SHARE

Službeno ime države je Arapska Republika Egipat. Ima površinu od oko 1 001 450 km², od tog je kopna  995 450 km², a teritorijalnog mora oko 6 000 km². Ima 2 450 km dugu obalsku liniju. Danas ima oko 98 400 000 stanovnika. Glavni grad mu je Kairo. Leži između Sredozemnog mora na sjeveru, Izraela i Crvenog mora na sjeveroistoku, Sudana na jugu i Libije na zapadu.

Povoljnost geografskog položaja Egipta su omogućila dva veoma važna geografska objekta, dolina Nila i Suecki kanal. Dolina Nila predstavlja jednu od najznačajnijih riječnih dolina u svijetu uopšte, kako u privrednom, tako i u demografskom i kulturnom značaju. Još je Herodot rekao: „Egipat je dar Nilaˮ. Koliko se god ta izjava činila banalnom, ona je ipak činjenica. Naime, bez vode i mulja koje Nil donosi iz istočne Afrike i taloži u uskom pojasu svoje doline, Egipat bi u cjelini bio prava pustinja. Jedan od primjera moćnosti i važnosti ove rijeke za Egipat je sledeći: do izgradnje brana i vodenih akumulacija Nil je godišnje na 1 m² površine taložio oko 1,5 kg plodnog mulja. Sa druge strane Suecki kanal od 1869. godine, potencira važnost Egipta na polju svijetske trgovine, kao i njegovu povezanost sa Sredozemljem i zemljama Evrope i Azije.

jai

Egipat se sastoji od: Zapadne pustinje (arapski As-Sahra´ al-Gharbiyah) na lijevoj obali Nila, (dakle zapadno), od Istočne pustinje (as-Sahra’ ash-Sharqiyah) i doline rijeke Nil između njih. Zapadna pustinja je nastavak Libijske pustinje. U sjevernom dijelu je izgrađena od sedimentnih stijena i uglavnom je šljunkovita i pjeskovita, a u središnjem i južnom dijelu je kamenita jer je izgrađena od metamorfnih stijena. Karakteristika reljefa Egipta su brojne prostrane zavale (Qattara, Faiyum Dakhla, Kharga, Siwa, al-Owainat i dr.), od kojih neke leže i ispod nivoa mora (Qattara -133 m). U tim zavalama su zbog blizine podzemnih voda uglavnom smještene oaze – rijetka područja u pustinjama gdje je zemljište veće plodnosti i vrši se njegova obrada. Privredno je najvažnija zavala Faiyum koja se nalazi na oko 45 m ispod nivoa Sredozemnog mora, a oko 70 m ispod vodostaja Nila, što omogućuje njeno natapanje vodom iz Nila. Istočna pustinja uglavnom je kamenita (hamada), a proteže se duž crvenomorske obale. Građena je od pješčara, granita, porfira, bazalta itd. Brdoviti dio Egipta je južni dio poluostrva Sinaj u Aziji (Katherina, 2 642 m) i primorje Crvenog mora (Hamata, 1 977 m).

d12dbd9e-63ba-4b3d-b94a-a842651d520c

Što se tiče geologije Egipta slojevi krečnjaka prekrivaju veći dio površine njegove teritorije. Ispod ovog sloja nalazi se sloj pješčara, a geološki najstarija podzemna zona Egipta jesu slojevi metamorfnih i magmatskih stijena ispod slojeva pješčara.

Tekstonskim spuštanjem je nastalo nekoliko depresija u Libijskoj pustinji, od kojih je najveća Katara (-133 m).

U Egiptu imamo tri različita klimatska tipa: mediteranska klima vlada sa Sredozemnog mora na sjeveru, u kopnenom području vlada pustinjski klimatski tip, a na obali Crvenog mora vlada varijanta pustinjske klime. Na Mediteranskoj obali zime su veoma blage i izgledaju gotovo kao proljeća. Minimalne dnevne temperature se kreću oko 10°C, a zimska perioda godine je jedini period kad se na Mediteranskoj obali Egipta mogu javiti slabe do umjerene kiše (u Aleksandriji bude tek oko 200 mm padavina godišnje). Ljeto ovdje traje prilično dugo i veoma je toplo sa velikim brojem sunčanih sati. Maksimalne dnevne temperature se kreću oko 30°C, ali su svakodnevno pod uticajem morskog povjetarca. Vlažnost vazduha je veoma visoka, naročito u zoni oko delte Nila. Temperatura Sredozemnog mora je odgovarajuća za kupanje u periodu od jula do oktobra.

