SHARE

Atar sela Pišča i sela Vojinovića, koje se po nekim karakteristikama može smatrati dijelom Pišča, zahvata centralni dio prostranog platoa Pivske planine, koja se nalazi u sjeverozapadnom dijelu Republike Crne Gore.

p4

Pišče je smješteno između Pivskog jezera na zapadu, Pirnog i Todorovog dola na jugu, planinskih vrhova Durmitora (Bobotov kuk, Ćirova pećina, Drobnjačka planinica) na istoku i Skakala, Gornje Sušice, Turske glave, Rudne glave i Suvodola na sjeveru i sjeveroistoku. Prostor koji pripada atarima Pišča i Vojinovića ima površinu od 5.284 ha, tim spada u veća sela Pive, a i Crne Gore. Kao i prostor Pive, atar ima elipsast oblik pravca sjeverozapad – jugoistok maksimalne dužine 14,85 km i širine 8,40 km.

Geološki sastav i tektonika

Prva istraživanja geološkog sastava područja Pive, čiji je sastavni dio prostor Pišča, počela su još početkom IXX vijeka. Istraživanja su vršili Jovan Cvijić i njegovi saradnici, Zarija Bešić i mnogi drugi naučnici. Najdetaljnija istraživanja izvršio je Mirko Mirković u monografiji ,,Geološki sastav i tektonika Durmitora, Pivske planine i Volujaka“.

Teren Pive se sastoji od različitih geoloških formacija u kojim su zastupljene sedimentne stijene iz svih perioda kao i eruptivne stijene. Na prostoru sela Pišča su zastupljene samo sedimentne stijene nastale u mezozoiku i kenozoiku.

Najstarije stijene otkrivene u ataru sela Pišča su mezozojske starosti, koja se procjenjuje na 90 miliona godina i pripadaju trijasu. Najveći dio Pivske planine, uključujući i Pišče, izgrađen je od krečnjaka i dolomita iz srednjeg trijasa. Ove stijene su sive, žućkaste i bijele, stvorene u morskoj sredini. Sadrže u sebi fosile školjki, kao i ostatke kolonija korala. Istočni dio atara Pišča prekrivaju gornjetrijaski krečnjaci, koji su slojeviti. Imaju debljinu od 0,5 do 1,5 m, žute su ili bijele boje. Oni izgrađuju i sjeverne padine Prutaša i Bobotovog kuka.

Na prostoru Pišča jurski sedimensti su manje zastupljeni od trijaskih i javljaju se kao uzane zone. Te zone su nastale u donjoj (Lijas) i srednjoj juri. Stijene donje i srednje jure su pločaste i slojevite, obično rumene ili crvenkaste boje. Sadrže brojne fosile. Slojevi gornje jure (malm) su otkriveni u rubnim dijelovima sela kao izdvojene zone i produžetak su sedimentacije srednje jure. Ispresjecani su rasjedima. Jurski krečnjaci su korišteni kao kvalitetan građevinski i arhitektonski kamen.

Za vrijeme gornje krede i gornjeg paleocena u ovom basenu se vršila intezivna sedimentacija i stvorili su se specifični slojevi koji se nazivaju durmitorski fliš. Durmitorski fliš se terenom sela Pišča proteže u pravcu sjeverozapad – jugoistok u obliku uzane zone. Za durmitorski fliš je karakteristično da se u slojevima smjenjuju masivni krečnjaci, pjeskoviti krečnjaci, pločasti laporci, konglomerati i laporoviti krečnjaci. Zbog jakih tektonskih nabiranja i različite otpornosti stijena na spoljne uticaje stvorene su pruge i brazde koje čine izgled Prutaša, Krecmana i Dobrog dola interesantnim.

