SHARE

Priroda Crne Gore, svojom složenošću, bogatstvom oblika, pojava i fenomena, atraktivnošću i očuvanošću, ima poseban naučni, kulturni, obrazovni rekreativni i turistički značaj i po tome čini rijetkost u Evropi i svijetu. Tu je na prvom mjestu Crnogorsko primorje. Preko 73 km pjeskovitih i šljunkovitih plaža, uz povoljnost da se i svih 316 km duge obale prilagodi potrebama savremenog turizma i najpogodnije valorizacje, pruža izuzetnu mogućnost za razvoj turizma i srodnih privrednih grana. Turističko-geografski se u primorju izdvajaju četiri cjeline: Boka kotorska, budvansko primorje, barsko primorje i ulcinjsko primorje.

Barsko primorje svojom razuđenošću, posebno znatnim priobalnim ravnicama i pjeskovitim plažama, pruža izvanredne mogućnosti za razvoj mnogih grana privrede, naročito turizma. Barskoj opštini pripada 115 km obale, od koje znatan dio čine divne pjeskovite plaže, kao što su: Čanj, Spič, Sozina, Sutomore, Crvena plaža, Žutokrilica, Gradska plaža, Veliki pijesak i Val maslina. Značajni spomenici, prije svega Stari Bar, uz moderne hotele i saobraćajnu povezanost, daje Baru veliku prednost za razvoj turizma.

RumujaRumija (1.593 m) sa Sozinom (934 m), Sutormanom (1.182 m) i Lisinjom (1.357 m) čini lanac mladih vjenačnih planina dinarskog pravca pružanja, jugoistok-sjeverozapad, između Jadranskog mora i Skadarskog jezera. Geološki sastav ovog planinskog lanca vrlo je složen. Kao što planinski lanac, dužine oko 39 km, širine 12-15 km, reljefno ima oblik blago savijenog luka, čija je konkavna strana okrenuta prema Skadarskom jezeru, a konveksna prema Jadranskom moru, tako se pružaju i geološke formacije stijena različite geološke starosti. Središnji pojas, na kojem su najviši planinski vrhovi, izgrađen je od masivnih i bankovnih krečnjaka i dolomita srednjega, rjeđe gornjega, trijasa. Prema sjeveroistoku uporedo je lanac širine 1-3 km, izgrađen od slojevitih grudvastih krečnjaka, dolomitičnih krečnjaka i dolomita. Slijedi bliže Skadarskom jezeru uski lanac tanko slojevitih krečnjaka donje jure, potom lanac laporovitih krečnjaka donje i srednje jure, širok i do 3 km. Uski pojas duž obale Skadarskog jezera i ostrva pretežno su izgrađeni od krednih krečnjaka.

Jugozapadni dio planinskog lanca Rumije geološki predstavlja čelo kraljušti, gdje su mezozojske sedimentne stijene, tektonski dosta poremećene i navučene preko isprekidane u više nizova serije slojeva paleogenog i eocenog fliša, vododržive mase na koju se javljaju izvori manje izdašnosti. Svi slojevi imaju pad prema sjeveroistoku, ka Skadarskom jezeru. Litološki i reljefno planinski lanac Rumije dio je dubokog krša jugozapadnog dijela Crne Gore, sa rasprostranjenim svim oblicima reljefa krša. Nekoliko je prevoja preko kojih su lakši prijelazi od mora prema unutrašnjosti (Sutorman 810 m, Sozina 780 m i Bijela skala 910 m). Glacijalni tragovi na Rumiji izrazeni su u obliku osulina i raznih oblika nivacionih procesa. Deluvijalne naslage osobito su moćne u udolinama oko Mikulića i Tuđemila, i između Koštanice i Ostrosa, kao i podnožjem planinskih padina prema moru. Sjeveroistočne padine Rumije su bez izvora i pojave površinskih tokova. Na jugozapadnim padinama, duž kontakta krečnjaka i u podlozi flišolikih sedimenata, javlja se više izvora, kraćih potoka i tri rijeke: Željeznica, Bunar i Međurječ. Nekada je Rumija bila pod gustim šumama, danas se samo ponegdje vide ostaci visokih listopadnih i borovih šuma.

