SHARE

Brdo Zelenika (293 m.n.v.) nalazi se na zapadu Podgorice. Ovo brdo predstavlja dio Zaravni dubokog krša, njegovo podnožje poznato je kao vinarski kraj i kraj prepoznat po rijeci Matici-Sitnici. Najveće naselje između Busovnika i Zelenike jesu Beri. Brdo Zelenika je najvjerovatnije dobilo ime po bujnoj vegetaciji koju je nekada posjedovala, a danas je to brojnim požarima uništeno.

Brdo Zelenika (293 m.n.v.) je izduženo uzvišenje na zapadu Podgorice koje zauzima pravac sjeverozapad-jugoistok i nepravilnog je oblika. Kamenito je i obraslo samoniklim vrstama trave, ljekovitog bilja, žbunja i drveća srednje visine. Sa sjevera i istoka je lučno oivičeno rijekom Maticom (Sitnicom), na jugu dolinom i naseljem Beri, na jugoistoku brdom Busovnik sa kojim je spojeno kod naselja Ćafa dok na istoku je oivičeno naseljem Slamni brod koje pripada Komanskom plemenu i dolinom Sitnice.

Predstavlja istureni krak Zaravni dubokog krša s obzirom da je uskom krečnjačkom prečagom spojeno kod naselja Ćafa sa brdom Busovnik koje čitavo pripada navedenoj zaravni. Naselje Ćafa koje se ugnijezdilo između brda Zelenike i Busovnik predstavlja vrtaču koja je izdignuta iznad Bera i doline Sitnice.

Prilikom obilaska brda naišli sam na sledeće oblike u reljefu: škrape, kamenice, vrtača i meandarsko rječno korito rijeke Sitnice. Na prostoru ovog brda prisutni su tragovi djelovanja sledećih vrsta erozije: kraška (korozija), fluvijalna (rječna), pluvijalna (kišna), mehaničko i biogeno razoravanje.

Pošto je brdo kamenito, proces korozije nije zaobišao ni ovo brdo. Na njemu se može naići na škrape sa oštrim bridinama tipa sječenica, škrapare, kamenice različitih dimenzija i u podnožju između Zelenike i Busovnika se nalazi vrtača Ćafa.

Fluvijalna erozija je simbolično zastupljena na sjevernoj strani brda, dok je više uticaja imala fluvijalna akumulacija, gdje su Sitnica i Mareza napravile rječna proširenja u kome se nalazi naselje Tološi.

Slobodni meandari Sitnice (Matice) i njen gornji tok koji ima manje više dinarski pravac pružanja se kod brda Zelenika završava i rijeka odatle prati pravac pružanja uzvišenja. Nakon 1 km na istočnom rubu antiklinale Sitnica je napravila meandar kojim mijenja svoj pravac pružanja toka (slično nešto se dešava i kod rijeke Morače koja mijenja dinarski pravac pružanja kod sela Mioska) i poprima pravac sjever-jug. Da se primijetiti da Matica (Sitnica) duž cijelog svog toka predstavlja granicu između Srednje udoline Crne Gore i Zaravni dubokog krša.

Pluvijalna erozija je zastupljena kao i na svim podgoričkim uzvišenjima. Mehaničko razoravanje je najjače ljeti dok biogeno razoravanje se ispoljava kroz korijenski sistem samoniklih vrsta trava, ljekovitog bilja, žbunja i drveća srednje visine.

Glavni vodeni tok koji prati pravac pružanja antiklinale Zelenika je rijeka Matica-Sitnica. “Sitnica je desna pritoka Morače, koja ima svoje izvore u krajnjem sjeverozapadnom obodu ogranaka Tološkog polja, u Bandićima, na nadmorskoj visini od oko 70 m, u podnožju uzvišenja Sađavac (302 m)”. Više je izvora (Vučji studenac, Modro oko, baločke pećine i dr.) od kojih nastaje rijeka, koja se u gornjem dijelu toka naziva Matica. Bojanjem je utvrđena podzemna hidrološka veza između bunara i ponora Tubin i Zorskom lugu (Bjelopavlićka ravnica) i vrela Kraljičino oko. Na ulazu u Tološko polje Matica mijenja ime i dalje se naziva Sitnica. Rijeka na cijelom toku dosta meandrira, pa je i dužina njenog toka do ušća u Moraču oko 19 km, koje je južnije od sela Donji Kokoti (tačnije kod naselja Lekići).

U podnožju brda Zelenika postoji potok Golač koji nastaje na potezu krečnjačke prečage koja spaja brda Busovnik i Zeleniku. Potok teče cijelom dolinom Bera, a sa strane mu pritiče više manjih potoka sa oboda Zelenike i Busovnika. Na kraju svog toka potok se na južnom obodu naselja Beri uliva u rijeku Sitnicu.

Pripremio: Strahinja Živaljević

Literatura:

Radojičić, B. (2008): Geografija Crne Gore-Prirodna osnova, knjiga I, DANU, Podgorica.

Radojičić, B. (2015): Crna Gora-Geografski enciklopedijski leksikon, Filozofski Fakultet Nikšić, Nikšić.

Petrović, D., Manojlović, P. (2003): Geomorfologija, Univerzitet u Beogradu, Geografski Fakultet, Beograd.

Šiljegović, B. (1959): Vojna Enciklopedija, Beograd.

Prostorno-urbanistički plan Glavnog grada Podgorica, do 2025. godine (http://podgorica.me/db_files/Urbanizam/PUP/pup.pdf)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here