Aswan_Nile_R09

Kairo ima veoma specifičnu klimu. Nalazi se na oko 180 km od mora, ali je na ivici ogromne delte Nila, tako da je njegova klima prelazni tip između mediteranske i pustinjske klime. Ljetnje temperature su maksimalne oko 35°C u julu i avgustu, a ljeto traje veoma dugo. Već od maja do sredine oktobra su temperature preko 30°C. U gradu se ljeti može javiti veoma neprijatan osjećaj rasta, tj. povećavanja toplote koji se naziva „efekat urbanih toplotnih ostrvaˮ. Ovaj efekat je karakterističan za gradove sa velikim stepenom zagađenosti. Količina padavina u Kairu je veoma mala tek oko 25 mm godišnje, a potpuno je odsutna u dugom ljetnjem periodu. Zima je u glavnom gradu slična zimi na obali Sredozemnog mora (temperature se kreću od 18 do 20°C), a između decembra i februara se mogu javiti nešto hladniji periodi. Međutim, Sunce sija u velikom broju sati, tako da ti nešto hladniji periodi prođu gotovo neopaženo.

U unutrašnjim krajevima klima je pustinjska, gotovo bez kapi kiše, a temperature se povećavaju idući od sjevera k jugu. Dnevni temperaturni opseg je izuzetan, zbog čistog neba i niske relativne vlažnosti. Zime su blage i sunčane iako u najhladnijim zimskim noćima temperatura može da se približi smrzavanju. Zimski dani su prijatno blagi ili čak i topli sa srednjom dnevnom temperaturom od oko 22°C. Ljeta su sa druge strane, veoma topla. U najtoplijim danima na jugu može da pređe 50°C. Egipatska centralna južna pustinja je jedno od najsunčanijih mjesta na planeti Zemlji, nebo je izuzetno čisto što je ovdje karakteristika svih godišnjih doba.

beautiful_blue_sun_red_sea_egypt_tropical_nature_background_holiday_luxury_resort_island_about_coral_reefNa obalama Crvenog mora vlada pustinjska klima koja je pod velikim uticajem mora. Kiša je veoma malo ili potpuno odsutna, ali je opseg temperatura manji. Dakle, ljeti su dani veoma vrući i vlažni sa maksimalnim temperaturama oko 35°C, osim kad iz pustinje dolazi vjetar podiže temperaturu, a spušta količinu vlage. Temperatura vode Crvenog mora je jako visoka tokom čitavog ljeta, a od januara do marta se javlja period kad je temperatura vode nešto niža.

U visočijim predjelima Sinaja klima je hladnija sa povećanjem nadmorske visine. U zimskom periodu godine se mogu javiti i sniježne padavine, ljeti je tokom dana toplota intenzivna, a noći ostaju hladne.

Vjetar u Egiptu je često odsutan ili je slab duž obale. Međutim, ponekad u proljeće može da se javi vjetar Khamsin koji stvara pješčane oluje i veoma ometa saobraćaj i komunikacije.

Cjelokupna hidrološka slika Egipta je vezana za rijeku Nil. On je jedini stalni vodotok na teritoriji Egipta. Najduža je rijeka na svijetu sa dužinom od 6 670 km. Od Kaira se račva u prostranu deltu, površine 23 000 km² (što je gotovo ista površina koju ima Vojvodina u Srbiji). Nil ima veoma složen mehanizam kolebanja vodostaja. U svom toku kroz Egipat najniži vodostaj ima u maju i junu. Tad počinje da raste sve do sredine oktobra, kad ponovo počinje da opada do juna. Ova godišnja kolebanja iznose 6-7 m. Dva glavna izvorišta rijeke su Viktorijino jezero, koje hrani vodom Bijeli Nil i jezero Tana koje hrani vodom Plavi Nil.