Za vrijeme kvartara počelo je ledeno doba u pleistocenu. Lednici i glečeri su se na današnjem prostoru Pišča spuštali i ispod 1.000 metara nadmorske visine. Za vrijeme glacijacija formirane su ogromne ledene mase, a u vrijeme interglacijacija lednici su se topili i spuštali u niže dijelove noseći sa sobom ogromne količine morenskog materijala. Najveće ledničke mase su se stvarale u Todorovom dolu (gdje je bio i najveći lednik ovih prostora), Provaliji, Ruđinom dolu, Banjskom katunu i Škrki. Nakon spuštanja i otapanja ovih lednika od morenskog materijala stvoreni su blago zaravnjeni tereni koji su sada livade i pašnjaci sela Pišča. Na padinama Durmitora i stranama kanjona Pive i Sušice formiran je veliki broj točila i sipara, sa kamenjem različitih veličina.

Reljef

Piva je ovalna i duguljasta visoravan koja se između planinskih vrhova pruža pravcem sjever – jug i u kojoj su duboko usječene rijeke Piva i Komarnica. Osnovna karakteristika reljefa cijele Pive je velika visinska razlika između najnižih i najvisočijih tačaka terena. Najveća visinska razlika iznosi preko 2.000 m, a prosječna visinska razlika je oko 1.200 m.

U oblasti Pive izdvajaju se tri elementa reljefa : površi, uzvišenja na površima, kanjoni usječeni u površi. Ovi elementi su izgrađeni u veoma moćnoj krečnjačkoj masi. Na njihovo formiranje uticale su fluvijalna, lednička, karstna, abraziona (u prošlosti) erozija i denudacija. Ove erozivne procese je pratila akumulacija erodovanog materijala i stvaranje akumulativnih oblika reljefa.

p1

Pivska planina na kojoj se nalazi selo Pišče, je suvom dolinom Pirnog dola podijeljena na sjeverni dio, koji je širi i južni dio, koji je uži. Na terenu Pivske planine, površine od 360 km², izdvajaju se tri nivoa. Najniži nivo je apsolutne visine od 1.200 do 1.250 m. Srednji nivo, u okviru koga se nalazi Pišče i koji je najrazvijeniji, je apsolutnih visina od 1.400 metara do 1.480 m. Najviši nivo je apsolutnih visina od 1.750 do 1.800 m.

Pivska planina je visoravan koja izgledom i postankom podsjeća na Tibet, od koga se razlikuje prostranstvom i visinom. Površina od 5.284 ha koja pripada Pišču i Vojinovićima ima veoma složen reljef. Najniža tačka ovog terena je na Krscu na 560 m, a najvisočija je Bobotov kuk na Durmitoru od 2.523 m. Najveća visinska razlika sela Pišča je 1.964 m.

Proces formiranja reljefa ovog terena je počeo prije 70 miliona godina kada se more povuklo i kada je počelo nabiranje i izdizanje. Najizraženiji je bio proces karstifikacije u formiranju reljefa, a tome svjedoče raznovrsni karstni oblici. U završnoj fazi formiranja reljefa prostora Pišča najznačajniju ulogu je odigralo ledeno doba u pleistocenu. Smjenjivanje glacijacija i interglacijacija stvorilo je razne morfološke strukture. To su najčešće suve viseće doline, duž kojih su se spuštale ledene mase noseći morenski materijal za vrijeme interglacijacija.

Atmosferske vode djeluju na karbonatne stijene, krečnjake i dolomite, postepeno ih razaraju i rastvaraju, stvarajući karstne oblike reljefa : jame, škrape, pećine, vrtače i podzemne vodotoke.

Kraška erozija stvara nizove vrtača, čijim spajanjem nastaju dolovi i uvale. Na ovom prostoru ima oko 1000 vrtača različitih oblika i dimenzija koje mogu da se kreću od 20 cm do nekoliko desetina metara. Vrtače se javljaju duž tektonskih rasjeda i na mjestima gdje je čistiji krečnjak u vidu nizova i veće su dubine. Takve vrtače se nalaze između Pišča i Trse i zasute su morenskim materijalom. Plitke vrtače se nazivaju doline, a duboke i prostranije dolovi. Osim vrtača, dominantan oblik reljefa su i jame. Jame nastaju u poroznim krečnjacima. Nastaju hemijskim djelovanjem vode na stijenu. Jame pri dnu imaju zvonasto proširenje. U tim proširenjima je bio led za vrijeme glacijacije i nakon otapanja je hemijski rastvorio stijenu i formirao podzemne ,,dvorane“. Zbog karstifikacije terena vode prodiru u podzemlje i formiraju karstne izdani koje se prazne na izvorima. Ti vodotoci otiču u rijeke Taru, Pivu i Komarnicu.

