SHARE

Podzemne vode se mogu podeliti na plitke i duboke. Plitka izdan u aluvijalnoj ravni se javlja na dubini od 1 do 4 metra. Na rečnoj terasi koja je već nešto dalje od reke, a i nešto viša, prva izdan se pojavljuje na dubinama od 5 do 10 metara. Na lesnoj zaravni – Telečkoj dostiže 20, a na Titelskom bregu i do 45 metara.

Duboka izdan, koja se pojavljuje i u više nivoa, snabdeva se vodom iz planina koje okružuju Panonsku niziju. Ona se javlja na različitim dubinama između 40, 80, i 200 metara. Na nekim mestima podzemne vode ima i na mnogo većim dubinama.

Teritorija Bačke je isuviše mala da bi se na njenoj površini formirali veći hidrografski objekti. Dunav i Tisa delovima svojih tokova čine samo granice Bačke, dok svojim tokom prolaze kroz veći broj država. Tako Tisa izvire u Ukrajini, prolazi kroz Mađarsku, a svojim donjim delom prolazi kroz našu zemlju dok Dunav pre Srbije protiče kroz još 5 zemalja, a nakon Srbije kroz još 4. Prema tome, ove reke se ne mogu smatrati bačkim, jer se na bačku teritoriju oslanjaju samo delimično svojim obalama.

Reke koje su celom svojom dužinom na teritoriji Bačke predstavljaju posebnu grupu. Prema ovim kratkim rečicama se poklanja sasvim mala pažnja.

Krivaja je najveći vodotok na Telečkoj zaravni. Njeno izvorište čine rečice na pustari Pavlovac jugozapadno od Subotice. Južno od Bačke Topole pod pravim uglom skreće prema zapadu, a od naselja Bajša ima jugoistočni pravac koji zadržava sve do ušća prolazeći pored Malog Iđoša, Lovćenca, Feketića, Srbobrana, i kod Turije se uliva u Veliki Bački kanal. Dužina reke je 65 kilometara, a pritoke su joj Tavankutska Dolina, Široki Do, Veliki Do, i Duboki Do. Izvire na 107 metara, a uliva se na 79 m, te je Krivaja reka sa najvećim padom u Bačkoj. Dostiže dubinu od 10 do 15 metara, a ima vode preko cele godine.

Jegrička: Predstavlja glavni vodotok na južnobačkoj rečnoj terasi. Počinje sa nekoliko plitkih dolina kod Despotova (Vasiljeva). Prelazi Mali Kanal (Mali Stapar – Novi Sad) i teče na istok prema Tisi. Istočno od Žablja se uliva u baru Belilo (Jegrička bara), a pri visokom vodostaju se i uliva u Tisu. Nema velikih pritoka. S desne strane prima Begu, Malu Baru i Vugu, a sa leve Ugarsku Baru. Razvođe između Jegričke i Dunava skoro je neposredno uz aluvijalnu terasu Dunava. Jegrička predstavlja niz napuštenih tokova neke veće reke. Ima pad od 12 cm po km, ali zbog male količine vode postoje uslovi da se ona zabari. U kanalisanom toku Jegričke ima uvek vode, a u ravni povremeno.

Mostonga: Nastaje severno od Sombora iz mnogobrojnih barovitih udubljenja. Kanalisana je na oba kraka (severni i istočni). Severno od Sombora utiče u Veliki Kanal, a dva kilometra istočnije, Mostonga se odvaja od Kanala i uzimajući južni pravac severozapadno od Bukina utiče u napušteni meandar Dunava. Kako je to korito Dunava pod kulturama, Mostonga je dobila zapadnije novo kanalisano korito koje je spaja sa Dunavom. Nema većih pritoka. U donjem delu se ulivaju kanali Draža i Vranja. Dosta meandrira zbog malog pada (8,8 cm po km). Razlog je što je čitav predeo kojim Mostonga otiče ravna površina vrlo malo nagnuta ka jugu. Vode ima samo u jesen i proleće kada ovde padaju veće količine kiše, ili se topi sneg.

Plazović: Postaje od 2 vodotoka u Mađarskoj i uliva se u Veliki Kanal. P. Vujević pretpostavlja da se nekad ulivao u Dunav. Ima dužinu od 25 km. Hrane ga i izvori i izdanska voda. Dugo se Plazović i Mostonga nisu pominjali kao odvojene reke. Pre kopanja Velikog Kanala Plazović je bio pritoka Mostonge.

