SHARE

Struje u Indijskom okeanu se razlikuju od struja u Atlantskom i Tihom okeanu, što je normalno posljedica njegove veličine i položaja. Pošto je Indijski okean najvećim dijelom u južnoj hemisferi, cirkulacije površinske vode variraju za razliku od onih u Atlantskom okeanu i Pacifiku. Od novembra do marta, ekvatorsko cirkulisanje je slično onom u ostalim okeanima  sa dvije ekvatoriijalne struje koje se kreću prema zapadu (Južna i Sjeverna ekvatorijalna struja) koje razdvaja istočna ekvatorijalna kontra struja. Sjeverno od polutara leži manji dio Indijskog okeana, koji je pod uticajem sezonskih vjetrova – monsuna. Oni izazivaju morske struje sezonskog trajanja i suprotnih pravaca. Zbog toga u njemu ne postoji Sjeverna ekvatorijalna struja. Južno od polutara leži veći dio Indijskog okeana u kojem postoji, kao i u prva dva okeana zatvoreno kolo struja.

struje

U Indijskom okeanu je sistem struja znatno poremećen: 1. Što je na sjevernoj hemisferi ograničen samo na tropske širine, 2. Što mu nedostaje dovoljan prostor i 3. Što cijela Južna Azija podliježe uticaju monsuna, a isto tako i Sjeverni Indijski okean. Iz tih razloga je cijela ekvatorijalna struja znatno pomaknuta jugu i povratna ekvatorijalna struja teče po južnoj hemisferi, a ne po sjevernoj, kao na dva druga okeana. Još važnije je, što se na sjevernoj hemisferi struje u toku godine smjenjuju, jer su uglavnom izazvane smjenom monsunskih vjetrova, a pošto je trajanje ljetnjeg i zimskog monsuna kraće od po godine imaju dosta naznatnu debljinu. Prema empirijskoj formuli se može proračunati, da bi se u toku od šestog mjeseca deseti dio površinske brzine preneo do dubine od 23 m, dakle nesravnjeno manje no kod velikih struja. Pod uticajem jugozapadnog monsuna obrazuje se u ljetnjim mjesecima istočna struja od 4º do 14º sjeverne geografske širine, ali na sjevernijim djelovima Arabijskog mora i Bengalskog zaliva vode teku u blizini obala u suprotnom smjeru kazaljke na satu, odnosno kao kompenzacione struje i obrazuju se dva slabo izrazita prstena. Za vrijeme zime, pri sjeveroistočnom monsunu, struje teku u suprotnim pravcima, ali u oba slučaja mogu biti vrlo snažne, jer su opažene brzine do 60 km na dan. Po ovakvom rasporedu struja izlazi da bi i ekvatorijalna povratna struja bila u posrednoj zavisnosti od monsuna, jer sa većih širina sjevernog Indijskog okeana dobija vode samo južnom ekvatorijalnom strujom, koja zauzima pojas od 7º do 20 º južne geografske širine i zato je ipak izrazitija od povratne struje Atlantskog okeana

Južna ekvatorijalna struja u Indijskom okeanu leži za 10° g.š. južnije nego u Atlantskom i Tihom okeanu, jer je i oblast pasata približno toliko pomjerena ka jugu u ovom okeanu. Ona polazi od zapadnih obala Australije, a izaziva je južni pasat. Brzina joj je velika 0,7 – 1,2 m/s.