p2

Atar sela Pišča se može podijeliti na tri geomorfološke cjeline:

  • strme kanjonske strane – od rijeke Pive i Pirnog dola do platoa Pišča;
  • plato Pišča i Vojinovića – karstna površ;
  • istočne padine planinskih vrhova i uvale Durmitora.

Strme kanjonske strane koje pripadaju Pišču imaju dužinu od 10km, visinska razlika od obale Pivskog jezera do platoa Pišča je 650 m. U pojedinim dijelovima kanjonskih strana javljaju se ostenjaci, kojima se zimi spuštaju sniježni usovi i najčešće su ogoljeni. U ovom području se javljaju izvori gdje izbija podzemna voda velikog kvaliteta.

Karstna površ platoa Pišča i Vojinovića zahvata najveći dio atara sela i prostire se od Suvodola i Trse na sjeveru do Pirnog dola na jugu. Ima prosječnu nadmorsku visinu od 1.400 m. Dolove nastale spajanjem vrtača razdvajaju zaobljena, travnata, izdužena brda. Prostrane livade i pašnjaci sela Pišča su izgrađene od ledničkih morena raznovrsnog krečnjačkog materijala. Prelaz od platoa Pišča i Vojinovića prema planinskim vrhovima Durmitora čine katuni. Oni su i do 1.600 m nadmorske visine.

Treću geomorfološku cjelinu čini zapadni dio Durmitora. Između vrhova Durmitora smješteni su dolovi i uvale. Otvoreni su prema zapadu i njima su se kretali lednici u vrijeme njihovog otapanja. Todorov do je prostrana planinska uvala, u jugoistočnom dijelu Pišča. Nalazi se ispod durmitorskih vrhova Prutaša, Grude, Krecmana i pivske Planinice. Todorov do ima elipsast oblik, njegova dužina je 3,5 km, a širina od sjevera ka jugu je od 2 do 2,5 km. Prosječna nadmorska visina mu je 1.800 m. Teren Todorovog dola je izgrađen od karbonata i morenskog materijala, a njegovi obodni dijelovi od laporaca durmitorskog fliša.

Prutaš je izgrađen od karbonatnih i laporovitih stijena durmitorskog fliša. Ti slojevi su različitog sastava i otpornosti na spoljne uticaje i eroziju, zbog čega su se stvorile pruge karakterističnog izgleda.

Sjeverno od Todorovog dola nalazi se izdužena uvala Provalija, koja se pruža pravcem istok zapad. Otvorena je ka zapadu i povezana sa površi Semunica, nadmorske visine od 1.700 m. Od Provalije do Semunice se spustio lednik sa morenskim materijalom za vrijeme interglacijacije, gdje se otapao.

p3

Slično tako se drugi lednik spuštao od Turske glave (1.885 m) na istoku do Gornjeg i Donjeg Ruđen dola i Macavar dola. U zapadnom dijelu Durmitora je smještena uvala Škrka. Ona je sa juga i jugozapada odvojena od Todorovog dola planinskim vrhovima Prutaša, Velike Grude i Planinice. Škrka ima elipsast oblik. Škrka ima pravac sjeverozapad – jugoistok, otvorena je ka sjeverozapadu i povezana sa kanjonom Sušice.

Klimatska svojstva

Zbog potreba stanovništva i planiranja radova umjeće prognoziranja vremena i klimatskih prilika je od davnina prenošeno sa starijih na mlađe generacije. Pojedini ljudi su iz iskustva sa velikom sigurnošću mogli da prognoziraju vrijeme za naredni dan, a često i kakva će cijela godina biti.