Lisinj, planinsko bilo, dio Rumije u njenom jugozapadnom dijelu, nalazi se sa istočne strane Barskog polja. Odvojen je od Rumije udolinom koja je formirana na kontaktu uzane zone eocenog fliša i krečnjaka srednjeg trijasa i jure. Udolinom teče Vruća rijeka (periodični tok) od izvorišta iznad sela Veliki Mikulići, prema sjeverozapadu do Barskog polja. Na planini se ređaju pojasevi krečnjaka trijaske, jurske i kredne starosti, pravcem jugoistok-sjeverozapad. Uski pojasevi flišolikih stijena, krečnjaka i dolomita daju planini interesantan izgled. U središnjem dijelu su vrhovi Loška (1.353 m), Lisičica (1.276 m), Debelin (1.262 m), Treštanik (1.090 m) i dr. Prema otpornosti stijena na eroziju ređaju se pojasevi pokriveni vegetacijom i golih krečnjaka, što planini, kao i cijeloj Rumiji daje poseban izgled.

Sozina se nalazi između ogranaka planinskog lanca Lovćen-Rumija, nadmorske visine 550 do 700 m, i dio je najužeg dijela planinskog lanca koji odvaja Barsko primorje od Skadarske kotline. Kroz Sozinu je probijena željeznička pruga, kao i tunel, dug 4.189 m.

SolanaNa priobalnom prostoru Skadarskog jezera koji pripada Baru, nalaze se dvije veće geografske cjeline-Crmnica i Krajina, a unutar njih i više manjih regija. Crmnica je dobro saobraćajno povezana  sa središnjim dijelovima Crne Gore, a poslije probijanja tunela Sozine i sa Barom. Preko Crmnice prolazi željeznička pruga Podgorica-Bar, magistralni put Podgorica-Petrovac-Bar, kao i lokalni put preko Sutormana. Od Virpazara preko Krajine ide regionalni put za Ulcinj.

Poluostrvo Volujica ima karakter rta, koji dobro čuva Luku Bar od jačih talasa izazvanih južnim vjetrovima. Volujica izgrađena od krečnjaka gornje krede, koji se dosta eksploatiše u kamenolomima i kao građevinski materijal izvozi u Italiju. Volujica je siromašna vegetacijom. Velike su mogućnosti prostora Volujice da bude iskorišćen za izgradnju mnogih savremenih turističkih objekata.

Ratac je poluostrvo, koje je smješteno između Bara i Sutomora. Na rtu su ostaci benediktinskog manastira Bogorodice ratačke. Zidine manastira su dosta porušene od strane italijanske vojske u toku II svjetskog rata. Posljednjih godina Ratac je pošumljen, a plaže u okolini uređene za posjete turista.

U krajnjem jugoistočnom dijelu Crnogorskog primorja između Možure i Briske gore, rijeke Bojane i mora je Ulcinjsko polje, površine 42 km². Litološku osnovu Ulcinjskog polja čine maritimne miocene naslage-gline, glinci, pješčari, pokriveni aluvijalnim nanosima Bojane. Pored mora je Velika plaža, koja je sa plažom na Adi, duga 12 km. Ulcinjsko polje je pretežno obradivo i naseljeno, osim najnižeg dijela koji pokrivaju polja Solane. Između Briske gore i ogranaka Šaskog brda nalazi se Brisko polje (10 km²), u čijem se istočnom dijelu nalazi Šasko jezero. Antiklinalno uzvišenje Šasko brdo odvaja Brisko polje od Vladimirskog i Anamalskog polja.

Ulcinjskoj opštini pripada obalni dio dužine 40 km, oko 30 km čini pogodni dio za kupanje. Na ovom dijelu obale Crnogorskog primorja divne su i očuvane pjeskovite plaže: Stari Ulcinj, Valdanos, Mala plaža, Velika plaža i Ada, kao i više manjih.