Druga grupa hidrografskih objekata na površini predstavljena je jezerima, barama i močvarama. Ranije su ovakvi objekti bili široko rasprostranjeni na teritoriji Bačke. Isušivanje i melioracija vlažnih terena počela je sredinom 19. veka. Tada su ove površine ustupile mesto mnogobrojnim kanalima i slatinastim depresijama tako da je Bačka izgubila one karakteristike koje obično imaju niske i vodom bogate zemlje u međurečjima. Kako je Panonska nizija nagnuta ka Bačkoj i Banatu, sve vode Panonske nizije, kao i sa velikog slivnog područja Dunava, se slivaju površinski i podzemno prema teritoriji Bačke ka Đerdapu i dalje ka Crnom moru. I pored toga, Bačku često odlikuju suše jer količina vode na površini i u zemljištu veoma zavisi od rečnih režima Dunava i Tise. Tako se često javlja plavljenje okolnog zemljišta i uvećanje visine podzemnih voda u toku visokog vodostaja reka, pogotovo prilikom topljenja snega na Alpima i Karpatima. Sa druge strane, prilikom niskih vodostaja, ove reke postaju značajni potrošači podzemnih voda te otežavaju sušne periode.

Svi geomorfološki članovi u Bačkoj su skoro bez ikakvog nagiba te nije moguće slivanje vode gravitacijom. Zbog toga je na mnogo mesta u Bačkoj, naročito tamo gde ima nepropustljivih glinovitih slojeva ranije bilo mnogo jezera, bara i močvara. Verovatno je da bi danas na ovom prostoru bilo mnogo više jezera i bara da površina nije sastavljena od vodopropusnih stena kao što su les i pesak.

Na današnje hidrografske prilike u Bačkoj veoma je uticao čovek koji je od najranijih vremena pokušavao da stihijsku vodu ukroti i prilagodi svojim potrebama.

U Bačkoj se razlikuju tri tipa jezera i to: fluvijalna, eolska i veštačka. Fluvijalna jezera su postala radom rečne erozije i akumulacije. Njihova udubljenja su napušteni rečni rukavci i meandri koji su smešteni uglavnom u aluvijalnim ravnima, u rečnim koritima i na rečnoj terasi. Najviše ih ima u slivu vodotoka Plazović-Mostonga, oko Tise i oko Dunava. Eolska su postala eolskom erozijom i akumulacijom peskovitog materijala na dodiru peščare i lesne zaravni. Najviše ovakvih jezera nalazi se u okolini Subotice. Veštačka jezera su nastala radom čoveka, kada je on kopanjem zemlje za građenje kuća ili iz drugih razloga stvarao udubljenja koja se kasnije ispune izdanskom i atmosferskom vodom. Najveća jezera u Bačkoj svakako pripadaju eolskom tipu, a tu spadaju Kelebijsko, Palićko, Ludaško, Krvavo i Slano jezero. Veštačka jezera su najbrojnija, ali najmanja po površini. Oko svakog sela ili gradskog naselja ima po nekoliko ovakvih depresija. U slatinastim depresijama, veštačka jezera su pretvarana u ribnjake.

Kanali predstavljaju značajan deo hidrografske površine Bačke. Pominje se da je Mostonga regulisana već u 15. veku. Kanal Bezdan-Bečej imao je zadatak da skrati zaobilazni vodeni put Tisom i Dunavom oko Bačke. Od 19. veka aluvijalne ravni u Bačkoj dobijaju na stotine kilometara novih kanala koji su imali zadatak da vrše isušivanje mnogih vlažih- često plavljenih aluvijalnih ravni i drugih nižih terena. Najznačajniji je svakako Veliki kanal koji spaja Dunav kod Bezdana sa Tisom kod Bečeja. Drugi značajni kanal u Bačkoj je Mali kanal koji spaja Veliki kanal kod Malog Stapara sa Dunavom kod Novog Sada.

Pripremio: Miloš Ostojić

Literatura:

Bukurov, B. (1950). Tri bačke doline: Krivaja, Jegrička i Mostonga. Glasnik srpskog geografskog društva. Beograd. Broj 2, sveska 3.

Bukurov, B. (1975). Fizičko-geografski problemi Bačke. Srpska akademija nauka i umetnosti. Beograd.

Bukurov, B. (1978). Bačka, Banat i Srem. Matica Srpska. Novi Sad.

Marković, J., Pavlović, M. (1995). Geografske regije Jugoslavije (Srbija i Crna Gora). Savremena administracija. Beograd.

Nikolić, S., Marković, J., Popović, J. N. (2008). Nautičko-turistički vodič Tise. Omnibus. Beograd.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here