SHARE

Struje u Tihom okeanu imaju u opštim crtama sličan raspored kao u Atlantskom okeanu. Razlike su neznatne.

Ekvatorijalne struje sjeveroistočnih i jugoistočnih pasata i povratna ekvatorijalna struja vrlo su izrazite i uglavnom imaju potpuno pravilan oblik. Znatno veći dio sjeverne ekvatorijalne struje, koja je po jačini slabija od južne, skrene zapadno od Marijanskih ostrva prema istočnoj obali Formoze, a manji je dio upravi na jug, da sa djelom južne ekvatorijalne struje obrazuje povratnu struju. Ova se osjeća na cijelom pojasu od ostrva Mindanaua i Halmahaire, do Panamskog zaliva, vjerovatno kao neprekidna istočna struja, koja je naročito jaka za vrijeme južne zime; široka je oko 550 km, dugačka 16 500 km i najvećim djelom teče sjeverno od ekvatora. Nesumnjivo je da ova struja predstavlja najveličanstveniju pojavu u cijelom sistemu kretanja okeanskih voda. Po svojim visokim temperaturama i svijanju na jug kod Panamskog zaliva, a na obali Centralne Afrike na sjever ima puno sličnosti sa Ginejskom strujom na Atlantskom okeanu. Onaj dio ekvatorijalne struje koji skrene prema istočnoj obali Formoze i na većim širinama teče ka sjeveroistoku, obrazuje Kuro Šivo struju, tj. po japanskom nazivu struju Plave Soli, jer se po svojoj zatvorenoj plavoj i slanoj vodi jasno odvaja od okolnih djelova okeana. Ona bi odgovarala atlantskoj Golfskoj struji, ali je i po jačini i po količini magazinirane toplote najznatnija, pa ima i manji značaj. Kod nje se na izotermu od 10ºC nailazi već u dubini od 370 m, dok je na najbržem djelu Golfske struje u dvaput većoj dubini, oko 800 m. Zapremina Kuro Šivo struje zavisi od monsunskih vjetrova: povećava se za vrijeme ljetnjeg monsuna, a pri zimskom se smanjuje. Njen jedan ogranak se kroz Koreanski kanal uvlači u Japansko more, gdje povećava gustinu vode, a glavni joj dio teče paralelno sa južnim obalama Japana, ali dosta dalje od njih. Ona se od Formoze do Japanskih ostrva postepeno širi: od 180 km na istoku od Formoze do 450 i 550 km južno od ostrva Šikoku, a u istom joj se pravcu povećava i brzina, od 24 do 48 km na dan, ali su oko najjužnijeg japanskog ostrva Kiušiu (Saikaido) dosta često opažene i znatno veće brzine od 60 do 70 km na dan. Istočnije od Jokohame, kad struja naiđe na slobodan okean, počne se lepezasto širiti, ali joj se uporedo sa širenjem brzina kretanja usporava. Oko 40º sjeverne geografske širine na pučini Tihog okeana počnu preovlađivati zapadni vjetrovi, zimi sa sjeverozapadnog, ljeti sa jugozapadnog kvadranta, a pod njihovim uticajem Kuro Šivo struja počne teći u istočnom pravcu. Bliže japanskim obalama duvaju u ljetnjem mjesecima južni i jugoistočni vjetrovi, pa pod njihovim uticajem slab ogranak drifta Kuro Šive skrene od 147º istočne geografske dužine na sjeveroistok i kao Kamčatska struja odnosi toplu vodu čak u Beringovo more. Inače se drift Kuro Šive počne račvati u dvije grane mnogo istočnije, vjerovatno od 150º zapadne geografske dužine, ali se njihova granica mijenja sa godišnjim dobima: zimi je otprilike na širini Rta Mendocino, na 41º sjeverne geografske širine, a ljeti oko 48º sjeverne geografske širine, što bi na zapadnoj obali Sjeverne Amerike odgovaralo južnom kraju ostrva Vankuver. Jedna grana svija prema Sjeveroistoku, u ogroman zaliv Aljaske, kojoj primorje Britanske Kolumbije zahvaljuje svoju blagu klimu, a izgleda da dalje teče paralelno sa južnom balom Aljaske, kao vrlo slaba struja. Ona bi trebala da bude dio subpolarnog prstena, ali je Tihi okean odvojen od polarnog mora Beringovim moreuzom, koji nije širi od 100 km i dublji od 60 m, te se takav sistem struja ne može potpuno razviti. Ipak se donekle može nazreti u zimskim mjesecima, kada duvaju vrlo snažni sjeverozapadni i sjverni vjetrovi, pa  svojim potiskom gone ledene vode iz Beringovog i Ohotskog mora, koje otiču prema jugozapadu niz istočne obale Kurilskih ostrva, Jesa i Honda, a kadkad se osjete do Jokohame, ali ledene