Luka Milena (Porto Milena), je zaton u Ulcinjskom primorju. Zahvata prostor između primorskog antiklinalnog uzvišenja Pinješ (124 m) i Ulcinjskog polja na sjeveru, Ulcinjske Solane i Zoganjskog jezera na istoku, dok se prema jugozapadu proteže do Velike plaže.

Klima Bara i Ulcinja predstavlja važnu povoljnost za razvoj turizma. Visoke temperature, naročito u toku ljetnjih mjeseci, kao i mala količina padavina, uz veliki broj sunčanih sati u toku godine i česte tišine, samo su neke od vrijednosti klimatskih elemenata koje su bile presudne u razvoju turizma u ovim opštinama.

Tabela 1: Srednje mjesečne i godišnje temperature vazduha

Mjesto I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Godišnje
Ulcinj 7 7.9 10.3 13.7 17.8 21.8 24.4 24.3 21.1 16.9 12.3 8.7 15.5
Bar 8.4 8.9 10.3 13.5 17.6 21.3 23.4 23.4 20.4 16.6 13 10 15.6

Iz tabele br. 1 vidi se da gradovi na primorju imaju dosta visoke srednje temperature vazduha u januaru (Bar 8,4 °C i Ulcinj 7 °C). Niže temperature u Ulcinju posljedica su slobodnijeg prodora hladnog vazduha, preko Podgoričko-skadarske kotline i doline Bojane, iz unutrašnjosti. U julu mjesecu srednja temperatura vazduha je najviša u Ulcinju 24,4 °C, a u Baru je 23,4 °C.

Tabela 2: Prosječna mjesečna i godišnja količina padavina

Mjesto I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Godišnje
Ulcinj 154 143 112 112 69 50 27 44 86 140 177 152 1261
Bar 161 159 132 116 93 59 36 49 109 136 193 168 1411

Ulcinj i Bar imaju najmanju količinu padavina na primorju, Ulcinj 1.261 mm i Bar 1.411mm, što naročito pogoduje razvoju turizma. Relativna vlažnost predstavlja odnos između količine vodene pare koja stvarno postoji u vazduhu i maksimalne koju bi vazduh na toj temperaturi mogao da primi da bi bio zasićen. Ako je relativna vlažnost 0 %, vazduh je topao i suv, a ako je 100 % vazduh je zasićen. Suv vazduh sadrži do 55 % relativne vlažnosti, umjereno vlažan 55-85%, a vrlo vlažan preko 85%.

Tabela 3: Mjeseci sa minimalnom i maksimalnom relativnom vlažnošću

Mjesto Minimalna sred. relativna vlažnost u % Maksimalna sred. relat. vlažnost u %
Ulcinj Jul 63 Maj 71,7
Bar Februar 63 Maj 71,4

U tabeli 3. vidi se da postoje razlike između vremena javljanja srednje minimalne i srednje maksimalne relativne vlažnosti u pojedinim mjestima. Bar i Ulcinj imaju dva maksimuma srednje relativne vlažnosti u maju.

Tabela 4: Godišnje kretanje oblačnosti (u desetinama)

Mjesto I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Godišnje
Ulcinj 5.7 6 5.5 5.3 4.6 3.5 2 2 3.1 4.2 5.8 5.8 4.5
Bar 5.9 6 5.6 5.3 4.5 3.5 2.1 2.2 3.2 4.3 5.8 5.8 4.5

Prema tabeli 4. može se zaključiti da je oblačnost u opštinama Bar i Ulcnj gotovo jednaka, sa malim razlikama. Karakteristično je da je oblačnost minimalna u ljetnjim mjesecima (2-2,2), a najveća u zimskim mjesecima (5,5-6). Osunčavanje je važan element klime. Osunčavanje je na primorju najveće, a sve je manje idući prema unutrašnjosti. Najveći broj sati sunca ima Ulcinj 2.567, a zatim Bar 2.501.

