SHARE

Vertikalna raščlanjenost reljefa u durmitorskom kraju se bitno odražava na temperaturne razlike i pojavu inverzije. Srednje godišnje temperature u kanjonskim dolinama kreću se od 6 – 10 °C, na Jezersko – pivskoj površi od 2 – 6 °C i na visokim planinama koje ga okružuju od -6 do 2 °C. Tokom dana u kanjonskim dolinama vazduh se toliko zagrije da temperature mogu dostići i do 30 °C. Tada kroz kanjonske doline struji jak i topao vjetar i ukoliko se nađemo na rubu kanjona i bacimo neki predmet manje težine, snažna vazdušna struja će ga vratiti nazad. Pošto su kanjonske doline uske i duboke (800 – 1.000 m) a planinopivski plato visok (1.350 – 1.450 m) i prostran, javlja se razlika u temperaturi i vazdušnom pritisku, što dovodi do toga da se pregrijana masa iz kanjona kao lakša diže u visine, a kada se vazdušni pritisci izjednače, strujanje vazdušne mase prestaje. U toku ljeta, u predvečerje, rashlađeni vazduh sa Planine, kao teži, spušta se u kanjonsku dolinu i tako nastaje lokalni vjetar noćnik koji ima najveću snagu pred zoru. Noćnik je posebno jak na prevojima između Todorovog i Pirnog dola, kao i između Škrke i durmitorske Sušice.

Na osnovu podataka do kojih je došao K. Kajzer, u durmitorskom kraju su zapažene velike temperaturne amplitude. Tako je 18. avgusta 1927. godine u 6 sati i 45 minuta temperatura u kanjonskoj dolini iznosila 7,7 °C. U 14 sati i 15 minuta temperatura je dostigla 25,5 °C. Dakle, dnevna amplituda je 17,8 °C. Za razliku od kanjonskih dolina, na Jezersko – pivskoj površi dnevne temperaturne amplitude su manje. Ovo potvrđuju i mjerenja. Tako je 11. avgusta 1927. godine na platou Jezera (1.450 m.n.v.) temperatura vazduha u 7 sati iznosila 12,3 °C, a u 15 sati i 30 minuta 20,3 °C, što znači da je dnevna amplituda iznosila 8 °C. Na osnovu ispitivanja koja je vršio B.Ž. Milojević na visini od 1.400 metara, 28. jula 1949. godine, temperatura ovlaženog termometra iznosila je 16 °C, a suvog 20 °C, dok je 27. avgusta 1949. godine u 11 sati na visini od 1.000 metara temperatura ovlaženog termometra iznosila 15,5 °C a suvog 21 °C. Na obali Škrčkog jezera, na visini od oko 1.700 m.n.v. 16. jula 1949. godine u 8 sati i 20 minuta temperatura ovlaženog termometra je iznosila 13 °C, a suvog 17 °C, dok je na visini od 1.900 m.n.v. (cirk Lokvice), 29. jula 1948. godine u 6 sati temperatura ovlaženog termometra iznosila 8,5, a suvog 11 °C.

Na osnovu ovih podataka može se zaključiti da dnevne temperature vazduha i dnevne amplitude postepeno opadaju sa povećanjem visine. Sa porastom visine klima mijenja kvalitativna svojstva. U kanjonskim dolinama ona je župna, a na planinopivskoj površi, posebno zimi, ima osobine alpske klime. Zimi, pri vedrom vremenu, česte su pojave temperaturne inverzije, pa se dešava da su temperature veće na planini nego u kanjonskim dolinama. U jutarnjim časovima česta je pojava magle u kanjonima. Zbog nedostataka podataka teško je pratiti kretanje temperatura na Planini pivskoj.

U durmitorskom kraju ističu se tri zone padavina: u prvoj, koja obuhvata kanjonske doline Pive, Tare i Komarnice, prosječna godišnja količina padavina iznosi od 1.000 mm do 1.500 mm, u drugoj, koja obuhvata Jezersko – pivski plato je od 1.500 do 2.000 mm, i u trećoj, koja pokriva masiv Durmitora, iznosi od 2.500 do 3.000 mm. Klimatolog P. Vujević uvrstio je durmitorski kraj u južno – jadransko – crnogorski pluviometrijski tip u kojem se maksimum padavina javlja u novembru, a minimum u julu. Međutim, detaljnijom analizom godišnjeg rasporeda padavina na nekoliko meteoroloških stanica na Planini, dolazi se do drugačijih podataka.