Ekvatorijalna struja Južnog Indika počinje oko 100 º istočne geografske dužine, a pri njenom toku prema zapadu počne se približno od 60 º istočne geografske dužine dijeliti, jer se bliži kopnenoj masi Madagaskara. Ispod njegove istočne obale jedan dio počne teći kao južna i jugozapadna sruja, gdje pri južnim djelovima ima širinu od  900 do 950 km, ali se dalje sužava i iščezne u Iglena (Aguljas) struji. Znatniji dio južne ekvatorijalne struje obiđe sjeverni krak Madagaskara, gdje su opažene  brzine do 30 km na dan i nastavlja se u zapadnom pravcu do rta Delgado. Tu jedan ogranak skrene uz Afrikansku obalu ka sjeveru i dođe pod uticajem monsuna, dok drugi otiče kroz Mozambički kanal kao Mozambička struja, a od 30º južne geografske širine nastavi se kao Aguljas struja. Njena je voda topla i kreće se velikom brzinom od 40 do 50 km na dan, a kadkad i brže. Mijenja se sa godišnjim dobima, jer joj se u zimskim mjesecima širina i brzina smanjuje, a u ljetnjim mjesecima njeni uticaji osjete mnogo zapadnije. Oko rta Igle sastaju se tople vode ove struje sa hladnim vodama cirkumantarktičke, koja dolazi sa Atlantskog okeana, pa su u tim predjelima temperature morske površine od jednog do drugog mjesta vrlo promjenljive, a more jako uzburkano. Južno od plićaka Aguljasa najveći dio struje skrene prema jugu, jugoistoku i istoku, gdje mu se toplotni uticaj osjeća do 4º južne geografske širine i 70º istočne geografske dužine. Osim toga je utvrđeno, da se neposredno ispred južnoafrikanskih obala javljaju povratne struje, jer su njima pojedine boce nošene od Port Natala ka sjeveroistoku do rta Santa Lucija, ili od rta Infanta i rta Sent Fransis prema ušću rijeke Velike Ribe, ali ako su bačene zapadnije od rta Igle struje ih nose na sjeverozapad, sa komponentom koja je vrlo izrazito upravljena prema kopnu, tj. prema zapadnoj obali Južne Afrike. U slučajevima, gdje su boce bačene u more na većem udaljenju od obale pođu jednim dijelom sa Aguljas strujom ka jugozapadu, a dijelom sa Benguelskom strujom prema sjeverozapadu, čak i do Brazila, ako su bačene zapadnije od 20º istočne geografske dužine. Od 40º južne geogarfske širine, gdje duvaju preovladavajući zapadni vjetrovi, počinje vrlo širok drift istočne struje, koja u blizini zapadne australijanske obale počne teći prema sjeveru kao Zapadno australijska struja, čije se hladne vode najposlije sliju u ekvatorijalnu struju. Jačina Zapadno australijske struje veoma je promjenljiva, kadkad se gotovo i ne osjeća, a kadkad ima brzinu od 18 do 36 km na dan. Između desne strane Zapadno-australijske struje i australijskog kopna teče prema jugu ogranak toplih ekvatorijalnih pacifičkih voda. Zbog toga duž zapadne obale Australije nijesu niske temperature, niti postoje česte magle, kao duž zapadnih obala Južne Amerike i Južne Afrike. U sjevernoj polovini Indijskog okeana obrazuje se za vrijeme zimskog monsuna Zapadna monsunska struja. Ona počinje od obala Sumatre. Manji dio njenih voda ulazi u Bengalski zaliv i Arabijsko more, a veći odlazi do afričke obale, gdje se spaja sa vodama koje dolaze iz Arabijskog mora i skreću ka jugu, stvarajući Južnu somalsku struju. Poslednja skreće ispred Zanzibara prema istoku i hrani Ekvatorijalnu povratnu struju (zajedno sa sjevernim krakom Južne ekvatorijalne struje). Za vrijeme ljetnjeg monsuna, od aprila do septembra, jugozapadni monsun stvara Istočnu monsunsku struju. Ona u suštini predstavlja nastavak sjevernog ogranka Južne ekvatorijalne struje, odnosno Somalijske struje, a nosi vode iz Arabijskog mora duž Malabarskog primorja i južno od Cejlona do Sumatre. Brzina joj je dosta velika – prosječno 1 m/s.

Pripremila: Jovana Bigović

Literatura:
Vujević P. (1926), Osnovi matematičke i fizičke geografije, Državna štamparija, Beograd.
Doderović M. (2008), Okeanografija, Filozofski fakultet, Nikšić.
www.britannica.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here