Tabela 5: Prosječno mjesečno i godišnje trajanje sijanja sunca u časovima

Mjesto I II III IV V VI VII VII IX X XI XII Godišnje
Ulcinj 126 124 172 205 268 299 349 326 251 202 129 116 2567
Bar 115 118 169 200 260 300 340 321 252 200 117 109 2501

Godišnje trajanje sijanja Sunca je za nijansu veće u opštini Ulcinj u odnosu na opštinu Bar. Gledajući mjesečno trajanje sijanja Sunca, razlike između gradova su male i prema mjesecima se mijenjaju.

Usljed promjena u rasporedu vazdušnog pritiska svako mjesto je podložno uticaju tišina i vjetrova iz raznih pravaca, koji su različitih termičkih osobina. U Crnoj Gori dominiraju vjetrovi bura i jugo.

Bura je pretežno slapoviti, jaki, anticiklonski, rjeđe ciklonski vjetar, koji obično snižava temperaturu, smanjuje oblačnost i vlažnost vazduha. Duva pretežno od sjevernog i sjeveroistočnog pravca, ali se javlja i iz ostalih pravaca sjevernog kvadranta.

Jugo je vjetar koji spada u skupinu vjetrova iz južnog kvadranta, a u primorju ga nazivaju još i široko. To je topao i vlažan vjetar, koji donosi oblake i padavine. Ponekad duva i više dana nesmanjenom brzinom, kao jak, ali rijetko olujni vjetar. Ako u topli sektor ciklonske mase, iz zapadnog sredozemlja, prodre jaka južna struja iz Afrike, onda u našim krajevima može padati kiša ili snijeg sa primjesama prašine, “prljave padavine”, “krvave kiše” i “žute kiše”.

Maestral je jugozapadni i zapadni vjetar koji duva u primorju. To je vjetar koji osvježava i pogodan je za jedrenje na moru. Nastaje kao posljedica razlika u vazdušnom pritisku između azorskog maksimuma na jugozapadu i formiranog polja niskog pritiska na zagrijanom kopnu.

NIMG_20180527_142201_358ajmanje je tišina u Ulcinju 12 %, a zatim u Baru 23,2 %. U Baru preovladava sjeveroistočni smjer (28,6 %), zatim zapadni (11,3 %), pa onda istočni (9,3 %). U Ulcinju jos izrazitije preovladava sjeveroistočni vjetar (42 %), a zatim istočni (14,7 %), pa onda zapadni (11,6 %).  U Ulcinju i Baru  su po apsolutnoj brzini vjetrova zastupljeni vjetrovi južnog pravca.

Posebnost klime pojedinim mikroregija, najčešće uslovljene reljefom, dosta je izrazita. Sa aspekta turizma Crnogorsko primorje, sa svim ugodnostima klime spada u najljepše i najprivlačnije krajeve južne Evrope. U toku jula i avgusta može se na ovom prostoru osjetiti malo sparine, pa su izvanredne mogućnosti kombinovanja boravka turista i na okolnim planinskim prostorima ili zaravnima.

Kako za barsko, tako i za ulcinjsko primorje važi izuzetna povoljnost klime za turizam. Ovi djelovi Crnogorskog primorja primaju više od 50 % padavina manje u odnosu na sjeverozapadno primorje. Ulcinjsko primorje ima najveći broj sunčanih sati u godini, što uz najprostranije i najljepše plaže u Crnogorskom primorju predstavlja izuzetnu povoljnost za razvoj turističke privrede.

Tabela 6. Srednje mjesečne i godišnje temperature mora

I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Bar 11,9 12 12,7 15,1 18,9 21,8 22,8 24 22,9 19 16,3 13,5
Ulcinj 11,8 11,9 13 15,1 18,9 21,9 23,6 24 22,3 19,8 16,7 13,4

Temperatura mora duž Crnogorskog primorja, u toku cijele godine je dosta visoka.  Najviša je u avgustu, a najniža u januaru i februaru. Kod Ulcinja je najhladnije more u januaru, što je posljedica jačeg rashlađivanja zbog prodora hladnog vazduha preko Skadarskog jezera i rijeke Bojane. Zbog toga je i srednja godišnja temperatura mora kod Ulcinja nešto niža nego u ostalim djelovima Crnogorskog primorja. Na području Barskog primorja temperatura vode je najviša u avgustu, dok je najniža u januaru. Temperature morske vode u Ulcinju i Baru su slične u toku godine, sa primjetnim malim razlikama.