mase nose samo do ostrva Jeso. To Kurilska ili Oja Šivo struja, tj. po japanskom struja Žute Soli. Ona udari o drift Kuro Šive, te se na graničnom pojasu javljaju vrlo nagle promjene u temperaturama. Pri vožnji brodovima često se moglo opaziti, kako su na granici struja temperature morske vode u toku jednog sata pokazale razliku do 10ºC, bilo da za toliko stepena spadnu ili se povećaju, prema tome da li se brod bliži od tople hladnoj ili od hladne toploj struji. U letu toga nema, jer je pojava kompenzacione subpolarne struje onemogućena isto toliko snažnim ljetnjim monsunom, koji duva prema većim širinama. Druga, jača i izrazitija grana drifta Kuro Šive skrene na jugoistok, da bi obrazovala kompenzacionu, relativno hladnu Kalifornijsku struju, koja teče prema manjim širinama, ka toplijim okolnim okeanskim vodama, i koja je po svome pravcu dosta promjenljiva. Ima dosta znakova o njenim neposrednim vezama sa Kuro Šivom strujom, naročito po ribarskim izlomljenim džunkama. Glavni zadatak Kalifornijske struje je da nadoknadi otekle količine vode sjevernom ekvatorijalnom strujom, ali i tu izvjestan dio naknade dobija ascedentnim strujanjem hladnih voda pri zapadnoj obali Sjeverne Amerike, naročito u toplijem dijelu godine. Ona u srednju ruku teče od 45º sjeverne geografske širine do povratnika, sa širinom od 350 do 550 km i brzinom od 28 km na dan. U pravcu pružanja obale Kalifornijska struja teče približno do širine Rta Argelo; odatle skrene u južni i jugozapadni pravac i sve se više udaljava od obale, a na širini Rta Svetog Luke počne teći kao jugozapadna struja i nedaleko se spoji sa ekvatorijalnom. Na južnom Tihom okeanu ekvatorijalna struja zauzima uglavnom cijeli prostor od 4º sjeverne do 10º južne geografske širine i od američkih obala do graničnog meridijana, ali izgleda da su vode i na zapadnom dijelu, sa bezbrojnim manjim i većim ostrvima, bar povremeno gonjene prema zapadu. Brzina struje se povećava sa udaljavanjem od obale i često premaši 24 km na dan, a kadkad su zabilježene i znatno veće brzine, od 90 do 100 km široka Australijanska struja, sa brzinom od 12 do 72 km na dan, ali kod Hau Rta naglo zavije na istok, pa se dijelom slije sa cirkumantarktičnom strujom, a dijelom skrene na sjeveroistok i teče uz zapadnu obalu Novog Selanda, gdje se od sjevernog rta veoma jako proširi u lepezastom obliku. Za Australijansku struju je karakteristično da se održava u toku cijele godine iako je u zimskim mjesecima slabija, jer nasuprot njenom toku duvaju monsunski vjetrovi sa kopna. Zato se pri sjeveroistočnim obalama Australije i sjevernim  obalama Nove Gvineje drugi dio ekvatorijalne struje osjeti kao sjeverozapadna struja samo u zimskim mjesecima južne hemisfere, jer u to doba duva na ovom dijelu Tihog okeana jugoistočni pasat, odnosno zimski monsun, pa se sjeveroistočno od Australije razvijaju uglavnom plitke istočne i jugoistočne struje, koje se na pučini izgube pri dodiru sa ekvatorijalnom strujom. Između 40º i 50º južne geografske širine javlja se pod uticajem vrlo čestih zapadnih vjetrova i ako ne prava struja ipak kretanje vodenih masa prema istoku, sve do obala Čilea. Ispred njih istočna struja postane određenija i podijeli se u dvije grane. Prva od njih, kao struja Hornovog Rta, odnosi sobom južno od Ognjene Zemlje relativno toplu vodu u Atlantski okean, a druga otiče prema Sjeveroistoku, ispred čilskih i peruanskih obala, pa je s toga nazvana Peruanskom strujom. Peruanska (Humboltova) struja je hladna morska struja u Tihom okeanu. Prolazi pored zap. Obala Južne Amerike, duž primorja Čilea i Perua. Srednja temperatura vode Peruanske struje kreće se u prosjeku od 8 do 17ºC   (u avgustu) i 12 do 23º C (u februaru). Nosi veliku količinu planktona i vode kroz koje prolazi Peruanska struja su bogate ribom. U blizini polutara, Peruanska struja prelazi u Južnu ekvatorijalnu struju; dajući joj svoje hladne vode. Zbog toga je poslednja struja u istočnoj