SHARE

Mojkovačka opština zauzima planinsko područje srednjeg toka rijeke Tare, (prostire se sa obje strane Tare), sjeverozapadno od Mojkovca nalazi se Durmitor, zapadno Sinjajevina, a jugoistočno Bjelasica, Komovi i Prokletije. Kroz ovo planinsko područje probija se rijeka Tara. Teritorija opštine Mojkovac izdužena je u pravcu od jugo-istoka ka sjevero-zapadu. Dolina rijeke Tare dijeli opštinsku teritoriju na skoro jednaka dva dijela. Gradsko naselje Mojkovac razvilo se u istoimenoj kotlini, ova kotlina je dugačka oko 9 km, a široka oko 2,5 km. Visina kotline spušta se od 930 do 750 m.n.v, i možemo je podijeliti na: Podbišće, Mojkovac, Gornja i Donja Polja, Slatinu, Gostilovinu i Kaludru. Nastala je na mjestu gdje Tara mijenja pravac toka iz meridijanskog u pravac pružanja Dinarida, (jugoistok-sjeverozapad), idući prema Gojakovićima kotlina se sužava da bi ulaskom u Dobrilovinu dobila oblik kanjona. Sa obje strane Tare pružaju se tri fluvioglacijalne terase sa strmim odsjecima. Pritoke Tare Rudnica, Bjelojevićka rijeka i Bistrica imaju manje zaravni. Najniža tačka u opštini nalazi se na 600 m.n.v. dok najvisočije tačke prelaze 2000 m.n.v. (vrhovi Sinjajevine i Bjelasice). Periferne djelove opštine čine planinske strane Sinjajevine, Bjelasice i Prošćenske planine.

Sinjajevina je visoka planina u jugozapadnom dijelu Mojkovaca, duga je 40 km, a široka 15 km, prostire se u polukrugu oko  kanjona Tare. Granice su joj rijeke: Tarta, Morača, Tušina i Bukovica, a od jezera se pruža jugo-istočno. Sinjajevina je najveća krečnjačka zaravan u Crnoj Gori, predstavlja površ visine od 1600 m do 1900 m. Sa površi se izdižu planiski grebeni od Sinjajevinakojih neki prelaze 2000 m, kao što su: Bablji zub (2277 m), Vranova glava (2215 m), Borova glava (2013 m), Veliki Pećarac (2027m), Veliki Starac (2023 m) i drugi. Planina Sinjajevina izgrađena je pretežno od trijaskih i u manjoj mjeri jurskih krečnjaka i dolomita. Na mjestima kontakta krečnjaka i dolomita nastale su brojne uvale. Ove uvale su izduženog oblika, a lokalno stanovništvo ih naziva poljima. Najznačajnije uvale Sinjajevine su: Okrugljak, Knezdo, Doka, Barica, Mišov do, Bistre vode, Bistrički krajevi, Gornja i Donja provalija i druge. Uvala Okrugljak je izdužena u pravcu sjevero-zapad ka jugo-istoku duga je 1 km, a široka je oko 250 m, na njenom dnu nalazi se ponor u koji ponire voda manjeg izvora Ružice koji izvire na sjevernoj strani ove uvale. Sjeveroistočno od crkve Ružice nalaze se uvale Knezdo, Doke i Barice, nekada su bile sabiralište leda koji se kretao ka dolini Ljevaka. Sjeverozapadno od Jablanovog vrha, Okrugljaka i Mutne Lokve nalazi se jedna od najvećih uvala Gornja i Donja Provalija. Ova uvala predstavlja cirk kojim se nekada kretao lednik ka dolini rijeke Ravnjak. Provalija je nagnuta od zapada ka istoku dužine 2,5 km, a širina joj se kreće od 300-500 m. Krečnjačkim odsjekom Gornja je odvojena od Donje provalije. Donja provalija se završava točilom dugim od 100-200 m i širine oko 100 m.  Strane Provalije predstavljaju strmi skoro vertikalni krečnjački odsjeci visine od 150-300 m.