Tabela 1. Raspored količine padavina na Planini pivskoj (1959 – 1973)

Meteorološke stanice

Apsolutna visina

u m.

Maksimum padavina

Minimum padavina

Srednja količina padavina

Šćepan polje

433

Novembar (170mm)

Avgust (63mm)

1277mm

Boričije

1080

Decembar (219mm)

Avgust (66mm)

1423mm

Nikovići

1400

Decembar (184mm)

Avgust (74mm)

1382mm

Barni do(Bešići) (1960-1973)

1430

Novembar (212mm)

Avgust (67mm)

1559mm

Trsa

1480

Novembar (214mm)

Avgust (68mm)

1496mm

Na osnovu ove tabele može se zaključiti da se maksimum padavina javlja od novembra do decembra, a minimum u avgustu. Podaci o srednjim godišnjim količinama padavina upućuju na zaključak da ne postoji vertikalna stratifikacija u količini padavina. U periodu od 1959 – 1973 godine, u stanici Nikovići (1.400 m.n.v.) srednja količina padavina je iznosila 1.382 mm, a u Donjim Breznima (Župa pivska) na 960 m.n.v. iznosila je 1.893 mm.  Sličan primjer se javlja i na Planini. U stanici Trsa (1.480 m.n.v.) godišnja količina padavina u periodu 1959 – 1973 godine je iznosila 1.496 mm, dok je u istom periodu u stanici Barni do (Bešići) na 1.430 m.n.v. iznosila 1.559 mm. Ovo se može objasniti time što se Barni do, odnosno zaseok Bešići nalazi na istočnom rubu kanjona Pive, a sa jugoistoka je zatvoren Bobetinim vrhom (1.775 m.n.v.) koji sprečava prodor kišnih oblaka sa juga i jugoistoka. Raspored padavina na Planini pivskoj najbolje se može sagledati na osnovu podataka iz meteoroloških stanica sa ovog prostora.    

Tabela 2. Meteorološka stanica Šćepan polje – raspored padavina (1959-1973)

 

J

F

M

A

M

J

J

A

S

O

N

D

Godišnja vrijednost

Srednja vrijednost(mm.)

123

100

94

92

103

87

113

63

82

96

170

154

1.382mm

Maksimalna vrijednost(mm)

300

238

194

194

168

264

195

153

192

248

314

314

2.801mm

Minimalna vrijednost(mm)

3

5

12

10

14

46

25

13

15

0

72

0

215mm

Prosječna godišnja količina padavina izmjerena u meteorološkoj stanici na Šćepan polju u periodu od 1959. do 1973. godine iznosila je 1.277 mm. Maksimum padavina bio je u novembru (170 mm), a minimum u avgustu (63 mm).

Tabela 3. Meteorološka stanica Boričje – raspored padavina (1959-1973)

 

J

F

M

A

M

J

J

A

S

O

N

D

Godišnja vrijednost

Srednja vrijednost(mm.)

122

113

105

124

105

87

71

66

84

111

215

219

1.423 mm

Maksimalna vrijednost(mm)

293

219

259

227

196

164

139

167

186

318

378

394

2.940 mm

Minimalna vrijednost(mm)

7

14

3

28

13

44

1

10

20

0

56

14

210 mm

Prosječna godišnja količina padavina izmjerena u meteorološkoj stanici na Boričju u periodu od 1959. do 1973. godine iznosila je 1.423 mm. Maksimum padavina je bio u decembru (219 mm), a minimum u avgustu (66 mm).

Tabela 4. Meteorološka stanica Nikovići – raspored padavina (1959-1973)

 

J

F

M

A

M

J

J

A

S

O

N

D

Godišnja vrijednost

Srednja vrijednost(mm.)

102

94

103

105

111

96

107

74

94

138

173

184

1.382 mm

Maksimalna vrijednost(mm)

300

269

250

220

184

179

196

228

211

456

396

326

3.211mm

Minimalna vrijednost(mm)

4

6

9

30

35

32

20

8

20

0

63

5

232 mm

Prosječna godišnja količina padavina izmjerena u meteorološkoj stanici u Nikovićima u periodu od 1959. do 1973. godine iznosila je 1.382 mm. Maksimum padavina je bio u decembru (184 mm), a minimum u avgustu (74 mm).

