito Ravnjaka (od vrela na 836 mnv pa sve do Mušovića Provalije, 893 m), dajući impozantnih 1053 m razlike po vertikali, na 1700 m horizontalne udaljenosti.

Znajući da se Crna Gora nalazi u jednoj od najtrusnijih oblasti na zemlji i da je pogađana jakim zemljotresima tom pitanju se mora posvetiti posebna pažnja. Područje Mojkovca spada u manje trusna područja u Crnoj Gori. Najmirnije je područje Bistrice, gdje se mogu desiti zemljotresi do 6° MCS. Prema Mojkovcu i planini Bjelasici potresi mogu biti jači, do 7° MCS. „Na osnovu svih dosadašnjih seizmoloških istraživanja šireg regiona planine Bjelasice može se reći da je, u istorijskom vremenu, potresan zemljotresima jačine do 7° MCS skale. Nešto su aktivniji istočni djelovi tog masiva, prema Beranskoj kotlini, koja je u istorijskom vremenu, potresana zemljotresima jačine i do 8° MCS skale. Kratko se može reći da se pri svim graditeljskim poduhvatima u prostoru planine Bjelasice treba držati tehničkih propisa o građenju u seizmički aktivnim područjima“.

Pripremio: Fuštić Miodrag

Literatura:

Bakić, R. (1991): Prostorno-saobraćajne i funkcionalne komponente valorizacije Nacionalnog parka „Biogradska gora” i planine Bjelasice, CANU, knjiga 23, Podgorica, str. 366.

Bešić, Z. (1980): Geologija Crne Gore, knjiga 1, sveska 2, CANU, Titograd.

Bešić, Z. (1969): Geologija Crne Gore, knjiga 2 Karst Crne Gore, Zavod za geološka istraživanja, Titograd.

Grupa autora: Monografija Crna Gora, Narodna knjiga – Alfa, Beograd-Podgorica, 2003.

Kasalica, S. (1983): O turističkoj regionalizaciji durmitorsko – sinjajevinskog prostora, „Soa nebeska“, Glasnik nacionalnog parka Durmitor, str. 9.

Kasalica, S. (1988): Sjeverna Crna Gora, NIO „Univerzitetska riječ”, Nikšić.

Knežević, M. (1979): Plavsko-gusinjski region, SGD, posebna izdanja, knjiga 50, Beograd.

Mihailović, R., Radulović, V. (1991): Geologija planine Bjelasice, CANU, Zbornik radova sa naučnog skupa „Prirodne i društvene vrijednosti Nacionalnog  parka Biogradska gora“, knjiga 23, Titograd, str. 53 – 74.

Milojević, B. Ž. (1955): Dolina Tare, Pive i Morače, Naučno društvo NR Crne Gore, Cetinje.

Radojičić, B. (2008): Geografija Crne Gore- društvena osnova, knjiga II, DANU, Podgorica.

Radović, M. (1971): Turistička valorizacija kanjona Crne Gore, Glasnik republičkog zavoda za zaštitu prirode i prirodnjačkog muzeja u Titogradu, br. 4, Titograd, str. 186.

Radović, M. (1981): Geografske karakteristike Kolašinskog kraja, monografija „Kolašin“, SO Kolašin i NIRO „Književne novine“, Beograd.

Prostorni plan opštine Mojkovac, prednacrt, april 2008.

Stanković, S. M. (1983): Turizam u Jugoslaviji, Turistička štampa, Beograd.

Stanković, S. M. (1994): Turistička geografija, Geografski fakultet univerziteta u Beogradu, „A.M.I.R.“, Beograd.

Ski centar „Mojkovac“- budućnost, potreba, izazov, SO Mojkovac, okt. 2006.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here