SHARE

Atar Novog Bečeja karakteriše umereno kontinentalna klima kao i sve ostale prostore Vojvodine. Odlikuje se hladnim zimama, toplim letima i izraženim prelaznim godišnjim dobima. Jedna od bitnih osobina klime Banata je što prelazna godišnja doba nekada traju vrlo kratko. Otvorenost terena prema severu i zapadu omogućila je jače uticaje vazdušnih strujanja i vremenskih promena iz ova dva pravca i zbog toga klima ovog kraja može poprimiti i kontinentalni karakter. Novi Bečej ne poseduje meteorološku stanicu pa se obično za različite klimatske elemente koriste rezultati stanica u Kikindi, Zrenjaninu, Bečeju ili Senti. Tokom izrade ovog rada korišćeni su podaci meteorološke stanice u Kikindi.

Prema agroklimatskoj rejonizaciji, koju je izvršio dr Pavle Katić sa poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu, Vojvodina je podeljena na 10 agroklimatskih reona. Opština Novi Bečej pripada četvrtom agroklimatskom rejonu, odnosno reonu severnog Banata. Ovakvom podelom, južni deo teritorije opštine Novi Bečej pripao je agroklimatskom reonu srednjeg Banata.

Svi klimatski parametri koji su analizirani uzeti su za period od 10 godina, od 2009. do 2018. godine, da bi mogao duži niz podataka da se razmatra. Za svaki parametar su računati prosečne mesečne vrednosti, kao i proseča godišnja vrednost. Pored toga za padavine je računat godišnji zbir. Određeni su preovlađajući pravci vetra izradom i analizom ruže vetrova.

Prosečna godišnja temperatura za period od 10 godina iznosi 12,3 ºC, po dobijenim rezultatima najtopliji mesec je jul, sa 23,4 ºC, a najhladniji je januar sa 0,6 ºC. Za posmatrani period uočava se povećanje prosečne godišnje temperature za 0,092 ºC godišnje.

Prosečna godišnja količina padavina je 590,1 mm. Najkišovitiji meseci su jun (82,7 mm) i maj (71,5 mm). Najmanje padavine bilo je u aprilu (31,5 mm) i novembru (33,6 mm). Što se tiče godišnjih količina padavina najveći iznos zabeležen je 2010. godine od 1023,8 mm, dok je najniža vrednost bila 2011. godine sa iznosom od 377,8 mm. Generalno, leto je godišnje doba sa najviše, a jesen sa najmanje padavina. U toku proleća i jeseni karakteristične su rominjajuće kiše, a u letnjem periodu jaki kratkotrajni pljuskovi često praćeni i nepogodama. Ovakav režim padavina, bez sušnih meseci, povoljan je za razvoj poljoprivrede.

Na klimu Banata utiču i posledice nejednakog barometarskog pritiska nad evroazijskim kopnom, nad Atlantskim okeanom i nad Sredozemnim morem. Ukoliko se pojavi visok vazdušni pritisak nad evroazijskim kopnom, a nizak nad Sredozemnim morem, vrši se snažno kretanje rashlađenih vazdušnih masa od istoka prema Sredozemnom moru ili prema Atlantskom okeanu. Ovo su suve vazdušne mase koje donose hladno, ali vedro vreme. Ove vazdušne mase dopiru i do Banata, naročito kada su dovoljno snažne. Njihov ogranak, košava, naročito se oseća u južnom Banatu, a kada je snažna onda i na čitavoj teritoriji Banata. Obrnuto, kada se javi visok vazdušni pritisak nad Atlantskim okeanom, a mali nad istočnom Evropom, tada nastupaju kretanja masa sa zapada na istok. Obzirom da dolaze sa okeana, one su vlažne i izlučuju velike količine taloga. Od ovih taloga manje količine stignu do Banata, pošto on zauzima istočni deo Panonskog basena, a talozi su obilniji u zapadnim predelima basena.

Najizrazitiji vetar je košava (jugoistočni vetar) sa čestinom od 199 puta godišnje. Najmanju čestinu ima severoistočni vetar (73 dana).

Hidrografiju ovog kraja čine površinske i podzemne vode. Površinsku hidrografiju predstavlja reka Tisa, deo Kanala Dunav-Tisa-Dunav i nekoliko većih bara i jezera.

