SHARE

Službeni naziv ove države je Republika Koreja. Južna Koreja se nalazi u Istočnoj Aziji, i zauzima južni dio Korejskog poluostrva, zauzimajući tri četvrtine njegove površine. Ona je sa svih strana okružena morem, izuzev na sjeveru, gdje se graniči sa Demokratskom Narodnom Republikom Korejom (Sjeverna Koreja), i to je njena jedina kopnena veza sa ostatkom Azijskog kontinenta. Na istoku Južna Koreja izlazi na Japansko more, na jugu i zapadu ona izlazi na Žuto more, a na jugoistoku na Korejski moreuz. Južna Koreja ima površinu od 99 720 km2, od čega 96 920 km2 čini kopno, dok more zahvata površinu od 2 800 km2. Prema podacima o stanovništvu iz 2017. godine, Južna Koreja je imala 51 181 299 stanovnika. Južnoj Koreji, pripada i veliki broj ostrva smještenih u morima koja je okružuju sa tri strane, od kojih su veća: Čedžu, Ulung, Čin, Kodže i dr. Ukupna dužina obalske linije iznosi 2 413 km.

re

Kao što je rečeno, na sjeveru se Južna Koreja graniči sa Sjevernom Korejom, i ta granica predstavlja demilitarizovanu zonu (DMZ). Njena širina se kreće oko 4 km, i uspostavljena je prema uslovima primirja iz 1953. godine, kojim su se okončale borbe u Korejskom ratu (1950-53). DMZ, ima dužinu od 237 km (prati 38. paralelu), i ide od ušća rijeke Han na zapadnoj obali Korejskog poluostrva, do malo južno od sjevernokorejskog grada Kosong na istočnoj obali.

Geološki gledano, Južna Koreja sastoji se od velikog dijela prekambrijskih stijena (tj. više od oko 540 miliona godina), kao što su granit i gnajs. Reljef je uglavnom planinski, sa malim dolinama i uskim obalnim ravnicama. Planina Tabek (Taebaek, 1 708 m) prostire se duž istočne obale, u dužini od oko 500 km. Istočne padine su mu znatno strmije, za razliku od zapadnih, koje imaju blagi pad. Planina Sobek (Sobaek, 1 915 m) prostire se jugozapadno od planine Tabek, u dužini od oko 350 km. Najviši vrh u Južnoj Koreji, ugašeni vulkan Mount Halla na ostrvu Čedžu, ima visinu od oko 1 950 m iznad nivoa mora.

Postoje prostrane nizije duž donjih djelova glavnih rijeka u zemlji. Istočna obala Južne Koreje je relativno ravna, dok zapadna i južna imaju izrazito složene obale sa velikim brojem ostrva. Plitko Žuto more i složena korejska obala donose jednu od najizrazitijih varijacija plime u svijetu – najviše 9 m u Inčonu, ulaznoj luci za Seul.

Zapadne i južne obale Republike Koreje su veoma dobro razuđene. Duž obale naizmjenično se ređaju manja poluostrva i zalivi. Ispred obale ima mnogo manjih ostrva (oko 3 580). Istočna obala je nerazuđena, gotovo pravolinijska. Južnoj Koreji pripadaju i dva vulkanska ostrva Čedžu, smješteno jugoistočno od kontinentalnog dijela države, smještenog u Istočnokineskom moru, i ostrvo Ulung, oko 140 km istočno od kopna u Japanskom moru.

Na klimu koja vlada u Južnoj Koreji, znatno veći uticaj imaju kretanja vazdušnih masa sa azijskog kopna, nego vazdušne mase sa Tihog okeana. Južna Koreja ima umjerenu klimu sa četiri različita godišnja doba.

temZime su obično duge, hladne i suve, dok su ljeta kratka, vruća i vlažna. Proljeće i jesen su prijatni, ali kratko traju. Srednja godišnja temperatura je niža od one u drugim zemljama na sličnim geografskim širinama. Najveće srednje godišnje temperature javljaju se na južnim obalnim djelovima ostrva Čedžu. Srednje temperature za ovo ostrvo se kreću od 2,5°C u januaru do 25°C u julu. Prosječna januarska temperatura u Seulu kreće se oko -6°C, dok se ona kreće u Fusanu na jugoistočnoj obali oko -1°C. Nasuprot tome, ljetnje temperature su relativno jedinstvene širom zemlje, prosječna mjesečna temperatura za avgust, kreće se oko 25°C.