Meteorološka i hidrometeorološka mjerenja i prikupljanje podataka na prostoru Pive vršena su za potrebe izgradnje hidroelektrane „Piva“. Meteorološka stanica u Plužinama je izgrađena tek kasnije. Izbor lokacije za meteorološku stanicu je bio težak zbog složenosti i razuđenosti reljefa, a naročito zbog velikih visinskih razlika.

Pored opštih faktora koji utiču na klimu i vrijeme, kao što su geografska širina, udaljenost od mora, nadmorska visina i drugi, na klimu Pive veliki uticaj ima i Pivsko jezero. Pivsko jezero ima dužinu oko 50 km i zapreminu od 880 miliona m³ vode. Ova velika količina vode djeluje kao ublažujući faktor na klimu okolnog prostora. Temperaturne oscilacije vode u toku godine nisu velike, a time su ekstremno visoke i niske temperature na kopnu do određene mjere ujednačavaju.

U Pivi vlada u dolinama umjerena klima, na padinama planina planinska klima, a na visoravnima kontinentalna klima. Prostor Pišča obuhvata svaki od tri navedena oblika reljefa, pa time se i ovi tipovi klime nalaze zastupljeni na relativno malom prostoru. Osnovna karakteristika klime cijele Pive je duga zima i isto tako dugo ljeto, koji traju i po šest ili pet mjeseci. Prelazna doba, proljeće i jesen su kratka i kišna. Zimi se često javljaju temperaturne inverzije.

Za prikaz klime i vremena na prostoru Pišča koriste se podaci meteoroloških stanica Nikšića, Žabljaka i Plužina. Smatra se da za ovaj prostor najrealniju klimatsku sliku predstavljaju prosječni podaci iz ove tri meteorološke stanice.

Jedan od najvažnijih klimatskih pokazatelja je temperatura vazduha.

Mjesec Nikšić Žabljak Plužine
Januar – 2,1 – 8,8 – 0,96
Februar 5,3 – 0,2 1,50
Mart 9,2 2,1 5,99
April 9,8 3,6 9,30
Maj 15,3 9,6 15,45
Jun 20,9 15,1 17,28
Jul 23,0 16,3 20,13
Avgust 23,7 16,9 20,05
Septembar 15,4 10,5 13,95
Oktobar 11,1 5,1 11,43
Novembar 6,7 1,0 6,82
Decembar 3,0 – 2,2 0,69
Prosječno godišnje 11,7 5,75 10,15

Tabela 1: Srednje mjesečne temperature izražene u °C za 2017. godinu

Iz tabele se vidi da u decembru, januaru, februaru i martu prosječna temperatura na Žabljaku silazi ispod 0 °C, u Plužinama samo u januaru, a u Nikšiću nema mjeseca sa prosječnom temperaturom ispod 0 °C. Najvisočije prosječne mjesečne temperature vazduha u Nikšiću i Žabljaku su tokom jula i avgusta, s tim što su u Nikšiću one znatno veće. Na prostoru Pišča temperature u ovim mjesecima su približnije onim u Nikšiću.

Na prostoru Pišča dnevne i godišnje amplitude temperature vazduha postepeno opadaju sa povećanjem visine.

Relativna vlažnost vazduha se prikazuje kao odnos između količine vodene pare koja postoji u vazduhu i maksimalne koju bi vazduh pri datoj temperaturi mogao da primi da bi bio zasićen. Suv vazduh sadrži 55 % relativne vlažnosti. Umjereno vlažan, koji je i najpogodniji za čovjeka, sadrži od 55 % do 85 % relativne vlažnosti. Vrlo vlažan vazduh sadrži preko 85 % relativne vlažnosti. Ljeti je relativna vlažnost najmanja, a u proljeće i jesen se povećava.