SinjajevinaJedan od najvećih vrhova Sinjajevine je Veliki Pećarac (2042 m), najviša tačka mu je vrlo oštra i ima oblik piramide. Uvala Bistrički krajevi prostire se sjeverno od Velikog Pećarca, ima oblik valova, a izdužena je pravcem istok-zapad u dužini od 2,5 km, a širine 100-300 m. Donji dio uvale strmo pada ka dolini Bistrice.

Najzastupljeniji kraški oblici na Sinjajevini su vrtače. U centralnom dijelu planine, vrtače su najrazvijenije pa se stiče utisak da je cijeli teren prekriven vrtačama. Po obliku vrtače su karličastog izgleda i dosta su plitke. Pleistocena glacijacija na Sinjajevini imala je platoski karakter, opšte je mišljenje da na samoj Sinjajevini nema velikih morena, a da se ledničke mase preko prevoja stropoštavale u kanjone. Na mojkovačkoj strani u Savina voda,Sinjajevinapodručju Bistrice nalazimo morene kao posljedicu pleistocene glacijacije Sinjevine. Na ovom dijelu morene zauzimaju znatnu površinu i završavaju se na ušću Bistrice u Taru. U nekadašnjem cirku iznad kanjona tare smješteno je Zabojsko jezero na visini od 1477 m. Skoro 90% planine Sinjajevine prekriveno je livadama i pašnjacima, što predjelu daje pitom izgled.

Bjelasica je u suštini nastavak Sinjajevine u pravcu jugoistoka. Istočna granica Bjelasice je Lim, na sjeveru granicu čine Ljuboviđa i Lepenac, dok kod Mojkovca granica ide rijekom Tarom. Bjelasica ima površinu od 620 km2, duga je 29 km koliko iznosi i njena širina. Od ukupne površine Bjelasice manji dio pripada opštini Mojkovac i to njen krajnji sjeverozapadni dio. Planina je disecirana riječnim dolinama, pri čemu su formirana tri planinska niza. Prvi čine: Mučnica (1809 m), Turjak (1912 m), Crna glava (2121 m). Srednji planinski niz koji je i najviši čine vrhovi: Razvršje (2033 m), Crna glava (2139 m), Pogana glava (1928 m). Treći niz je nešto razbijeniji i čine ga vrhovi: Klade (1930 m), Lacina voda (1973 m), Lisa (1987 m), Rudo brdo (1657 m) i dr. Najvisočiji vrh sjevero-zapadne Bjelasice je Razvršje (2033 m). Ovaj vrh ima izrazito strme strane i oštre kose, na istoku Razvršje se nadovezije na vrh Crna Lokva koji se strmim stranama spušta u dolinu rijeke Tare. Između vrhova Razvršja i Crne Lokva sa južne i Bjelogrivca, Marinkovca i Mučnice sa jugozapadne strane prostire se dolina Bjelojevićke rijeke. Gornji dio doline ima oblik valova i dugačak je oko 1 km, dolina ima veliki pad sa 1453 m.n.v. do 870 m.n.v. pri ušću u rijeku Taru. Između vrhova Marinkovca i Mučnice usječena je niska dolina riječice Rudnice. Na stranama ove riječice nalaze se rudna nalazišta olovo-cinkne rude.

BjelasicaNa Bjelasici su zastupljeni različiti oblici reljefa: visoke planinske površi, kotline, riječne doline, glacijalni, kraški i drugi oblici. Geološki sastav Bjelasice je dosta složen, najveći dio izgrađuju klastične stijene koje su uzrok velikom broju površinskih tokova. Kompleks planine čine škriljci, eruptivne stijene, znatno manje krečnjaci. Njen reljef karakterišu oblici glacijacije, cirkovi i valovi nastali radom lednika. Površinske padavinske vode se ne gube podzemno, već planina obiluje izvorima i vodenim tokovima. Razuđenost planine omogućava kretanje ovom planinom u svim pravcima. Lednička jezera Bjelasice su: Biogradsko, Pešića, Malo i Veliko Šiško, Veliko i Malo Ursulovačko jezero. Od svih jezera samo dio Velikog Šiškog jezera pripada opštini Mojkovac.

