SHARE

 

Na teritoriji planine Bjelasica nalazi se najmanji, ali ne i manje važan, Nacionalni park Biogradska gora. Sa svojom površinom od 5650 ha, smjestio se sa desne strane rijeke Tare, odnosno u sjeveroistočnom dijelu Crne Gore. Pripada opštinama Kolašin, Mojkovac i Berane. Nadmorska visina mu se kreće od 832 m n.v. kod Tare do 2139 m n.v., vrh Crna glava. Granica Parka počinje od rijeke Tare, ide preko Jarčeve strane, uzdiže se do vrha Crna glava i na kraju se spušta prema Lumerskom potoku i rijeci Tari.

NP Biogradska GoraU srcu Parka ušuškalo se jedno od najljepših planinskin jezera Crne Gore. Biogradsko jezero sa svojim pritokama Biogradskom rijekom (duga 8 km) i potokom Bendovac i otokom Jezeršticom, smjestilo se u Biogradskoj prašumi na 1094 m nadmorske visine. Dugačko je 1100 m, a široko 410 m, sa prosječnom dubinom od 4,5 m, odnosno sa najvećom dubinom od 12 m. Nalazi se 16 km sjeveroistočno od Kolašina, a od magistralnog puta Kolašin – Mojkovac udaljeno je svega 4 km. Sa svojom prašumskom okolinom predstavlja najljepši dio Nacionalnog parka.

Ledničkog je porijekla i pripada grupi akumulacionih jezera. Nastalo je spuštanjem lednika sa najviših djelova Bjelasice, kroz dolinu Biogradske rijeke. Morenski materijal koji je nošen i taložen na 1000 m nadmorske visine, pregrađivao je valov (ledničko korito) i tako stvarao današnje jezero.

Vjeruje se da su se vile, zaštitnice vode i prirode, sastajale na najplićem dijelu jezera gdje su izvodile svoj vilinski ples (vilinsko kolo). Svojom ljepotom i gracioznošću opijale su sav živi svijet koji bi se našao u njihovoj blizini.

O nastanku jezera postoji i legenda da je na mjestu današnjeg jezera bilo plodno polje koje su obrađivala dva brata. Žito koje bi braća dobijala posle žetve djelili su u slozi, sve do jedne jeseni kada se braća posvađaše oko podjele žita. U napadu bijesa mlađi brat ubije starijeg, a majka skrhana bolom prokune mlađeg sina i od jačine njene kletve prolomi se tlo na kom su braća skupljala žito. Po legendi, na tom mjestu je nastalo današnje Biogradsko jezero.

Jezero koje je prepoznatljivo po svojoj smaragdnoj boji, svojom ljepotom privlači veliki broj posjetilaca, koji lijepo uređenom pješačkom stazom, duž cijelog oboda Biogradakog jezera (3,4 km), mogu uz laganu šetnju uživati u očaravajućem ambijentu jezera i njegove okoline. Miris šumskog rastinja koji se širi ovim predjelom ukazuje na ogromnu raznovrsnost biljnog pokrivača.

Još davne 1878. godine knjaz Nikola Petrović, koji je predio današnjeg Nacionalnog parka dobio na poklon, bješe zadivljen njegovom ljepotom i odluči da ga stavi pod zaštitu, čime područje dobija naziv “Knjažev zabran”, odnosno “Branik”. O Zabranu se strogo vodilo računa sve do 1918. godine, kada Narodna skupština konfiskuje imovinu dinastije Petrović, a sa njom i Biogradsku goru, tj. Zabran. Posle ovoga nastupa period zanemarivanja njegove zaštite, odnosno do nekontrolisane sječe šuma. Godine 1935., ljubitelji prirode angažuju se kod tadašnjih vlasti za proglašenje “Branika” tj. Biogradake gore, Nacionalnim parkom. Međutim, i pored sve opravdanosti za proglašenje, do toga nije došlo.

Posle Drugog svjetskog rata, radi obnavljanja porušenih kuća, ponovo dolazi do nekontrolisane sječe šuma.

Tek 1952. godine, Biogradska gora biva proglašena Nacionalnim parkom. Radi zaštite prašumskog rezervata, Zakonom o nacionalnim parkovima iz 1978. godine, zabranjenjen je lov divljači i sječa šuma, kao i sve druge aktivnosti koje bi uticale na uništavanje prirodnog rezervata Biogradske gore.

Biogradska gora zajedno sa prašumama Perućica u Bosni i Hercegovini i Bjeloveškom prašumom u Poljskoj, predstavlja jednu od poslednjih prašuma Evrope, a samim tim pripada kategoriji nacionalnih parkova evropskog tipa. Smještena je u slivu Biogradske rijeke i Jezerštice i zahvata površinu od 1600 ha.