Mjesto Proljeće Ljeto Jesen Zima Godišnje
Nikšić 68,3 71,8 61,10 73,3 68,6
Žabljak 74,1 78,1 72,7 81,8 76,7
Plužine 78,2 74,16 84,2 84,0 80,05

Tabela 2: Srednje vrijednosti relativne vlažnosti vazduha izražene u %

84986335_850637768730240_4398069454819295232_nMinimalna oblačnost u Crnoj Gori se javlja u julu i avgustu, što važi i za prostor Pišča. Osunčanost Pišča i Pivske planine veća je u odnosu na Plužine, jer je magla česta pojava u kanjonu Pive, i u odnosu na Žabljak koji ima veću oblačnost.

Oblačnost je tjesno vezana sa količinom padavina i njihovim rasporedom.

Mjesec Nikšić Žabljak Plužine
Januar 213 111 107,6
Februar 203 104 110,2
Mart 177 108 90,9
April 160 125 128,3
Maj 116 107 66,0
Jun 98 103 62,0
Jul 56 85 76,6
Avgust 84 80 46,9
Septembar 135 113 133,1
Oktobar 204 155 141,5
Novembar 286 210 141,95
Decembar 260 161 214,05
Prosječno godišnje 1993 1462 1327

Tabela 3: Srednja mjesečna količina padavina izražena u mm

Godišnja količina padavina je znatno veća u Nikšiću nego u Plužinama i Žabljaku. Na ovim prostorima najviše padavina ima u proljećnjem i jesenjem periodu. Sniježnih padavina najviše ima na Durmitoru. Sniježni pokrivač se najduže zadržava na istočnom dijelu planine. Ovo je posledica Pivskog jezera koje djeluje kao lokalni klimatski faktor. Zbog toga Pišče, koje zahvata zapadni dio planine, ima povoljniji položaj od Žabljaka.

Na prostoru Pišča dominantni vjetrovi su sjeverni i južni vjetar, oba su podjednako zastupljena. Sjeverni vjetar snižava temperaturu i vlažnost vazduha i donosi vedro vrijeme. Južni vjetar je topliji, povećava vlažnost vazduha i donosi kišu, a na većim visinama donosi zimi snijeg.

U kanjonskoj dolini Pive ljeti vazduh se tokom dana toliko zagrije da može biti i 30 °C. Zbog razlika u temperaturi i vazdušnom pritisku pregrijana vazdušna masa se iz kanjona kreće ka visoravni na kojoj se nalazi Pišče u vidu jakog i toplog vjetra.

Kada se vazdušni pritisci izjednače strujanje vazdušne mase prestaje. U toku ljeta u predvečerje rashlađeni vazduh sa visoravni i planinskih padina je teži i spušta se u kanjonsku dolinu Pive. Ovaj vjetar se naziva noćnik.

Hidrografske karakteristike

Glavne pivske vode se nalaze u kanjonskim dolinama. Vrela i izvori se najvećim dijelom nalaze u riječnim dolinama, uz same vodene tokove. Drugih izvora u Pivi gotovo da i nema, ponegdje su skoncentrisani na određene uže predjele. Većina pivskih naselja je bez vode. Osnovni razlog tome je što su gornji slojevi geološke strukture Pive su sastavljeni od krečnjaka kroz koji voda ponire vertikalno. Zbog toga i pored velike količine padavina u obliku kiše i snijega, površina ostaje bezvodna. Pivska planina, na kojoj se nalazi atar Pišča, je izrazito bezvodan kraj. Postoji nekoliko izvora male izdašnosti. Pivska planina je kroz prošlost bila izložena izrazitoj karstifikaciji i ima formirane raznovrsne površinske i podzemne karstne oblike reljefa. Kroz njih voda ponire i u podzemlju se stvaraju karstne izdani.

85023194_264869897827079_1807418003042598912_nAtaru Pišča pripada rijeka Piva od Krsca do ušća Vrbnice u Pivu. Drugih stalnih vodotoka na ovom prostoru nema. Pirni do, Sušica, Stanin do, Mali do i Suvodo su nastali kad su se lednici topili i voda oticala kroz njih. Sada su to suve, viseće rječne doline. Atmosferska voda i voda od otapanja snijega ponire u njihovim koritima. Ponekad se u periodu jakih kiša stvore mali vodeni tokovi.