padUkupna godišnja količina padavina se smanjuje sa povećanjem geografske širine. Najveće količine padavina u Južnoj Koreji, donose cikloni srednjih geografskih širina, monsunski frontovi i tajfuni. Ovi faktori, zajedno sa planinama, utiču na prostorni razmještaj padavina. Prosječna godišnja količina padavina za cijelu teritoriju Južne Koreje kreće se oko 1 300 mm, ali planinski masivi uzrokuju znatne prostorne varijacije u padavinama. Na primjer, ukupna godišnja količina padavina za Sogipo (grad na ostrvu Čedžu) iznosi 1 800 mm, dok se u sjevernoj pokrajini Gyeongsang ona kreće oko 1 000 mm. U Seulu se prosječno godišnje izluči oko 1 345 mm padavina.

Do tri petine godišnjih padavina izluči se u periodu od juna do avgusta. Povremeno, tajfuni poznog ljeta, prouzrokuju formiranje gustih oblaka i oluja duž južne obale. Padavine se tokom zimskog perioda uglavnom izlučuju kao snijeg, sa najvećim količinama koje se izlučuju na planinama Tabek. Broj dana bez mraza kreće se od 170 dana u sjevernoj visoravni, do više od 240 dana na ostrvu Čedžu.

Preovladavajući vjetrovi u Južnoj Koreji su zapadni. Međutim, sjeverozapadni vjetrovi postaju dominantni u zimskom periodu, a južni vjetrovi su ljetni zbog monsunskog efekta. U proljeće i jesen, ne dominira nijedan vjetar, ali zapadni vjetrovi su relativno jači od ostalih. Brzine vjetra su veće duž obalnih područja, a snižavaju se u unutrašnjosti. Sezonski su vjetrovi jači tokom zimskog perioda godine, nego tokom ljetnjeg.

Južnu Koreju često pogađaju tajfuni, koji su praćeni velikom količinom padavina i jakim vjetrovima, ali oni prouzrokuju i veliku materijalnu štetu, posebno na ostrvu Čedžu i južnom primorju. Broj tajfuna varira iz godine u godinu, ali u prosjeku se godišnje javlja od dva do tri tajfuna. Oni se javljaju od jula do početka oktobra, sa većom vjerovatnoćom u prvoj polovini septembra. Ponekad se javljaju u drugoj polovinu juna, iako su uglavnom manje snažni i utiču samo na južne djelove države.

riSve rijeke u Južnoj Koreji pokazuju ekstremne sezonske varijacije, a razlog je taj, što se najveće količine padavina izlučuju tokom ljetnjeg perioda, a nakon toga dolazi do dugog sušnog perioda, sa znatno manjim količinama padavina. Tokom perioda velikih padavina, nivo vode u rijekama može naglo porasti, što prouzrokuje poplave duž glavnih rijeka koje traju danima. Kako bi spriječila velike i česte poplave, Vlada Južne Koreje je unazad nekoliko decenija izgradila višenamjenske brane počev od 1960-ih, a važnije su na: Soiang brana (1973), Chungju brana (1985) i Hoengseong brana (2000); Andong brana (1976), brana Hapcheon (1989), Imha brana (1992), Namgang brana (2001) i Miriang brana (2001). Izgradnja ovih višenamjenskih brana daleko je umanjila sezonsku nestabilnost toka vode i spriječila poplave. U Južnoj Koreji je malo prirodnih jezera i neznatnih su površina. Međutim, veliki je broj vještačkih jezera, koja čine 93% od svih jezera koja se nalaze na teritoriji ove države. Većih jezera u Južnoj Koreji nema, osim pomenutih vještačkih jezera.

Izvorište najvećeg broja rijeka u Južnoj Koreji nalazi se u istočnom dijelu države, na planini Tabek. Mali je broj rijeke koje teku prema Japanskom moru, one imaju kratke tokove i strm pad, a izvorišta im se nalaze na pomenutoj planini Tabek. Rijeke koje teku prema Žutom i Istočnokineskom moru relativno su dugačke i imaju mali pad. Na sjeveru Južne Koreje, najveće rijeke su Han i Sojang, koje se u blizini Seula spajaju i zajednički ulivaju u Žuto more. Nešto južnije se u Žuto more uliva i rijeka Geum. Rijeka Naktong, je najduža rijeka Južne Koreje, i izvire na Tabek planini, a uliva se kod Pusana u Korejski moreuz. Njena dužina je oko 523 km, a površina njenog sliva iznosi 23 817 km2. Veće rijeke su još: Nantan, Imjin, Soyang, Bukhan, Namhan, Mangyeong, Yeongsan i  Seomjin. Sve rijeke se koriste za navodnjavanje zemljišta i dobijanje električne energije.