Pravi je ekološki dragulj Bjelasice, bogata šumama i vodama. Zbog svojih povoljnih klimatskih uslova mnoge životinje su na njenoj teritoriji pronašle svoje utočište.

biogradska gora1

Flora i fauna

Flora Parka odnosno Bjelasice ogleda se kroz prisustvo mediteranskih, balkanskih, eurosibirsko-borealnih i aralo-kaspijskih oblika. Idući prema visini flora se osjetno mijenja. Od Tare (880 m) prema Zekovoj glavi (2017 m) vegetacioni period je kraći, pa je i rast biljaka manji. Biljni svijet je bogat listopadnim i četinarskim šumama koje su prošarane livadama i pašnjacima. U njima se može naći 26 biljnih zajednica, sa oko 2000 vrsta i podvrsta viših biljaka, među kojima je 20% endema Balkanskog poluostrva.

Na prostoru između kotlina i planinskih vrhova izdvajaju se tri vegetaciona sprata: sprat lišćara, sprat mješovitih šuma i četinara i sprat livada, pašnjaka i suvata.

U dolini Biogradske rijeke, na prostoru prašume, koju karakterišu stabla stara i preko 500 godina, sa visinom i preko 50 m, mogu se naći stabla “džafer javora”, lipe, bukve, jele, smrče, bijelog jasena, planinskog brijesta, sive jove. Posebnu dragocjenost Parka čine sprat poleglog bora, na čije sastojine se zapažaju proplanci sa borovnjacima koji sa svojom zelenom bojom odudaraju od zagasite boje bora. Upravo zbog te dominantne boje bora neki bjelasički vrhovi nose nazive Crna glava, Crni vrh, Galica. Nekada se njegovim cijeđenjem dobijalo eterično ulje, ali je njegova sječa zaustavljena 70-ih godina, pa sada predstavlja pravi ekološki ukras ovog područja.

Biogradsko jezeroPrevoji i bila, područja u kojima vladaju vjetrovi, obrasli su “tipcom” i “jarcom”, sitnom, čvrstom, drvenastom i polusuvom travom. Donji djelovi dolinskih strana obrasli su pitomim, gustim, raznovrsnim, mekim i sočnim travama, koje su ukrašene evropskom planinčicom (zlatna jabuka, žuti jablan, divlji božur, žućkasta glavičarka) (Trollius europaeus), najljepšim visoko planinskim cvijetom. Rasprostranjena je u Evropi, na Kavkazu i u arktičkom dijelu Sjeverne Amerike. Raste na kamenitim i vlažnim staništima, brdskim livadama i pašnjacima, na planinskom području. Rod joj sadrži oko 30 vrsta, koje rastu u Sjevernoj Americi i Aziji, dok je evropska planinčica jedina vrsta koja se može naći u Evropi. Ukrasna je biljka. Ne smije se upotrebljavati u ishrani zbog svojih otrovnih svojstava.

Osim nje značajne su i vrste: fresinica, velemun, srijemuš.

Od endemičnih vrsta Balkanskog poluostrva 34 vrste se nalazi na teritoriji Biogradske gore, i to: munika, molika, planinski javor, crnogorski zvončić, crnogorska petoprsta, dinarski rožac, velecvjetni rožac, Lukušićev karanfil, Pančićev mliječac, Pančićev odoljen, albanski ljiljan, bosanska perunika, Sendterova pušina, siva babina svila, jezikolika hajdučka trava, siparska hajdučka trava.

Fauna Parka Bogatstvo Parka ogleda se kroz prisustvo skoro svih životinjskih vrsta niske i visoke divljači koja je karakteristična za planinski pojas Dinarida. Na teritoriji Parka razlikuju se četiri osnovna ekosistema:

  • ekosistem reliktnih listopadnih šuma;
  • ekosistem prašume;
  • vodeni ekosistem;
  • visokoplaninski ekosistem.

Ekosistem reliktnih listopadnih šuma je mješovitog sastava i rasprostranjen je uglavnom u srednjoj visinskoj zoni. Ovaj biom je karakterističan za mediteranske planine prostirući se uz tople i zaklonjene doline rijeka i kanjona. Na prostoru Bjelasice zahvata osunčane padine prisojnih strana rečnih dolina i kanjona. Faunu ovog dijela Parka predstavlja: mediteranskom sjenicom, lilfordov šareni detlić, bjelovrata muharica, puh orašar i druge.

Biogradska GoraEkosistem prašuma predstavlja jezgro Nacionalnog parka Biogradska gora. U njemu je najznačajnija fauna ptica pjevačica: grmuša, zeba, sjenica i puzavica. Takođe, mogu se naći i ptice grabljivice, koje su našle ovaj ekosistem pogodan za gniježđenje: mišar, sivi soko, jastreb, šumska sova, kao i neke koke. Od krupne divljači najznačajnija je srna, kao autohtona vrsta, zatim divlja svinja i jelen, koji je alohtona ili unešena vrsta. Osim njih treba izdvojiti i sitne šumske glodare, insekte, gmizavce i vodozemce koji imaju važnu ulogu u očuvanju ekološke ravnoteže.