Na krajnjem istočnom dijelu Pišča se nalazi uvala Škrka u kojoj su smještena dva jezera, Veliko i Malo Škrčko jezero. Veliko Škrčko jezero se nalazi na nadmorskoj visini od 1.686 m. Ima duguljast oblik pravca sjeverozapad – jugoistok. Dugo je 700 metara, a široko u poprečnim presjecima između 80 i 270 m. Površina mu je 56.800 m². Prosječna dubina jezera je 6 m, a maksimalna dubina mu je 17 m. Sjeverni dio jezera je vrlo plitak, dubine od 2 do 3 m. Na jezeru se nalazi jedno malo ostrvce visine od jednog metra iznad površine vode. Temperatura vode ljeti je 15,5 °C. Jezero dobija vodu kroz pukotine kroz koje teče voda od istopljenog snijega. Voda podzemnim kanalima otiče iz sjevernog plitkog dijela jezera preko Skakala. Akumulacija vode u jezeru iznosi 335 m³. Malo Škrčko jezero je u samom podnožju Prutaša i Grude. Nalazi se na nadmorskoj visini od 1.711 m. Prosječna dubina mu je 6 m. Ima površinu od 10.800 m². Jezero je bubrežasta dolina ispunjena vodom. Vodu dobija podzemno, iz slabih izvora po dnu jezera. Temperatura mu je malo viša od vode iz Velikog Škrčkog jezera i iznosi oko 16 °C. Površinski voda ne otiče, ali se vjerovatno gubi u podzemnim kanalima.

Izvor Pištet (Bjelanovac) se nalazi u sjeveroistočnom dijelu Todorovog dola, zapadno od Prutaša. Podloga ispod izvora je sastavljena od vodonepropusnih sedimenata durmitorskog fliša. Pištet se najvećim dijelom hrani vodom iz velikih sniježnih nameta Ilijina dola. Izdašnost izvora je promjenljiva, u proljeće i jesen je maksimalna, a ljeti je minimalna.

84827832_183576756071822_2710755749738315776_nIzvor Korita se kao i Pištet nalazi iznad nepropusne podloge durmitorskog fliša. Iznad durmitorskog fliša navučeni slojevi trijasa i jure. Ti slojevi predstavljaju ,,kolektor“ u kome je formirana karstna izdan. Ova izdan se prazni na izvoru Korita. U periodu obilnih padavina i otapanja snijega javlja se veći broj izvora u blizini. Izvor Korita, kao i svi karstni izvori ima neujednačenu izdašnost. Nikad ne presušuje, ali najviše vode ima u jesen i proljeće. Minimalna izdašnost mu je oko 0,5 l/s, a maksimalna mu je 5 l/s. Za ovaj izvor se smatra da ima najkvalitetniju vodu za piće u Pivi.

Na prostoru Ruđinog dola se nalaze sedimenti durmitorskog fliša koji ne propuštaju vodu. Preko tih sedimenata su navučeni sedimenti trijasa gdje je formirana karstna izdan, kao i kod Pišteta i Korita. Na granici gdje se dodiruju durmitorski fliš i krečnjak javlja se više od 10 izvora male izdašnosti, preko ljeta presušuju. Jedino ne presušuje izvor Ruđin do. Izvor Ruđin do je ozidan bunar dubine 3 m. U proljeće voda iz izvora se preliva preko bunara i otiče u zapadni dio dola gdje ponire. Izvor Studenac se nalazi pored puta, na padinama Durmitora. Voda je kvalitetna i hladna, po čemu je izvor i dobio ime.

Pedološki sastav

Pedološki pokrivač cijele Pive je smješten na karbonatnim stijenama, krečnjacima i dolomitima. Debljina izgled i sastav pedološkog pokrivača na krečnjaku zavisi od više faktora, uglavnom od nerastvorenog ostatka stijena i ostataka biljaka. Na terenu Pive sreću se različita zemljišta. S obzirom da se krečnjak veoma sporo rastvara i da sadrži malo nerastvorenog ostatka, to zemljište na krastu je veoma staro, a stvara se i danas.

