SHARE

Veći deo teritorije Banata je sastavljen od lesnih sedimenata koji su najpre locirani u podini terena. Les je porozna i trošna stena koja je izgrađena od sitnih čestica kvarca, gline, feldspata i kalcijum – karbonata. Ova stena sa njenim reljefnim oblicima utiče u velikoj meri na formiranje naselja i privredne aktivnosti stanovništva.

Geološku podlogu ovog prostora čine, osim lesa, koji zauzima najveći deo, još i sitnozrni peskovi i gline, svi uglavnom kvartarne starosti. Preko ove podloge nataloženi su suvozemni, pretaloženi i barski les koji su navejavani na suvom, a i na vlažnom, močvarnom zemljištu. U jugozapadnom delu naselja, prema aluvijalnoj ravni, karakteristični su peščani sprudovi i peskovite gline, a u najužem delu pored reke, zastupljen je rečni nanos sastavljen od krupnih – šljunka, i sitnih fragmenata – peska i mulja. Mulj i pesak se mogu naći u starijim delovima rečnog toka, u mrtvajama, rtovima i močvarama, dok se u lesnom području uže i šire okoline mogu naći slatine. Sedimente čine lesoidne gline, barski les i rečni nanos koji zahvataju oko 90% teritorije naselja Novi Bečej.

Zaravnjeni deo i depresije su sastavljene od pleistocenih i holocenih tvorevina. Plistocene su starije i eolskog su porekla, dok su holocene mlađe i nastale su radom tekućih voda.

Reljef naselja je nizijski, bez značajnih uzvišenja, sa apsolutnim visinama od 77 metara u jugozapadnom delu, na obali Tise, pa do 83 metra u severoistočnom delu naselja gde se nalaze njegovi najviši delovi. Ovo područje je blago zatalasana ravnica koju čine dva osnovna geomofrološka oblika: rečna terasa i aluvijalna ravan.

Rečna terasa se najvećim svojim delom prostire u severoistočnom i istočnom delu, a aluvijalna ravan se meridijanskim pravcem pruža uz Tisu i na njoj se nalaze jugozapadni delovi naselja. Celokupna površina opštine Novi Bečej, pa i samom grada, nagnuta je ka zapadu, ka nižem geomorfološkom članu, i ka jugu, u pravcu oticanja Tise, a ukupan pad korita na teritoriji cele opštine iznosi svega 1,32 metra.

Proučavajući reljef Vojvodine, i severni Banat, naš poznati istraživač dr Branislav Bukurov je dosta pažnje posvetio lesnim površinama o kojima je raspravljao u većini svojih radova pa je i na ovom području izdvojio dva osnovna geomorfološka oblika – lesnu (rečnu – gornjopleistocenu) terasu i aluvijalnu ravan.

Aluvijalna ravan čini jednu od dve glavne geomorfološke celine teritorije atara Novog Bečeja. Prostire se zapadno i jugozapadno od rečne terase i na njenoj površini su delovi naselja sa najnižim apsolutnim visinama, oko 77 metara, a prostire se u pravcu sever-jug. Kao što je već spomenuto, najuži deo ravni je upravo kod Novog Bečeja, gde se rečna terasa severno i južno od njega širi, i na pojedinim mestima širina dostiže i nekoliko kilometara.

Ova ravan je blago nagnuta ka rečnom koritu Tise, blago je zatalasana i ispresecana je recentnim rečnim tokovima. Delovi ovih starih napuštenih rečnih tokova su presušili ili su delimično zasuti nanosima. U nižim delovima atara stalno ima vode, pa su pretvoreni u bare i močvare. Napušteni delovi rečnog korita lučnog su oblika i predstavljaju nekadašnje meandre Tise.

Alivijalna ravan nastala je radom fluvijalne erozije i akumulacije. Izgrađena je od peska, rečnog mulja i gline. Među erozivnim oblicima su karakteristični meandri i mrtvaje a među akumulativnim obalske gredice, brežuljci i rečna ostrva. Obalske gredice nastaju od grubljeg materijala od koga je Tisa gradila prirodne nasipe visine i do 3 metra, radom vetra od obalskih gredica nastaju brežuljci. Rečna ostrva su retki akumulativni oblici Tise, ali se jedno veće osrtvo, sastavljeno od peska i mulja nalazi 2 kilometra severozapadno od Novog Bečeja.

Na delu naselja koji se nalazi na aluvijalnoj ravni, prostiru se vlažni tereni, a njih stanovnici koriste za proizvodnju vlažnih ratarskih kultura, za ispašu stoke, a mrtvaje ispunjene vodom koriste za lov i ribolov.

Banatska rečna terasa je u morfološkom pogledu rekama Zlaticom, Begejom i Tamišom podeljena na četiri dela i to: novokneževačku, novobečejsku, zrenjaninsku i pančevačku rečnu terasu. Novi Bečej se prostire u središnjem i zapadnim delovima novobečejske rečne terase, koju ograničava aluvijalna ravan Zlatice na severu, aluvijalna ravan Tise na zapadu, aluvijalna ravan Begeja na jugu, dok se istočna granica ne može tačno odrediti.

Rečna terasa je blago zatalasana površina, koja je sastavljena od pretaloženog i suvozemnog ili tipskog lesa, on je manje porozan i čvršći, te se na njegovoj površini voda duže zadržava formirajući bare i močvare koje su česte na prostoru atara naselja. Na takvim mestima, formiraju se slatine, kojih ima na više mesta u Novom Bečeju.

Ova rečna terasa se spušta prema aluvijalnoj ravni Tise negde blažim, a ponegde i strmim odsecima. Blagi odseci su karakteristični za južni deo atara naselja, dok se na zapadnoj strani atara, gde se lesna terasa sasvim približila Tisi, pojavljuju veoma strmi odseci.

Može se zaključiti da je rečna terasa nastala eolskom i fluvijalnom akumulacijom, i rečnom erozijom. Po shvatanjima Bukurova rečna terasa je postala akumulativnim i erozivnim procesima.

Visinska razlika između rečne terase i aluvijalne ravni je od 2 do 8 metara. Obzirom da Tisa pri najvišem vodostaju ne plavi više delove terase, ova visinska razlika je veoma značajna. Viši delovi terase, koji su oceditiji i bezbedniji, bili su među presudnim faktorima u formiranju naselja i saobraćajnih komunikacija na teritoriji opštine.

Pripremila: Fekete Renáta

Literatura:

Bajić, M. (1983): Opština Novi Bečej-Geografske monografije vojvođanskih opština. UNS, Institut za Geografiju, Novi Sad.

Davidović, R., Miljković, Lj., Ristanović, B. (2003): Reljef Banata. Univerzitet u Novom Sadu, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad.

Zarić, E. (2016): Geografske promene u ataru naselja Novi Bečej. PMF, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad.

Latinović, M. (2012): Geografski problemi opštine Novi Bečej. PMF, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad.

JP zavod za urbanizam Vojvodine (2014): Generalni plan naselja Novi Bečej. Novi Sad.

Opština Novi Bečej (2013): Strategija održivog razvoja opštine Novi Bečej (2014-2020). Novi Bečej.

www.novibecej.rs

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here