Vodeni ekosistem se rasprostire u rijeci Tari, Biogradskom jezeru i ostalim ledničkim jezerima, kao i u nekim manjim vodenim tokovima. U rijeci Tari i Biogradskom jezeru smjestila se autohtona vrsta – potočna pastrmka, međutim poribljavanje neautohtonim vrstama kako Biogradskog tako i drugih ledničkih jezera dovelo je do smanjenja ili potpunog istrebljenja autohtonih vrsta. Vodene površine osim što služe kao pojilišta, služe i za odmor ptica za vrijeme njihove migracije.

Visokoplaninski ekosistemi zahvataju prostor visokih planina iznad gornje šumske granice. Ovdje spadaju ekosistemi pašnjaka, livada, kamenjara i litica. Ovdje se može naći više rijetkih i ugroženih vrsta životinja.

Litice i kamenjari su nastanjeni najkrupnijim i najugroženijim vrstama ptica grabljivica i lešinara: suri orao, bjeloglavi sup, soko, vjetruška. Tipične glacijalne vrste nalaze se na najvišim planinskim vrhovima, kao što su: sniježna ušata ševa, planinski popić, kao i rijetka zaštićena vrsta, ptica puzgavac.

Osim ovih životinja svoje utočište u visokoplaninskoj zoni našla je i divokoza.

Iftiofauna Nacionalnog parka

Biogradsko jezeroU Biogradskom jezeru egzistiraju i autohtone i neautohtone vrste riba. Autohtone vrste su: potočna pastrmka, gaovica i peš, dok su neautohtone vrste: kalifornijska pastrmka i jezerska zlatovčica. U slivu Tare imamo takođe potočnu pastrmku, gaovicu i peš, kao i lipljen, mladica i skobalj. Tri vrste: potočna pastrmka, lipljen i mladica su najbrojnije i predstavljaju najatraktivniju vrstu za sportski ribolov.

U tokovima rijeke Tare mogu se naći i dvije ciprinidne vrste: potočna mrena i skobalj (škobalj). Međutim, zbog brojnosti salmonidnih vrsta bivaju zanemarene.

Fauna sisara

Dosta je atraktivna i najviše je zastupljena srnom (autohtona šumska vrsta), divljom svinjom i jelenom (koji je unešena vrsta). Na prostoru Parka zabilježeno je do sada 38 vrsta koje su podjele u 6 redova. Na spisku endemičnih, prorijeđenih i ugroženih vrsta našle su se: vidra i sve vrste slijepih miševa.

Fauna gmizavaca i vodozemaca (Herpetofauna)

Značajna je po prisustvu velikog broja zaštićenih vrata, odnosno endema.

Svoje stanište u Parku odnosno u Biogradskom jezeru i ušću Biogradske rijeke našla je grčka žaba, balkanski endemit. Osim nje na području Parka nalaze se i zaštićene vrste: šareni daždevnjak, velika krastača, zelena krastača, gatalinka, planinski mrmoljak i mali mrmoljak. Od gmizavaca zaštićene su vrste: barska kornjača, sljepić, zidni gušter, planinski gušter, sivi gušetr, barska bjelouška, rečna bjelouška i smuk.

Jedna vrsta zmije, krški šargan, nalazi se na listi Emerald i CITES listi konvencije o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama.

Fauna insekata (Entomofauna)

Ova fauna je značajna po visokom procentu endemita. Na teritoriji Parka do sada je pronađeno oko 80 vrsta leptira, što je 40% od ukupnog broja u Crnoj Gori. Osim njih ostali najbrojniji insekti su: dvokrilci, trokrilci, homoptera, stjenice, skokunci (beskrilni insekti), pravokrilci, riblje muve.

Biogradsko jezero

Kako bi se Park što bolje očuvao, utvrđena su III stepena odnosno zone zaštite.

Prvi stepen zaštite zahvata prašumski rezervat i u njemu je zabranjena bilo koja aktivnost koja bi narušila prirodu Nacionalnog parka.

Drugi stepen zaštite podrazumjeva zaštitu flore, faune, vode i zemljišta, ali je dozvoljena ispaša stoke, kako bi se održavala pašnjačka vegetacija.

U trećoj zaštićenoj zoni dozvoljena je proizvodnja zdrave hrane, pčelarstvo, lov i ribolov, kao i branje i sakupljanje ljekovitog bilja.

Pripremila: Jovana Ratković

Literatura:
Kićović D., Vujanović D., Jakšić P. (2008): Osnove zaštite i unapređenja životne sredine. Univerzitet u Prištini sa sjedištem u Kosovskoj Mitrovici i Visoka turistička škola strukovnih studija u Beogradu. Kosovska Mitrovica i Beograd.
Radojičić B. (2008): Geografija Crne Gore, prirodna osnova, knjiga I. DANU, Podgorica.
www.medium.com
www.nparkovi.me

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here