Plima i osjeka Jadranskog mora zavisna je od plime i osjeke Jonskog mora. Za vrijeme plime kroz Otrantska vrata stvara se dosta izrazita struja kojom se prenosi oko 16,5 km³ vode, što podiže vodu Jadrana za 11,2 cm. Morske struje u Jadranskom moru pripadaju strujama Sredozemnog mora, pa se tako i kreću. Prosječna brzina morske struje duž crnogorske obale je 7 km na dan.

Ada BojanaKopno Crne Gore obiluje raznovrsnim hidrološkim pojavama i oblicima. To je posljedica složenosti geološkog sastava i građe zemljišta, reljefa i klimatskih prilika. Na prostoru Ulcinjske rivijere, od uvale Orašac do Valdanosa, četiri su lokaliteta (Orašac, Ženska plaža, Stari grad i Valdanos). Vode izviru duž litoralnog pojasa, pretežno ispod najniže linije plavljenja. Procjenjuje se da iznašnost izvora termomineralne vode u uvali Valdanos iznosi 200 l/s. Na Ženskoj plaži, iz istražne bušotine neposredno pored obale, sa dubine 67 m, pri kapacitetu 5,8 l/s, izmjerena je temperatura vode 23,9 °C. Voda je bez boje sa mirisom sumpor-vodonika. Mineralizacija je visoka 19 gr/l. Sličnih karakteristika su i vode ostalih lokaliteta u Ulcinju.

Ulcinjsko primorje je bogatije vodom od ostalih djelova Crnogorskog primorja. Hidrografsku mrežu čine više rijeka. Ispod strmih strana Možure više je izvora od kojih nastaje Bratička rijeka, koja prima više potoka sa brda Radica i Bijele gore i uliva se u kanal Porta Milena. U ovaj kanal se uliva Mala Brdela, koja izvire ispod Možure i Velika Brdela koja izvire ispod Briske gore. Međurječka rijeka dobija vodu od Salkovića vrela, vrela Gurda i potoka Pelinkovića, a uliva se u Šasko jezero, dužina vodotoka je 21,9 km. Miđanska rijeka, pritoka Bojane, dobija vodu sa vrela Mide, Gornjeg i Donjeg Kosića i više manjih izvora iz okoline Vladimira. Ukupna dužina vodotoka je 25 km. Pritoka Bojane je Rastička rijeka, čiji su izvori ispod strmih jugozapadnih padina Rumije. Dužina mreže tokova u slivu rijeke je 9 km. Veći broj tokova ulcinjskog kraja, kao i ostalih djelova Crnogorskog primorja, ljeti presuši. Izuzetak je Rijeka Bojana.

Velika plažaRijeka Bojana je otoka Skadarskog jezera, duga je 44,5 km, a po količini vode koju unosi u more, treća na Mediteranu (poslije Nila i rijeke Po). Kod sela Sv. Nikola ona se dijeli u dva rukavca. Desni rukavac i ostrvo Ada pripadaju Crnoj Gori, dok granica ide lijevim rukavcem. Teče ravnicom, meandrira i ima mali pad (17 %). Oko 1,5 km od izlaza iz jezera u Bojanu se uliva Drnjača, dio toka Drima, koji nešto prije ušća prima vodu planinske rijeke Kiri. Širina rijeke Bojane na tom dijelu je oko 800 m. U dijelu toka rijeke na prostoru Albanije nalazi se 16 riječnih ostrva. Pored laganih gibanja koja i danas karakterišu prostor Podgoričko-skadarske kotline, do promjena u toku Bojane došlo je i zbog skretanja tokova Rijeka Kiri (1750-1760), koja se ranije ulivala u jezero i dijela Drima-Drinjače (1846-1858), njihovog ulivanja u Bojanu oko 1,5 km od njenog izlaza iz jezera. Ove rijeke donose velike količine materijala kojim zatrpavaju tok Bojane. Ona je prirodni rezervat biljnog i životinjskog svijeta. Strani i domaći eksperti registrovali su u delti te rijeke čak 143 vrste i podvrste riba. Zbog svoje dvojnosti rijeka Bojana je pravo čudo prirode. Naime, dno korita rijeke je, prije njenog uliva u more, na dva metra ispod nivoa mora, ponegdje i do pet metara ispod nivoa mora.

