SHARE

Oko cijelog antarktičkog kopna se opaža, kako se ledeni brijegovi polagano kreću prema umijerenim širinama, a to može biti jedino posljedica morskkih struja sa sjevernom komponentom. Izgleda da je ovaj drift naročito uticajan na moru Vendela i Rosa, ali ga ekspedicija sa brodom „Belgica“ nije mogla utvrditi zapadno od Grahamove zemlje. Vjerovatno je da na tome dijelu antarktičkog okeana, gdje duvaju sjeveroistočni vjeteovi, postoji na pučini otprilike od 70º južne geografske širine južna struja, koja sa većih širina donosi topliju vodu i s toga je more relativno manje pokriveno ledenim masama. Ali se neposrdno uz obalu Grahamove zemlje opaža sjeverna struja, koja bi bila povratna struja ranije. Oko 50º južne geografske širine slije se drift sjeverne struje sa driftom ogromne istočne struje, kao posljedice preovladavajućih zapadnih vjetrova na manjim južnim širinama. Do nedavno se dno Sjevernog ledenog okeana predstavljalo kao jedinstvena potolina sa ravnim jednoličnim dnom. Savremene predstave o dnu ovog okeana su izmjenjene. Zahvaljujući ruskim i američkim istraživanjima su drugačije. Ustanovljeno je ni podvodnih grebena i uzvišenja koji dijele Arktički basen na nekoliko potolina. Blizu pola Arktički basen presjeca greben Lomonosova koji počinje od amaričkog sektora blizu Zemlje Elemira i približavava se sibirskom šelfu u području Novosibirskih ostrva. Od šelfa ostrva Elemir odvaja se drugo uzvišenje-plato Alfa, koga presjeca greben Mendeljejeva. U sibirskom dijelu on se približava šelfu Istočno Sibirskog mora. Između grebena se nalaze potoline Makarova i Tola maksimalnih dubina oko 4 km. Između grebena Makarova i šelfa Aljaske je druga velika Bofortova potolina, čija je maksimalna dubina 4 680 m. U blizini šelfa Aljaske nalazi se nekoliko uzvišenja među kojima se izdvaja greben Boforta dubine 909m. Ostali dio potoline je ravan. U evropsko-sibirskom dijelu Arktičkog basena se nalazi greben Hakela. Osa basena, za razliku od grebena Lomonosova i Mendeljejeva. Ima veoma raščlanjen relejf sastavljen od niza kratkih grebena koji su razdvojeni dubokim rovovskim udubljenjima. U jednom riftu je izmjerena dubina 5 335 m. Između grebena Lomonosova i Hakela se nalazi potolina Amudzena. Sjevrni pol se nalazi u ovoj potolini na dubini od 4 316 m i dno joj je zaravnjeno. Na osnovu proučavanja ekspedicija na brodovima »Fram«i »Sedov«, kao i na osnovu novijih podataka ekspedicija koje rade na velikim ledenim santama, utvrđeno je da u istočnoj polovini basena ili Atlanskoj kotlini (između grebena Lomonosova, Sjeverne zemlje i Špicberških ostrva) postoji strujanje vode u pravcu suprotnom kretanju kazaljke na satu. Ono je pojačano vodama tople Norveške struje, kao i vodama ogromnih sibirskih rijeka. U Sibirsko – kanadskoj kotlini postoji kretanje vode u smjeru kazaljke. Iz Sjeverno ledenog okeana teku u pravcu juga samo dvije hladne struje. Prva, neznatna, protiče kroz zapadnu polovinu Beringovog moreuza, a druga, znatno veća, kroz Danski kanal (između Grenlanda i Islanda). To je već pomenuta Istočno – grenlandska struja. Po proračunima njemačkog okeanologa Krimerla ona unosi u Sjeverni Atlantik godišnje oko 12.1700 km2 leda.

Pripremila: Jovana Bigović

Literatura:
Vujević P. (1926), Osnovi matematičke i fizičke geografije, Državna štamparija, Beograd.
Doderović M. (2008), Okeanografija, Filozofski fakultet, Nikšić
Lješević M. A. (2012): Strukturna geomorfologija. Univerzitet Crne Gore; Filozofski fakultet Nikšić; Nikšić

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here