Prema USDA taksonomiji zemljišta, od dvanaest tipova zemljišta ove taksonomije, sedam se nalazi u Južnoj Koreji. To su inceptisol, entisol, ultisol, alfisol, andisol, mollisol i histosol. Najrasprostranjeniji tip zemljišta u Južnoj Koreji je inceptisol. Ova zemljišta pokrivaju površinu od oko 6,67 miliona hektara ili oko 74,71 % nacionalne teritorije. Na razvoj zemljišta u Južnoj Koreji, veliki uticaj ima klima, posebno vruća i vlažna ljeta, koja sprječavaju akumulaciju organskog materijala, dok zamrzavanje tokom zime otežava stratifikaciju zemljišta. Klimatske karakteristike centralnog i južnog regiona, doprinose razvoju alfisola i ultisola.

Dugo, toplo i vlažno ljeto je povoljno za razvoj obimne i raznolike vegetacije. Poznato je oko 4 500 biljnih vrsta. Šume su jednom pokrivale oko dvije trećine ukupne površine zemlje, ali, zbog potreba za gorivom tokom dugačke, hladne zime i visoke gustine naseljenosti zemlje, izvorna šuma gotovo je nestala. Vegetacioni pokrivač pretežno sačinjavaju listopadne šume. Na planinskim masivima ima i nešto četinarskih šuma. U jugozapadnom primorju karakteristične su šume bambusa.

Životinjski svijet je sličan onome u sjevernoj i sjeveroistočnoj Kini. Najzastupljeniji veći sisari su jeleni. Tigrovi, leopardi, risovi i medvjedi, koji su ranije bili široko rasprostranjeni, skoro su nestali, čak i u udaljenim područjima. U Republici Koreji je evidentirano oko 380 vrsta ptica, od kojih su većina selice. Mnoge vrste riba, gmizavaca i vodozemaca u Južnoj Koreji ugrožava intenzivna kultivacija i zagađenje životne sredine, osim u DMZ između Sjeverne i Južne Koreje.

Nacionalni parkovi u Južnoj Koreji pokrivaju ukupno 6,7 % državne teritorije, i nalaze se u planinskim ili priobalnim područjima. Od 2016. godine, u Južnoj Koreji postoji 22 nacionalna parka kojima upravlja Služba Nacionalnih Parkova Koreje, izuzev Halasan nacionalnog parka.

npNacionalni park Džirisan, zahvata površinu od 471,75 km², i prvi je nacionalni park u Južnoj Koreji, proglašen 29. decembra 1967. godine. U ovom nacionalnom parku se pored atraktivnih prirodnih ljepota, nalazi i veliki broj kulturno-istorijskih spomenika, koji su veoma značajni za stanovnike Južne Koreje. U parku Džirisan, se nalazi i drugi najvisočiji vrh – Nogodansan (1 915 m).

Nacionalni park Gyeongju zahvata površinu od 138,72 km². On je proglašen nacionalnim parkom 31. decembra 1968. Kjondžu nacionalni park, proglašen je nacionalnim parkom ne samo zbog prirodnih ljepota, već i zbog toga što je ovo prostor koji je bio veoma važan kroz istoriju Južne Koreje  (tu je smještena grobnica dinastije Sila), a bio je  veoma važan i u vjerskom pogledu. I danas u ovom parku se nalaze budistička svetilišta sa monasima. Drugi veći nacionalni parkovi su: Seoraksan, Odaesan, Dadohae Haesang i dr.

Pripremio: UrnGiS

Literatura:
Čvoro J., Golubović P. (2005): Vanruska Azija, Univerzitet u Nišu, Niš.
Petrović R. (1975): Zemlje i narodi svijeta, Prosvjeta, Zagreb.
Kicošev S., Jovanović G., Lukić T., Đerčan B., Arsenović D. (2012): Azija-regionalno geografske karakteristike. Univerzitet u Novom Sadu, Prirodno-matematički fakultet, Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo, Novi Sad.
Andrea Matles Savada and William Shaw (1990): South Korea: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress.
Kwon Sangcheol, Kim Jonghyuk, Lee Eui-Han, Jung Chi-Young (2016): Geography of Korea, Academy of Korean Studies.
www.britannica.com
www.cia.gov
www.ngii.go.kr
www.climatestotravel.com
www.newworldencyclopedia.org

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here