Ada BojanaSvakako je najizrazitija osobina rijeke Bojane ta što se dno njenog korita, počevši od ušća, nalazi ispod nivoa mora na čitavoj dužini od 36 km uzvodno. To ovu rijeku čini izuzetnim prirodnim fenomenom, pogotovo kada se ima u vidu njen veliki proticaj. Ipak, i pored velikog proticaja, morska voda prodire duboko uzvodno kroz njeno korito. Tako nastaje prva karakteristična dvojnost rijeke Bojane. Naime, u njenom koritu nalazi se i morska slana i slatka riječna voda. Morska voda, kao teža, prodire dnom korita rijeke Bojane sve do oko Svetog Đorđa. Druga dvojnost je izražena u podzemnom vodotoku rijeke. Nekadašnje korito Bojane bilo je za oko 40 m visočije u odnosu na današnji teren osnovne stijene kod Fraskanjela. Rijeka Bojana zasula je svoje staro korito šljunkom. Preko šljunka su nataloženi glinoviti vodonepropusni sedimenti u kojima je usječeno korito današnje rijeke Bojane. Tako danas u istom smjeru, jedan iznad drugog prema moru, teku površinski vodotok rijeke Bojane, a na dubini od oko 10 do 15 m podzemni vodotok rijeke Bojane. Podzemni vodotok se kreće, takođe, od sjevera prema jugu i može se predstaviti kao kretanje vode kroz podzemnu cijev ispunjenu šljunkom. Podzemni vodotok je poznat po izvorštu Lisna-Bori. Treća dvojnost ostvaruje se u delti Bojane – ova se rijeka dijeli na dva dijela koji se kao posebni vodotoci ulivaju u more, dok se četvrta dvojnost rijeke Bojane ogleda u dvojnim oscilacijama njenog vodostaja.

Željeznica (9,5 km) nastaje od većeg broja vrela (Pisutnica, Đolaza, Manduka, Duboki do, Banja i Kučina). Probila je klisuru preko krečnjačke prečage iznad sela Zubaca, a zatim preko flišnih naslaga ulazi u polje i kroz regulisani kanal nastavlja do mora, preko dijela Bara zvanog Madžarice.

Rikavac (17 km) postaje od riječice Bunara, koja se kod Starog Bara sastaje sa Majelikom, a kod Velikog mosta sa Vrućom rijekom. Rikavac ima bujični karakter i njegov tok je preko polja kanalisan, a tunelom kroz Volujicu pomjereno je njegovo ušće u Jadransko more, čime je ovo polje oslobođeno poplava.

Skadarsko jezero je kriptodepresija, što znači da se njegovo dno nalazi ispod nivoa mora, a nivo varira između 4,71 m i 10,5 m nadmorske visine. Proteže se u smjeru sjeveroistok-jugozapad, najšire je na liniji Beška-zaliv Lićeni i Hotit-26 km i dužine je 43 km. Površina jezera varira od 370 km² do 533 km², a dubina jezera dostiže i do 60 m. U Skadarskom jezeru su brojna krečnjačka ostrva: Beška, Moračnik, Gradac, Starčevo, Tophola, Gorica, Gljat i Grmožur. Obala je dosta razuđena, na sjeveroistoku je jezero uvučeno u kopno gdje je zaliv Lićeni i Hotit. Najveći uticaj na nivo jezera ima rijeka Morača, ona učestvuje u ukupnom bilansu voda jezera sa 62%, dok jezero gubi vodu isparavanjem i otokom Bojanom. Postoje dokumenti iz XV vijeka u kojima se tvrdi da je jezero bilo znatno manje od današnjeg i da je u tom vremenu tekla rijeka Drim prema Lješu. Na promjenu režima voda je uticala i rijeka Kiri koja je promijenila ušće i umjesto u jezero ona se ulivala u rijeku Bojanu. Najveći uticaj ima skretanje rijeke Drinjače, dijela rijeke Drima u Bojanu. Skadarsko jezero velikim dijelom pripada opštini Bar.

