SHARE

Pored ciklonalne cirkulacije u vantropskim oblastima, cikloni se javljaju i u tropskim geografskim širinama. Vantropski cikloni  javljaju se u svim godišnjim dobima, a posebno u hladnijem periodu godine, za razliku od svih, tropski cikloni se pojavljuju samo u toplijem periodu godine, posebno u vrijeme smjene monsunske vazdušne cirkulacije. Oni su još poznati po izazivanju katastrofalnih nepogoda.

cyclone1

Tropski ciklon, takođe nazvan tifon ili uragan, je intenzivna kružna oluja koja potiče od toplih tropskih okeana i karakteriše nizak atmosferski pritisak, visoki vjetrovi i jaka kiša.Tropski ciklon generiše vjetrove koji prelaze 119 kilometara na sat. U ekstremnim slučajevima vjetrovi mogu premašiti 240 km po satu, a udari vjetra mogu premašiti 320 km po satu. Svake godine tokom kasnih ljetnjih mjeseci cikloni pogađaju regije daleko udaljene od obala Sjeverne Amerike, sjeverozapadne Australije, istočne Indije i Bangladeša. Tropski cikloni su snažna vrtloženja vazduha radijusa do 1 000 km, u čijem središtu vladaju tišine radijusa oko 90 km. U tom dijelu ciklona vazdušni pritisak je znatno niži u odnosu na ciklonsku periferiju. Oko centralnog dijela tropskog ciklona, vjetrovi velikim brzinama, duvaju do 300 km/h. Izobare u tropskim ciklonima su koncentrične, zbog čega vjetar duva spiralno prema središtu ciklona. To spiralno kretanje zračnih masa je osnovna karakteristika tropskih ciklona, zbog čega oni raspolažu velikom snagom i razornim dejstvom. Tropski cikloni se lagano kreću, pa je potrebno razlikovati brzinu vjetra u ciklonu od brzine pomijeranja ciklona kao baričkog sistema. Prosječna brzina premiještanja ciklona iznosi oko 20 km u vremenu od 6 dana. Njegovo trajanje, dok se ne ugasi na kopnu, prema umjerenim geografskim širinama, u ekstremnim slučajevima, može iznositi nekoliko sati do dvije sedmice.  U tropskim ciklonima vertikalno strujanje je najčešće dvojako. U spoljašnjem njegovom dijelu preovladava ulazno strujanje, a u središnjem dijelu silazno vazdušno strujanje. Ovakva strujanja tropskih ciklona daju oblik šuplje kupe ili valjka, u čijem se centralnom dijelu, zbog supsidencije vazduha, rasplinjava oblačnost, vjetar slabi, pa se taj dio ciklona naziva oko ciklona. U njemu ipak ne vladaju potpune tišine, iako je vjetar dosta slabiji, u odnosu na pojas oko njega. U centru ili u prstenu oko njega temperatura je osjetno viša, u odnosu na periferne dijelove. U prstenu oko centra oblaci su najgušći i kišne padavine su veoma intenzivne. U tropskim ciklonima količina kišnih padavina se znatno smanjuje prema periferiji. Iznad centra ciklonske aktivnosti, na visini oko 5 km, brzina vjetra znatno slabi. Na visinama oko 9 km oni pušu u smjeru kazaljke na satu. Tropski cikloni ne donose uvijek velike količine padavina. Zabilježeni su slučajevi, kao pri udaru tropskog ciklona Kejsi, na Floridu 1941. godine, kada je proizveo vjetrovnu oluju brzine 192 km/h, a da pri tome kišne padavine nisu izlučene. Međutim, to nije uvijek tako. Nekada tropski cikloni mogu dati 3 do 4 puta više padavina, nego što je njihova ukupna Hurricanes-Irma-and-Jose-GeoIssueskoličina padavina u toku godine. Tropski cikloni se javljaju u raznim dijelovima tropske zone. Oni nose posebna imena. Tropski ciklon koji nastaje nad zapadnim dijelovima Tihog okeana nazivaju se tajfuni, a oni se prenose nad Filipinsko otočje, nose ime baguios. U istočnim dijelovimaTihog okeana i zapadnog dijela Atlanskog okeana tropski ciklon, koji se premiješta prema Srednjoj Americi poznati su kao harikeni ili uragani, a u Indijskom okeanu, koji pušu prema sjeverozapadnim obalama Australije, poznatiji su kao vile-vilas. Tropski cikloni nastaju iznad toplih mora, a ako pri pokretanju nailaze na još topliju površinu, oni se pojačavaju. U svom začetku tropski cikloni se odlikuju snažnim uzlaznim dizanjem toplog zraka koji kondenzacijom oslobađaju veliku količinu latentne toplote. Ova toplota predstavlja novi impuls i regulator daljeg razvoja tropskog ciklona. Začetak tropskog ciklona nastaje ako je temperatura površine mora viša za 1ºC, od vazduha te površine.

Geografska raspodjela tropskih ciklona se odnosi na južni i jugozapadni dio Atlantskog okeana, posebno uz Kapverdske otoke, Karipsko more i Meksički zaliv. Iznad Tihog okeana oni generišu uz obale Meksika, dok u jugozapadnom njegovom dijelu, se osjećaju uz obale Južnokineskog mora, Filipinskog arhipelaga, te uz obale južnog Japana. Iznad Indijskog okeana tropski cikloni se obrazuju uz obale Bengalskog zaliva, Arapskog mora, na sjeveru, te uz obale Mozambika, Madagaskara i Australije, na jugu. Iznad Karipskog mora i Meksičkog zaliva prosječno u godini se javlja 3 tropska ciklona, harikena, iznad Tihog okeana formira se prosječno 12 tajfuna u godini, koji se prenose prema istočnoj Aziji, dok na Pacifičkoj obali Sjeverne Amerike obrazuje se 3, a u južnom Pacifiku 5 tropskih ciklona. Iznad sjevernih dijelova Indijskog okeana u Bengalskom zalivu obrazuje se prosječno 2 CS Cyclone Debbie_0tropska ciklona, a u Arapskom moru 1 tropski tajfun, dok nad južnim njegovim dijelom se obrazuje prosječno 8 tropskih ciklona u godini. Tropski cikloni raspolažu ogromnom energijom, pa na obale na koje nailaze izazivaju pustošenja. Najveće štete od njih se osjećaju na niskim obalama. Zabilježeno je niz katastrofalnih slučajeva koje su izazvali cikloni. Tako je u septembru 1900. godine nadolazeći hariken izazvao morski talas u kojem je na obalama Meksičkog zaliva poginulo 6 000 stanovnika. Slične štete na američkoj obali nanio je hariken pod nazivom ʻʻCamille,, 1969. godine. Najveća do sada zabilježena katastrofa koja je izazvana tropskim ciklonom, se desila 12.novembra 1970. godine, kada je opustošena obala Bangladeša, pri čemu je nastradalo oko 280 000 stanovnika, uništeno 400 000 kuća, 280 000 stoke i potopljeno 9 000 ribarskih brodova.

Pripremila: Jovana Bigović

Literatura:
Dukić D. (1998): Klimatologija, Geografski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd.
Vujević P. (1926), Osnovi matematičke i fizičke geografije, Državna štamparija, Beograd.
www.britannica.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here