SHARE

Himalajski masiv je mladi planinski sistem svijeta, pripada grupi mlađih vjenačnih planina. Mlađe vjenačne planine su po vremenu nastanka najmlađe, pa su zato tako i nazvane. Mlađe vjenačne planine se prostiru uporednički kroz južne djelove Azije. Himalajski masiv je širok luk duž sjevernih oboda indijskog potkontinenta, od rijeke Ind na sjeverozapadu do rijeke Bramaputra na istoku. Himalajski planinski lanac proteže se u pravcu istok – zapad između širokih ravnica Inda i Bramaputre na jugu i velikog prostranstva visokog tibetanskog platoa na sjeveru. Granica Himalaja na istoku i zapadu obilježena je istočnim i zapadnim lukom Himalajskih “krivina”. Između ovih “krivina”, Himalaji se prostiru u dužini oko 2 400 km i širini između 200 i 300 km. Himalaji obuhvataju površinu od oko 600 000 km².

3

Tokom kasnog prekambijskog doba i paleozoika, indijski kontinent, bio je dio Gondvane i bio je odvojen od Evroazije od strane Paleotetisa okeana. Prije oko 180 miliona godina, superkontinent Gondvana počeo je da se odvaja. Jedan dio litosferne ploče, koji uključuje indijski potkontinent, kretao se prema sjeveru. Kretanje ploče iznosilo je čak i do 15 cm godišnje. Između indo-australijske i evroazijske ploče nalazio se okean Tetis koji je postepeno počeo da se sužava kako se indijski potkontinent približavao evroazijskoj ploči. Sudaranje je počelo prije oko 70 miliona godina, da bi između 40 i 50 miliona godina, Indijski potkontinent udario u evroazijsku litosfernu ploču, koja se nalazila na sjeveru. Kao rezultat toga, nabrane su planine Himalaji. Tada je prestao da postoji okean Tetis. Danas su Iran, Avganistan i Tibet djelimično sastavljeni od ovih terena.

2

U noritskom katu (210 Ma), velika epizoda riftovanja razdvaja Gondvanu u dva dijela. Indijski kontinent postaje dio Istočne Gondvane, zajedno sa Australijom i Antarktikom. Međutim, razdvajanje Istočne i Zapadne Gondvane, zajedno sa formiranjem okeanske kore, desilo se samo u Kelovinu (160-155 Ma). Indijska ploča se odsjekla od Australije i Antarktika u ranoj Kredi (130 – 125 Ma) otvaranjem „Južnog Indijskog okeana“.

1

U gornjoj kredi (84 Ma), indijska ploča počela je vrlo brzo da se kreće na sjeveru, sa prosječnom brzinom od 16 cm godišnje, na udaljenosti od oko 6 000 km, sve do sudara sjeverozapadnog dijela indijske pasivne margine sa Evroazijom u donjem eocenu (48-52 Ma). Od tada do danas indijski kontinent nastavlja svoje uspone na sjeveru sporije, ali i iznenađujuće  brzine od 5 cm godišnje, udaljavajući Evroaziju za oko 2 400 km i okretajući za nešto više od 33° u smjeru suprotnom od kazaljke na satu

Dok je većina okeanske kore bila „jednostavno“ podređena ispod tibetanskog bloka tokom kretanja Indije u pravcu sjevera, postoje  najmanje tri glavna mehanizma, koja objašnjavaju tektonske pokrete. Prvi mehanizam poziva na subdukciju indijske kontinentalne kore ispod Tibeta. Drugo je mehanizam ekstruzije ili bekstva tektonika (Molnar i Tapponier, 1975), koji indijsku ploču vidi kao indenter koji je izvlačio Indokinski blok. Treći predloženi mehanizam  da je veliki dio (~ 1 000 km ) od ovih 2 400 km kružnog skraćivanja od sudara smješten s potiskivanjem i preklapanjem sedimenata pasivne indijske margine zajedno sa deformacijom tibetanskog platoa. Iako je više nego precizno tvrditi da ova ogromna količina kratkotrajnog skraćivanja najvjerovatnije rezultira kombinacijom ova tri mehanizma, ipak je to poslednji mehanizam koji je stvorio visok topografski reljef Himalaja.

Pripremio: Eldin Brđanin

Literatura:
Ristić K. (1993): Regionalna geografija I – Evroazija bitna prirodna obeležja, Univerzitet u Beogradu, Beograd.
Kicošev S., Jovanović G. (2012): Azija, regionalno geografske karakteristike. Univerzitet u Novom Sadu, PMF Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad.
Dahal R.K. (2006): Geology of Nepal.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here