U ataru Pišča preovlađuju ruda zemljišta, jer je gotovo cijeli teren sastavljan od karbonata, pogotovo na visoravni. Na nižim terenima Pišča, u dolinama i dolovima se nalaze skeletna zemljišta. Plitka skeletna zemljišta uglavnom čine fluvijalni i fluvioglacijalni nanosi krupnijih čestica. Proces stvaranja rastresitog sloja na fluvioglacijalnim naslagama je veoma spor, jer je vegetacija obično kratkog vegetativnog perioda. Na ovom zemljištu je izrazito djelovanje denudacije i rijetko je debljine veće od 10 cm.

Na zapadnim padinama Durmitora i na većim visinama terena Pišča preovlađuju rendzine. Rendzine su tamna zemljišta sa rastresitim karbonatnim stijenama. Rendzine se javljaju na terenima gdje je dobra unutrašnja drenaža podloge i one su uglavnom sastavljene od sitnijih čestica. Prostor na kome se javljaju rendzine je dosta kamenit jer je spiranje tla intezivno kod ove vrste zemljišta. Po dnu vrtača i dolova je akumulirana planinska crnica sa visokim sadržajem humusa, od 6% do 30%. Zemljište je rastresito i lako propušta vodu i vazduh, ima mrko – braon boju. Relativno je suvo tlo. Ovaj tip zemljišta se nalazi uglavnom na travnatim terenima. Nastaje brzim odumiranjem i lakim humifikovanjem korenskih sistema trava. Ponegdje u vrtačama i suvim dolinama se može javiti crvenica, koja je na većim visinama preobrađena u pseudolej. Crvenica je ipak na ovom terenu rijetka jer nastaje u oblastima mediteranske i suve klime.

Sva zemljišta Pišča su pretežno sitnozrne strukture, čestice su veličine do 0,2 mm. Debljina zemljišta nigdje ne prelazi 50 cm.

Biljni i životinjski svijet

Biljni pokrivač Pive formirao se kao posledica više faktora : geološke strukture tla, velikih visinskih razlika, raznovrsnog reljefa, klime, hidroloških prilika i naročito uticaja čovjekovog djelovanja. Zbog ovih faktora biljni svijet je veoma raznovrstan, prema tome koji od navedenih faktora na određenom prostoru ima preovlađujući uticaj.

U odnosu na visinske razlike i toplotne prilike u Pivi se mogu razlikovati tri osnovna pojasa:

  • rječno – dolinski pojas ;
  • visoravnski pojas ;
  • pojas planinskih grebena.

Po nižim djelovima rječnih strana razvijena je listopadna šuma. Po višim djelovima dolina, pored rijetke i visoke trave raste mješovita šuma. Visoravni su prekrivene najviše livadama i pašnjacima sa travom koja je bujna i gusta. Visoravni su bile prekrivene u prošlosti šumom. Planinski grebeni su najčešće goli, naročito grebeni Durmitora. Ponegdje se javlja bukova šuma, iznad nje šuma jele i smrče, a iznad četinara su pašnjaci.

Pivska planina, kao visoravan, je otvorena uticaju niskih temperatura, što ima veliki odraz na raspored i strukturu vegetacije. Ekspozicija padina takođe utiče na vrstu, bujnost i raspored vegetacije. Listopadne šume se gotovo uvijek nalaze na prisojnim stranama, a četinari na osojnim stranama. Šume na prisojnoj strani planine rastu na većim visinama, a četinari na osojnim rastu niže.

Četinara je na Pivskoj planini bilo više ranije, ali nekontrolisanom sječom njihov broj je drastično smanjen. Središnji i sjeverni dio Pivske planine imaju više šume od južnog djela. Najrasprostranjeniji je travnati kat. Pivska planina ima 9.717 ha šumske površine. Od toga 40 % otpada na kanjonske doline Pive, Tare, Komarnice i Sušice. Šumski bonitet je povoljan.