polovini Tihog okeana hladnija od Ekvatorijalne povratne struje. I ona je kompenzaciona struja, koja je sjeverno od Valparaiza široka oko 200 km, ali se rijetko kad kreće većom brzinom od 15 do 20 km na dan i naročito se odlikuje niskim temperaturama. Kadkad Peruanska struja skrene sa normalnog puta, upravo prema kopnu, i tada je vrlo opasna za brodove. Kod Rta Parinja, nazapadnije tačke Južne Amerike, odvoji se od obale, počne teći na sjeverozapad, prema Galapagos ostrvima, i uđe u sastav južne ekvatorijalne struje, koja se još dosta dalje na Zapadu odlikuje relativno hladnom vodom. Uz same obale Južne Amerike češće je opažena povratna struja, koja nosi vodene mase prema većim južnim širinama. Južna ekvatorijalna struja nastaje pod uticajem južnog pasata u reonu južno od Galapagoskih ostrva. Ona je jača od sjeverne ekvatorijalne struje, naročito u toku ljeta na sjevernoj hemisferi, kada joj desna strana leži oko termičkog ekvatora – oko 5° sjeverne geografske širine. Tada dio njenih voda, pošto pređe cio Pacifik, udara u obale ostrva Halmahere (Pžilolo); skreće prema sjeveru i spaja se sa vodom Mindanao struje hraneći na taj način Ekvatorijalnu povratnu struju. Međutim na južnoj hemisferi, ova struja u toku zime skreće u cjelini od Nove Gvineje ulijevo, te tada ne učestvuje u hranjenju Ekvatorijalne povratne struje. Ispred australijske obale ona prelazi u Istočno-australijsku struju, koja kod ostrva Tasmanije skreće prema istoku pod uticajem zapadnih vjetrova, obilazi sa sjevera Novi Zeland, a zatim povija ka jugu i spaja se sa driftom zapadnih vjetrova ili Južnopacifičkom (spojnom) strujom. Ona se kreće između 40° i 55° južne geografske širine brzinom 2,3 km/h. U blizini jugozapadnih obala Južne Amerike ova struja se račva: njen desni ogranak obilazi sa juga Južnu Ameriku i kroz Drejkov moreuz ulazi u Atlanski okean, dok lijevi ogranak povija na sjever i pod imenom hladne Peruanske struje teče duž čileanskog i peruanskog primorja. Prema tome postoji i u južnom Pacifiku zatvoreno kolo struja, u kojem učestvuju: na jugu Južnopacifička (spojna) struja i na istoku Peruanska ili Humboltova  struja. Ovo kolo struje nije tako izrazito kao ono u Južnom Atlantiku, jer se od Južne ekvatorijalne struje odvajaju mnogi ogranci ulijevo, ulazeći skoro na cijeloj pacifičkoj dužini u vode Južnopacifičke (spojne) struje. Ekvatorijalna povratna struja nastaje zbog nagomilavanja tople i lake površinske vode ispred Filipinskih ostrva, kao i zbog postojanja zone zatišja između stalnih i jakih pasatskih vjetrova. Ona se hrani vodama Južne ekvatorijalne struje samo u toku ljeta, a za vrijeme zime pretežno vodama Mindanao struje. Ona teče između 3° i 8° sjeverne geografske širine brzinom od 4,6-6,1 km/h, i po svojoj dužini – 15.700 km – predstavlja najveću morsku struju na Zemlji. U blizini američke obale ona se račva na dva ogranka: lijevi ide na sjever duž meksikanske obale i prodire u Kalifornijski zaliv, a desni pod imenom El Nino struje teče ka jugu i odvaja Peruansku struju od obala Perua. Ovaj fenomen koji donosi toplu vodu u vrijeme Božića i dato mu je ime El Ninjo – španska riječ za dijete – koje se odnosi na bebu Isusa Hrista. Pošto je El Ninjo povezan sa atmosferskim pritiskom koji se naziva Južne Oscilacije, što ukazuje na vezu između okeana i atmosfere za vrijeme ovih događaja. Kako se topla voda prenosi na istok preko Pacifika, takođe se prenose i niski pritisci zone pritiska. Za vrijeme jakih El Ninja, nizak pritisak može u potpunosti prenositi preko Pacifika i ostaje svuda po Južnoj Americi. U periodu Indonezijskog niskog pritiska preovladava predjelom visokog pritiska koji rezultira sušama ili veoma, veoma jakim El Ninjom u Indoneziji i Sjevernoj Australiji, El Ninjo se obično završava poslije 12 do 18 mjeseci od kad počne i povremeno se povlači, što dovodi i do povratka normalnih uslova koji se najprije vraćaju u jugoistočnom Pacifiku i šire se zapadno.