Skadarsko jezeroNacionalni park Skadarsko jezero obuhvata dio jezera koji pripada Crnoj Gori i okolinu čiji je razvoj i tranformacija od uticaja na jezero. Najveća vrijednost jezera je u bogatstvu čiste vode i u raznovrsnosti biljnog i životinjskog svijeta. Basen Skadarskog jezera je dobro ograničen planinama i brdima izgrađenim od mezozojskih krečnjaka i dolomita. Ovaj prostor je geotektonski predisponiran, a oblikovan je djelovanjem erozije. Reljefne interesantnosti su osobito izražene po obodu jezera (zalivi, rtovi, potopljene doline), na ostrvima (Grmožur, Starčevo, Beška, Moračnik, Gradac, Tophola, Gorica i dr.) Skadarsko jezero hrane vodom Morača i njene pritoke, Cnojevića rijeka, brojne rječice u okolini, kao i sublakustrijska vrela. Po ekološkom položaju, jezero se nalazi između suptropskog i umjerenog biogeografskog pojasa. U Skadarskom jezeru je malo endemičnih vrsta biljaka, što potvrđuje njegovu mladost.  U pojasu oko jezera, od najviših vrhova okolnih planina, veliki je procenat biljaka, koje imaju karakter endemita. Po istraživanjima R. Lakušića (1983) u ekosistemu Prokletija, Rumije i Lovćena prisutno je preko 50% od broja endemita Balkana. Kao jezero tople vode Skadarsko jezero je najpogodnije za ciprinidne vrste riba, kojih u jezeru imaju 22 vrste. Od njih su najbrojnije: krap (Cyprinus caprio), ukljeva (Alburnus alburnus alborella), skobalj (Chondrostoma nasus ohridanus), klijen (Lauriciscus cephalus albus), ljolja (Chardinius erytrophthalmus scardafa), srebrni karaš (Carassius auratus). U jezeru žive i neke povremene vrste kao što su: kubla (Alosa falax nilotica), jegulja (Anguilla), cipol (Mugil cephalus), lubin (Morone labrax) i dr. Lov ribe u jezeru je dozvoljen, a zasniva se na temeljnom načelu da se ne smije više loviti nego što reprodukcija može da nadoknadi. U posljednjih 35 godina prosječni godišnji ulov ribe je oko 1.000 tona. Od toga na ulov ukljeve otpada 53% i na ulov krapa 20%. Skadarsko jezero predstavlja najkarakterističniji centar ornitofaune međunarodnog karaktera. Prema podacima Javnog preduzeća Nacionalni parkovi Crne Gore, na Skadarskom jezeru privremeno ili stalno boravi 279 vrsta ornitofaune. Utvrđeno je da na Skadarsko jezero dolaze ptice iz Finske, Švedske, Rusije, Nizozemske, Njemačke, Poljske, Češke, Austrije, Mađarske, iz Afrike, kao i drugih prostora. Prema istraživanjima V. Vasića (1983), Skadarsko jezero je utočište za skadarsko jezero23 vrste ptica, koje su u Evropi ugrožene i zakonom zaštićene. Na prostoru Nacionalnog parka Skadarsko jezero, tj. na ostrvima i po obodu jezera, brojni su istorijski spomenici iz perioda srednjovjekovne Duklje i Zete i iz kasnije bogate istorije Crne Gore. Brojne crkve, gradine, utvrde, dvorci (Prečista Krajinska, Starčevo, Beška, Moračnik, Vranjina, Kom, Žabljak, Kosmac, Brčeli i dr.) zahtijevaju temeljita naučna istraživanja i adekvatnu valorizaciju.