Cjelokupna Egipatska poljoprivreda zavisi od navodnjavanja vodom iz korita Nila.  Zbog toga je podignuto šest brana sa akumulacijama vode. Najveća je u Asuanu iza koje je obrazovano vještačko Naserovo jezero, kapaciteta 5,5 milijardi m³ vode. Ima dužinu 450 km, a širinu 4 km. Voda iz ovog jezera se koristi za dobijanje električne energije, a zatim i za navodnjavanje. Energetsku kičmu zemlje predstavlja upravo ova hidroelektrana u Asanu, koja je jedna od najvećih u svijetu.

oasis-in-the-libyan-desert-wallpapers-875x323

Zbog prethodno navedenih klimatskih prilika u Egiptu, vegetaciono pedološka slika je dosta monotona. U istočnom dijelu zemlje preovladava pjeskovita i šljunkovita pustinja, a istočno od Nila kamenita pustinja s rijetkim vadima (ili uadima) u kojima mjestimično ima zelenila. Ponegdje, su u tim pustinjama razvijena siva pustinjska zemljišta. Gotovo cjelokupna vegetacija (palme, kserofitne zbunolike biljke i trave) su skocentrisane u delti Nila i oko nekoliko većih oaza. Zapadno od delte Nila se pruža uzak i dug pojas suve stepe.

U Egiptu je svega 5% obradivog zemljišta od ukupne teritorije, a u poljoprivredi je zaposleno oko 43% aktivnog stanovništva. Uz obilje vlage i toplote, dobijaju se čak tri žetve godišnje:

  • zimska žetva, tad se dobija: pšenica, ječam, pasulj, luk i drugo,
  • ljetnja žetva, tad se dobija: pirinač, pamuk, kukuruz, šećerna trska, kikiriki,… i
  • jesenjom ili poplavnom žetvom se dobijaju: pirinač, kukuruz i proso.

Pored nedostatka padavina vegetacija u Egiptu ima svojih raznih varijacija. Zapadna pustinja je u potpunosti lišena bilo kakve vrste biljnog života, ali se u zonama oaza mogu zapaziti predjeli bogatog biljnog pojasa. Istočna pustinja prima dosta neravnomjernu količinu padavina, ali dovoljnu da podržava različitu vegetaciju koja uključuje tamarisk, akaciju, kao i veliki broj tzv. trbušnih grmlja i aromatičnih biljaka. Ovaj rast je još izraženiji u vadisima Crvenog mora i Sinaja, kao i na padinama Elba na jugoistoku. Razvijeni sistem melioracije podržava veliki broj vodenih biljaka. Postoji više od stotinu vrsta trava koje rastu blizu vode. Palme su naročito karakteristične za deltu Nila, kao i za oaze. Hyphaene thebaica, je naročita vrsta palme koja je naročito identifikovana sa gornjim Egiptom i ušćem Nila iako ima i razbacanih primjera po čitavoj državi.

day2_nyt_cai119_img_0394

Domaće životinje uključuju bivole, kamile, ovce, koze,… Životinje koje su naročito bile cijenjene u drevnom Egiptu (žirafe i nojevi) tu više ne postoje. Krokodili su jedina vrsta životinja koja je u Egiptu locirana samo na jednom mjestu – u blizini ogromne brane kod grada Asuan. Postoje razne vrste pustinjskih većih i manjih životnja: gazele, egipatski zec, razne vrste glodavaca, egipatski šakal kao i dvije vrste mesoždera, sisara mačka Džafre i egipatski mongoz. Potvrđeno je postojanje nekoliko vrsta guštera, više vrsta otrovnih zmija, kao i veći broj vrsta glodara i insekata. Egipat je značajno bogat i ptičijim životom iz razloga što se jedna od stanica pticama u njihovim prirodnim migracijama. Potvrđeno je postojanje više od 200 vrsta ptica. Rijeka Nil je veoma bogata ribljim fondom. Ima oko 190 vrsta riba od mjesta spajanja Plavog i Bijelog Nila do delte Nila.

Pripremio: Marko Drašković

Literatura i izvori:
Crkvenić I. (1990): Afrika – regionalna geografija, III dopunjeno izdanje. Školska knjiga, Zagreb
Kicošev S., Golubović P. (2006): Regionalna geografija Afrike. Univerzitet u Nišu, PMF, Niš
www.ucl.ac.uk
www.britannica.com
www.interesting-africa-facts.com
www.cia.gov
www.geografija.hr

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here