Tabela 5.  Meteorološka stanica Barni – raspored padavina  (1960 -1973)

 

J

F

M

A

M

J

J

A

S

O

N

D

Godišnja vrijednost

Srednja vrijednost(mm)

113

131

112

104

123

108

130

67

117

148

212

194

1.559 mm

Maksimalna vrijednost(mm)

272

328

228

196

282

278

279

161

201

389

365

365

3.344 mm

Minimalna vrijednost(mm)

8

22

10

9

33

38

6

8

21

0

76

53

284 mm

Prosječna godišnja količina padavina izmjerena u meteorološkoj stanici u Barnom dolu u periodu od 1960 do 1973 godine iznosila je 1.559 mm. Maksimum padavina je bio u novembru (212 mm) a minimum u avgustu (67 mm).

Tabela 6. Meteorološka stanica Trsa – raspored padavina (1959-1973)

 

J

F

M

A

M

J

J

A

S

O

N

D

Godišnja vrijednost

Srednja vrijednost(mm)

110

106

124

116

120

120

105

68

91

136

214

186

1.496 mm

Maksimalna vrijednost(mm)

247

227

365

175

212

239

188

145

180

480

410

453

3.320 mm

Minimalna vrijednost(mm)

1

9

25

47

47

45

0

6

20

0

72

0

272 mm

Prosječna godišnja količina padavina izmjerena u meteorološkoj stanici na Trsi u periodu od 1959. do 1973. godine iznosila je 1.496 mm. Maksimum padavina je bio u novembru (214 mm), a minimum u avgustu (68 mm).

Tabela 7. Maksimalne,srednje i minimalne količine padavina po godišnjim dobima (1959 – 1973)

Meteorološka stanica

Apsolutna visina

 u m

Maksimalna vrijednost(mm)

Srednja vrijednost(mm)

Minimalna vrijednost(mm)

proljeće

ljeto

jesen

zima

proljeće

ljeto

jesen

zima

proljeće

ljeto

jesen

zima

Šćepan polje

433

556

612

781

955

289

263

348

377

36

84

87

8

Boričje

1.080

682

480

977

1065

334

224

410

454

14

55

76

35

Nikovići

1.400

654

603

1063

1022

319

277

405

380

74

60

83

15

Barni do(Bešići) (1960-1973)

1.430

706

718

955

1110

339

305

477

438

52

51

97

83

Trsa

1.480

742

572

1.070

1.002

360

293

441

402

119

52

92

10

Najveća maksimalna proljećna količina padavina zabilježena je u meteorološkoj stanici na Trsi i iznosila je 742 mm, dok je najmanja bila na Šćepan polju 556 mm. U meteorološkoj stanici u Barnom Dolu zabilježena je maksimalna proljećna količina padavina od 706 mm, na Boričju 682 mm, a u Nikovićima 654 mm. Uzrok ovakvog rasporeda padavina je razlika u apsolutnim visinama. Najveća maksimalna ljetnja količina padavina zabilježena je u stanici u Barnom dolu sa 718 mm, dok je najmanja zabilježena u Boričju 480 mm. Na Šćepan polju je zabilježeno 612 mm, u Nikovićima 603 mm i na Trsi 572 mm. Stanica Boričje se nalazi na dnu valova Pirni do, gdje u toku ljeta dolazi do najvećeg zagrijevanja što prouzrokuje manje količine padavina nego u ostalim stanicama. Na drugoj strani konfiguracija terena i ascedentno strujanje vazduha u toku ljeta na Barnom dolu uzrokuje obilnije kiše.

Najveću maksimalnu jesenju količinu padavina imali su Trsa i Nikovići 1.070 odnosno 1.063 mm, a najmanju Šćepan polje 781 mm. U Boričju je zabilježeno 977 mm, a u Barnom dolu 955 mm. Dakle, sve stanice su imale veće maksimalne količine padavina u jesen nego u proljeće.

Maksimalne zimske količine padavina kretale su se od 1.100 mm u Barnom dolu, 1.065 mm u Boričju, 1.022 mm u Nikovićima, 1.002 mm na Trsi do 955 mm na Šćepan polju. Najveća minimalna proljećna količina padavina je zabilježena na Trsi 119 mm, a najmanja na Boričju 14 mm. U Nikovićima je zabilježeno 74 mm, u Barnom dolu 52 mm i na Šćepan polju 36 mm. Najveća minimalna ljetnja količina padavina zabilježena je na Šćepan polju 84 mm. Stanica na Šćepan polju smještena je u neposrednoj blizini sastavaka Pive i Tare što uslovljava veću vlažnost vazduha, pa samim tim i nešto veće padavine. U ostalim stanicama zabilježene su sledeće količine padavina: Nikovići 60 mm, Boričje 55 mm, Trsa 52 mm i Barni do 51 mm.