Na grebenu Miligora postoji karakterističan raspored vegetacionih katova. Četinarski kat počinje na visini od 1.400 m, a završava se na 1.525 m. Iznad četinara je uži pojas mješovite šume koji dopire do 1.570 metara. Od te visine do 1.720 m je kat listopadne šume. Iznad 1.720 m je kat planinskih pašnjaka.

Ova inverzija je posledica duvanja vjetrova. Tokom noći hladan vazduh se spušta sa planine u uvale i doline. Temperaturna inverzija je stvorila i vegetacionu inverziju. Ova pojava se može primjetiti i na drugim grebenima Durmitora, gdje reljef to dozvoljava.

Od obala Pivskog jezera do vrhova Durmitora, na prostoru Pišča, smjenjuju se ekosistemi biljnog i životinjskog svijeta. Između njih postoji tijesna uzajamna povezanost. Njihova ravnoteža se narušava uticajem čovjeka. Kanjonske strane Pivskog jezera i Pirnog dola koje pripadaju ataru Pišča prekrivene su listopadnom šumom. Te šume su sačinjene od hrasta, jasena, javora, brijesta, graba, drijena, lipa, lijeske i jasike. Na golim stijenama se ponegdje nalazi i bor. Na siparima i točilima u kanjonima raste šiblje i visoke trave. Ova vegetacija stabilizuje i vezuje slobodno kamenje svojim korenjem.

p7

Na visini od 1.300 m do 1.600 m u ataru Pišča se javlja bukova šuma, naročito u Suvodolu i Stanina dolu. Kvalitetne šume jele i smrče ima u Sušici ispod Skakala. Rasprostranjene su do 1.800 m nadmorske visine. Bor krivulj i planinska kleka, koji su prilagođeni uslovima planinske klime, rastu na visinama od 1.700 m do 2.300 m. Ova vegetacija je zastupljena na zapadnim padinama Durmitora.

Na karstnim površinama Pišča se nalaze livade i njive. U uvalama i dolinama većih visina su pašnjaci. Tu rastu trave, višegodišnje zeljaste biljke, djeteline, cvjetnice i ljekovito bilje. Ljekovite biljke koje se mogu naći ovde su hajdučka trava, nana, majičina dušica, kantarion, oman, lincura, srčanik, kopriva, žalfija, bokvica, pelin i druge.

Veliko je rasprostranjenje divljeg voća kao što su borovnice, maline, jagode, kupine, ribizle, kruške i jabuke.

Doline i zapadne padine Durmitora i ostalih planina su povoljna staništa za krupne sisare: divokoze, srne, divlje svinje, medvjede i vukove. Od manjih sisara javljaju se lisice, kune, vjeverice, zec i poljski miševi.

Ovaj teren naseljava i veliki broj ptica. U šumama žive tetrijeb, sova, detlić i kos. Na planinama su stanište našle grabljivice suri orao, orao krstaš i soko. Na livadama su nastanjene jarebice, prepelice i vrapci. Na Pišču živi mnoštvo guštera, ali i zmije otrovnice, šarke i poskoci. Životinjski svijet na Pišču je tipična fauna umjerenog toplotnog pojasa i kontinentalno – planinske klime.

Pripremila: Anja Radojević

Literatura:
Blagojević O. (1971): Piva (Priroda, istorija, etnografija, revolucija). SANU, CDXLIII (69), Beograd.
Dubljević B. (2006): Planina Pivska (priroda i čovjek). Str. 1-450-Biblioteka zapisi, Draslav partner, Beograd.
Cicmil S., Tripković M. (2003): Pišče i Vojinovići, Nikšić.
Lješević, M. (2004): Karst Pive. CANU, Odjeljenje prirodnih nauka, 25, Podgorica.
Lješević M. (2000): Geografija zemljišta. Univerzitet Crne Gore, Nikšić.
Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore: Godišnjak meteoroloških podataka za 2017. godinu, Podgorica, 2019.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here