Zaštita Nacionalnog parka Skadarsko jezero tijesno je povezana sa opštim prihvatanjem da široki prostor oko jezera, obuhvatajući Podgoricu i sva naselja oko jezera, predstavlja jedinstven ekosistem, u kojemu ukupan život i zaštita moraju biti jedinstveno zaštićeni.

Šasko jezero leži između Briske gore na jugozapadu i Šaskog brda prema sjeveru. Površina jezera je 3,6 km², dužina 3,2 km i širina 1,5 km. Srednja dubina jezera je 4,1 m, a najveća je 6,5 m. Kao nastavak Briskog polja, dno Šaskog jezera je blago nagnuto. Pri visokom vodostaju, kada se poplave prošire na Brisko i Pležansko polje, kao i prema Bojani, površina jezera dostiže 5,4 km2. U jezero se uliva Međurječka rijeka, a oko jezera ima više manjih izvora i vrela. Od njih je najizdašnije Begovo oko. Prokopanim kanalom između Šaskog jezera i Bojane regulisano je izdizanje i spuštanje nivoa jezera, preko nivoa rijeke Bojane. Početkom visokog vodostaja, voda iz Bojane teče u jezero, a krajem visokog vodostaja na Bojani voda se iz jezera vraća u Bojanu. Šasko jezero spada u slatkovodna jezera, mada u vrijeme suša vjerovatno zbog zaslanjenosti podzemnih voda od polja ulcinjske Solane, na Begovo oko izbija malo zaslanjena voda.

Zoganjsko jezero (blato) zahvata središnji dio Ulcinjskog polja, ravnice između Briske gore i Jadranskog mora, u dijelu zvanom Zoganjsko polje. To je bilo plitko jezero čija je površina povećana kada je poslije velikih poplava, izazvanih skretanjem Drima prema Bojani, došlo do prodora Bojane prema jezeru. Tada je povećan nivo jezera, a jedno vrijeme dio toka Bojane je tekao preko ravnice na kojoj je danas Zoganjsko jezero i preko Luke Milena ulivao se u more. Podizanjem brana oko toka Bojane smanjena je voda Zoganjskog jezera, ali ono i dalje zahvata dosta veliki prostor.  Poslije oslobođenja od turske vladavine, Crna Gora je ulozila velika novčana sredstva u rješavanje problema poplava Zoganjskog polja. Izgradnjom Solane jezero je pretvoreno u basene slane vode, čija je ukupna površina 1,2 km². Zabareno zemljište oko Solane poznato je po bogatstvu ptica. Izgradnjom kanala Milena, oslobođene su znatne površine zemljišta, koje se intezivno obrađuju.

IMG-4ea904e3c289b15841a6168425b7c59f-V

U Valdanosu postoje endemične livade morske cvjetnice “Posidonia oceanica”. Ta biljka, poznata i kao morska trava, voga ili lažina, je endemska mediteranska vrsta, što znači da živi samo u Sredozemnom moru. Livade posidonije područja su najveće biološke raznolikosti Sredozemnog mora.

Preko puta koji vodi od Bara prema Ulcinju, nalazi se maslina stara preko dvije hiljade godina. To je najstarije stablo u Evropi, a obim stabla iznosi oko 10 m. Ova maslina, kao jedinstveno stablo na kontinentu, stavljena je pod zaštitu države i prostor oko nje je uređen. Pod njenom krošnjom često se fotografisu turisti i te fotografije čuvaju kao rjetku uspomenu sa Crnogorskog primorja. Na njenim granama još uvijek se javljaju plodovi, ali pored toga, ona je sigurno najskuplje stablo u Evropi.

Prepremila: Bojana Ćetković

Literatura:
Radojičić, B. (2008): Geografija Crne Gore – Prirodna osnova – DANU, Podgorica.
Radojičić, B. (2015): Crna Gora – Geografski enciklopedijski leksikon, Nikšić.
www.bar.me
www.meteo.co.me
www.ul.me
www. ulcinj.travel

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here