Minimalne jesenje količine padavina kretale su se od 97 mm u Barnom dolu, 92 mm na Trsi, 87 mm na Šćepan polju, 83 mm u Nikovićima do 76 mm na Boričju. Najveća minimalna zimska količina padavina zabilježena je na Barnom dolu 83 mm, a najmanja na Šćepan polju i Trsi, 8 odnosno 10 mm. Na Boričju je zabilježeno 35 mm, a u Nikovićima 15 mm.

Srednje količine padavina u toku proljeća kretale su se od 360 mm na Trsi, 339 mm na Barnom dolu, 334 mm na Boričju, 319 mm u Nikovićima do 289 mm na Šćepan polju. Srednje količine padavina u toku ljeta kretale su se od 305 mm na Barnom dolu, 293 mm na Trsi, 277 mm u Nikovićima, 263 mm na Šćepan polju do 224 mm na Boričju. Najveća srednja jesenja količina padavina zabilježena je na Barnom dolu 477 mm, a najmanja na Šćepan polju 348 mm. Na Trsi je zabilježeno 441 mm, na Boričju 410 mm, a u Nikovićima 405 mm. Zimske srednje količine padavina kretale su se od 454 mm na Boričju, 438 mm na Barnom dolu, 402 mm na Trsi, 380 mm u Nikovićima do 377 mm na Šćepan polju.

Durmitorski kraj prima znatne količine padavina koje se u hladnom periodu godine najčešće javljaju u obliku snijega. Visina sniježnog pokrivača prvenstveno zavisi od nadmorske visine. U kanjonskim dolinama Pive, Tare, Komarnice i durmitorske Sušice visina snijega se kreće od 40 – 70 cm, na pivsko – jezerskoj površi od 100 – 150 cm, a na najvišim djelovima Durmitora preko 2 metra. U kanjonskim dolinama snijeg se najkraće zadržava (3 do 4 mjeseca), dok na planinopivskom platou traje 5 do 6 mjeseci. Javlja se krajem oktobra ili u prvoj polovini novembra i traje do polovine aprila, a nekad se zadrži i do maja.

Tabela br.10. Srednji broj dana sa snijegom i maksimalna visina sniježnog pokrivača

Meteorološka stanica

Broj dana sa sniježnim pokrivačem

Maksimalna visina snijega    u cm

Šćepan polje

59

111

Boričje

85

249

Nikovići

95

190

Trsa

102

260

U periodu od 1959. do 1973. godine zabilježene su sledeće maksimalne visine snijega: Trsa 260 cm, Boričje 249 cm, Nikovići 190 cm i Šćepan polje 111 cm. Srednji broj dana sa snijegom kretao se od 102 dana na Trsi, 95 dana u Nikovićima, 85 dana na Boričju do 59 dana na Šćepan polju.

Kanjonske doline Pive i Komarnice su otvorene pravcem sjever – jug dok ih sa istoka zatvara Durmitor, sa zapada i jugozapada Vojnik i Golija, a sa sjevera i sjeverozapada Volujak i Vučevo, tako da u ruži vjetrova dominiraju sjeverni i južni pravac. Južni vjetar duva iz pravca doline Morače. Vazdušne mase, zbijene između južne podgorine Durmitora, Vojnika i Golije, prodiru na prostor Planine kao južni vjetar. Južni vjetar duva u proljeće i jesen i donosi kišu i snijeg. Može da dostigne veliku snagu. U proljeće, pod uticajem juga, dolazi do naglog otopljavanja snijega. Sjeverac se javlja najčešće u hladnom periodu godine i uslovljava vedro i hladno vrijeme. Sjeverni i južni vjetar se najčešće smjenjuju u jesen i proljeće, a ponekad i ljeti. Tada dolazi do naglog snižavanja temperature. Tako je u dolini Tare, 18. avgusta 1954. godine, nakon prodora hladnog sjeverca i kiše koja je trajala nekoliko dana, temperatura opala sa 25 °C na 13 °C. Zatvorenost pivskog prostora uticala je na pojavu većeg procenta tišina (oko 56 %) u odnosu na Jezerski plato (40 %).

Pripremio: Stevan Dubljević

Literatura:

Milojević, B. Ž. (1955): Doline Tare, Pive i Morače, Naučno društvo NR Crne Gore, Odjeljenje za prirodno – matematičke nauke, Cetinje.

Dubljević, B. (2006): Planina pivska, Draslar partner, Beograd.

Milojević, B. Ž. (1951): Durmitor, Zbornik radova SANU, Beograd.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here