struje

Istorijski gledano, stanovnici Perua su znali da toplije struje svakih nekoliko godina smanje broj živog biljnog i ostalog života u priobalnim vodama. Ova promjena je najčešće dovodila do promjene u klimi, obično velike padavine. Kada su prvi put za ovu pojavu mislili  da je vesela i sretna – ubrzo je postala sinonim za prirodnu katastrofu. Nekad su vjetrovi veoma jaki i površinska voda postaje hladna. Uglavnom, temperatura opada ispod uobičajene u istočnom Pacifiku, nastaje nakon El Ninja. Ovo hlađenje vode naziva se La ninja (španski žensko dijete; suprotno od el ninjo) i izgleda da je to fenomen vremenski suprotan od El Ninja. Na primjer, Indijski okean i njegovi monsuni su suvlji nego uobičajeni u El Ninjo periodu, ali vlažniji od onih u La Ninja periodu. Pogotovo vruća i suva ljeta od 1988. u Sjevernoj Americi se vezuju sa jakim naletima La Ninje te godine.

Blagi El Ninjo ima uticaja samo u ekvatorijalnom Južnom Pacifiku. Veoma jaki El Ninjo ima uticaj ne samo na vrijeme u Južnom Pacifiku nego širom svijeta.Tipične efekte El Ninja su: poplave, erozije, suše, požari, oluje kao i nesreće koje donosi mornarima. Ovakve promjene u klimi dovode do pada u uzgoju kafe ili pamuka. Tokom vjekova, postojali su razni rezultati i posljedice El Ninja koje variraju po svojoj ozbiljnosti pokazuje jake i slabe uticaje El Ninja, ali u  nepravlinim obrascima: npr. U nekim dekadama  desilo se da je El Ninjo nastupao jednom u nekoliko godina, dok u drugim dekadama se može desiti jedan El Ninjo. U zimu 1976.godine pojava El Ninja se podudarila sa jednom od najgorih suša u Kaliforniji. Iste te zime istočna obala SAD-a nije doživjela velike kiše nego veoma hladno vrijeme. Godina 1982 – 83. stoji kao godina najjačih nepogoda koje je izazvao El Ninjo. U SAD-u se desilo nekoliko snažnih oluja, tri puta više obilnijih padavina, što je dovelo do ozbiljnih poplava. Nivo mora koji je postao viši nego uobičajeno, dovodi do oštećenja kopnene strukture i velike erozije. U godinama kada ova struja prodire južnije od 14-15°južne geografske širine nastaju u primorju Perua katastrofalne posljedice: ribe prilagođene na život u hladnoj vodi povlače se u veće širine, a one koje se ne povuku na vrijeme ginu u ogromnim količinama. Tada je primorje Perua bilo puno uginulih riba, a smrad koji se širi pri njihovom raspadanju jedva je podnošljiv u lučkim gradovima.

Pripremila: Jovana Bigović

Literatura:
Vujević P. (1926), Osnovi matematičke i fizičke geografije, Državna štamparija, Beograd.
Doderović M. (2008), Okeanografija, Filozofski fakultet, Nikšić
www.britannica.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here