Sa prosečnom nadmorskom visinom od 78,5 metara može se reći da se ovaj prostor ubraja u niža područja Vojvodine te je podzemna hidrografija dosta rasprostranjena upravo zbog male nadmorske visine, geološke strukture i nagnutosti terena ka Tisi. Upravo ovakve karakteristike su uticale na formiranje podzemnih voda koje su od izuzetnog značaja za poljoprivredu i biljni svet ovog kraja.

Naselje karakteriše relativno visok nivo podzemnih voda sa pravcem kretanja sever-jug. Osnovni faktori vodnog bilansa podzemnih voda su padavine i vodostaj Tise.

Dubina freatske izdani je različita, na rečnoj terasi freatske vode su na većoj, a u aluvijalnoj ravni na manjoj dubini što je posledica razlike u apsolutnoj visini. Pošto je terasa blago nagnuta ka aluvijalnoj ravni, a les je porozna stena, omogućeno je veoma sporo podzemno oticanje izdanske vode ka aluvijalnoj ravni Tise. Maksimalne podzemne vode se javljaju u proleće, zbog veće količine padavina i otapanja snega. Tada u zapadnim i jugozapadnim krajevima naselja freatska voda izbija na površinu i plavi niže delove obradivog zemljišta. Minimalne podzemne vode javljaju se u sušnom periodu godine kada se izlučuju minimalne količine padavina, tada podzemne vode nesmetano otiču ka koritu Tise. Voda prve izdani višestruko utiče na poljoprivrednu proizvodnju. Kopanjem bunara voda se koristi za napajanje stoke, za preradu sirovina u industrijskoj proizvodnji.

Vode arteške izdani ili vode izdani na većim dubinama, imaju poseban značaj za stanovništvo, jer se iz njih pijaćom vodom snabdeva ne samo naselje Novi Bečej, nego i sva naselja opštine. Nekada su se stanovnici Novog Bečeja snabdevali pijaćom vodom iz tri bunara dubine od 90 do 120 m, a voda ni tada, kao ni danas, nije bila bakteriološki ispravna. Prema dokumentima u kojima je opisana strategija održivog razvoja opštine Novi Bečej, danas se stanovnici Novog Bečeja snabdevaju pijaćom vodom iz bunara dubine od 70 do 85 m. U naselju Novi Bečej, ne postoji sistem za pripremu vode za piće, već se sirova voda hloriše i kao takva se distribuira potrošačima.

Najvažniji hidrografski objekat ovog naselja je svakako reka Tisa, a površinsku hidrografiju čini još i deo kanala Dunav-Tisa-Dunav. Tisa dužinom od 44 km protiče kroz teritoriju opštine Novi Bečej, od toga 35,2 km kroz atar ovog naselja. Ova reka je svrstana u II kategoriju voda. Međutim realno stanje kvaliteta vode je lošije i dostiže najčešće III pa i IV kategoriju. Tisa je najvećim delom opterećena organskim zagađenjem uglavnom antropološkog porekla.

Pad korita je različit, a na celoj teritoriji opštine iznosi 1,32 metra. Dubina Tise u predelu atara Novog Bečeja se pri nultom vodostaju kreće od 5,5 do 9 metara. Poplave su često nanosile ogromne štete lokanom stanovništvu na delu naselja severno i južno od ranije pomenutog lesnog rta gde se nalazi nisko zemljište aluvijalne ravni. Visoki vodostaji su često dostizali ekstremne vrednosti. To se dešavalo za vreme poplavnih godina kada je ova reka nanosila velike štete stanovnicima Novog Bečeja, i celog Potisja. Najizrazitije poplave godine bile su 1919., 1922., 1923., 1924., 1932., 1937., 1941. i 1942. Najveći izmereni vodostaj zabeležen je 1970. godine i iznosio je +785 cm (Bajić, 1983). U bližem vremenu, najveći vodostaj je Tisa kod Novog Bečeja imala u maju 2006. godine. Kako bi se regulisao tok reke, i smanjila opasnost od poplava u drugoj polovini 19. veka počelo se sa regulacijom Tise. Godine 1858. prokopan je kanal nizvodono od Novog Bečeja dugačak oko 7 kilometara koji je presekao „vrat“ prostranog meandra i skratio rečni tok. Na taj način stvoreno je ostrvo površine oko 27 km² (Biserno osrtvo). Uzvodno od naselja, 1863. godine je kanalom dugačkim 3,5 kilometara presečen je „vrat“ meandra Medenjača i ponovo je skraćen tok Tise. Time je ubrzano oticanje vode, i smanjena je, ali ne i sasvim otklonjena opasnost od poplava priobalnog dela naselja.

Pored Tise, značajne vodne resurse predstavlja i deo kanala Dunav-Tisa-Dunav i to OKM DTD Magistralni kanal u dužini od 15,99 km. Kvalitet vode reke Tise direktno utiče na kvalitet OKM DTD kanala pošto se voda za ovaj kanal zahvata na ustavi kod Novog Bečeja. Na kvalitet voda kikindskog kanala utiču degradirani vodotoci iz Rumunije i otpadne vode poreklom iz Kikinde. Na granici Opštine nalaze se dva napuštena korita Tise, Mrtva Tisa Medenjače i Mrtva Tisa Biserno ostrvo. Izgradnja mreže kanala donosila je brojne prednosti, a njegove najbitnije funkcije su bile mogućnost efikasnijeg odvodnjavanja suvišnih voda sa plodnog zemljišta, navodnjavanje zemljišta u cilju povećanja prinosa, ublažavanje posledica visokih voda, snabdevanje vodom industrije, ribnjaka i naselja, kao i prihvatanje otpadnih voda. Poseban značaj zapaža se u njegovom pozitivnom uticaju na izmenu mikroklime ovog kraja. Povećava se vlažnost vazduha, smanjuje se deficit između količine padavina i isparavanja a delimično se menja i flora i fauna.

Kod Novog Bečeja je najpovoljnija visinska razlika između nivoa Tise i projektovanih kanala u Banatu. Zbog toga su na teritoriji novobečejske opštine podignuti najznačajniji hidrografski objekti sistema: brana na Tisi, propusno-ispustna ustava, gravitacioni krak kanala i dve brodske prevodnice. Izgradnja brane na Tisi kod Novog Bečeja završena je 1977. godine, dok je ustava kod Novog Bečeja završena 1971. godine. Zadatak brane je da održava potreban nivo vode u reci i da omogući gravitaciono upuštanje vode u banatski deo hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav. Ustava služi za propuštanje vode iz Tise u novobečejski kanal i obrnuto. Funkcija ustave obavlja se u zavisnosti od vodostaja na Tisi.

Pozitivan uticaj reke na ovaj kraj se ogleda u razvoju i korišćenju rečnog saobraćaja. Izgradnjom sistema za navodnjavanje i odvodnjavanje dolazi do izražaja agrarni značaj ove reke. Veliki je i ribolovni i turistički značaj. Negativni uticaj Tise ogleda se njenim povremenim izlivanjem iz svog korita i stvaranja poplava, a za vreme visokih voda dolazi do podizanja nivoa podzemnih voda, što takođe izaziva probleme.

Pripremila: Fekete Renáta

Literatura:

Bajić, M. (1983): Opština Novi Bečej-Geografske monografije vojvođanskih opština. UNS, Institut za Geografiju, Novi Sad.

Bukurov, B. (1975). Fizičko-geografski problemi Bačke. Srpska akademija nauka i umetnosti. Beograd.

Zarić, E. (2016): Geografske promene u ataru naselja Novi Bečej. PMF, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad.

Latinović, M. (2012): Geografski problemi opštine Novi Bečej. PMF, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad.

JP direkcija za planiranje, izgradnju, uređenje naselja i zaštitu životne sredine opštine Novi Bečej (2013): Prostorni plan opštine Novi Bečej. Novi Bečej

JP zavod za urbanizam Vojvodine (2014): Generalni plan naselja Novi Bečej. Novi Sad.

Opština Novi Bečej (2013): Strategija održivog razvoja opštine Novi Bečej (2014-2020). Novi Bečej.

Ćuričić, S., Jovanović, M. (2014): Atlas naselja Vojvodine: Banat, II knjiga. Odeljenje za društvene nauke Matice srpske. Novi Sad.

www.novibecej.rs

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here