Bjelasica

,,Kad god se spominju prirodne ljepote mojkovačkog kraja, posebno one planinske, svaka priča, po pravilu, počinje i završava se Bjelasicom, uz uzgredno dodirivanje Sinjajevine. O Prošćenskim planinama rijetko kad se progovori par riječi, njihovih slika gotovo da i nema u javnosti. Njihove idilične pejzaže još ni svemogući „net“, koji se temeljno uvukao u sve što se kreće i stoji, nije dotakao.’’

Sjeverno od doline Tare na nadmorskoj visini od oko 1600 m nalazi se Prošćenska planina, (u narodu Prošćenske planine). Ova planina se prostire u sjeverozapadnom dijelu opštine Mojkovac.  Prošćenske planine jesu pritom i pristupačan predio preko kojeg je moguća lakša komunikacija sa susjednom pljevaljskom i bjelopoljskom opštinom. Najviši vrh je Ljeljenih vrh (1856 m), on se nalazi iznad mjesta gdje počinje kanjon rijeke Tare. Na njegovoj južnoj strani nalazi se uvala Veliki Do. Pravac pružanja ove uvale je sjeverozapad- jugoistok. Uvala Veliki Do na jugu strmim krečnjačkim odsijekom pada u kanjon rijeke Tare. Na zapadu Ljeljenin vrh blagim padinama prelazi u prostranu zaravan Stupsko polje. Sjeverno od Stupskog polja prostire se krečnjačka uvala Crvena Lokva koja ima pravac pružanja od jugoistoka ka sjeverozapadu, a u tom pravcu je i nagnuta. Po dnu uvale prostiru se brojne vrtače. Predpostavlja se da je Crvena Lokva nastala onda kada je rijeka Tara imala mnogo viši nivo, dok je kroz samu Crvenu Lokvu proticala riječica. Tokom vremena rijeka Tara je produbljivala svoje korito, a riječica koja je proticala kroz ovu uvalu počela je da ponire i na kraju nestala. Donji dio Crvene Lokve zagrađen je seldom visokim 1440 m.n.v. Crvena Lokva je zaostala iznad kanjona rijeke Tare na visini od 760 m.

Na prostoru Prošćanske planine prostire se veći broj uvala i vrtača. Sjevero-istočno od Ljeljeninog vrha nalazi se Petrovića Omar, uvala i kosa pokriveni gustom smrčevom i jelovom šumom koje su danas u velikoj mjeri uništene usljed neplanske siječe i brojnih požara koji su pogađali ovaj kraj u zadnjih 15-20 godina. Sjevero-istočno od Petrovića Omara nalaze se dvije manje uvale Jokića Krlje i Meki Do, istočno od ove dvije, nalazi se najveća uvala prošćenskog kraja Burenjski Do. Pravac pružanja uvale je od sjeveroistoka ka jugozapadu. Dužina Burenjskog Dola iznosi 3,5 km, a širina 1,5 km. Istočno od uvale izdiže se krečnjački greben Burenj (1631 m).  Nešto niži vrhovi Prošćenske planine su: Goveđa glava (1656 m), Ledenice (1689 m), Sveviđe (1556 m), Zabrćka glava (1752 m), Baltića šiljak (1673 m)… Prošćenska planina pretežno je izgrađena  od trijaskih, ređe jurskih sedimenata, (pretežno krečnjak), u nižim dijelovima iznad doline rijeke Tare nalazimo stijene paleozojske starosti. Krečnjački tereni u zapadnom i sjevernom dijelu Prošćenske planine oskudijevaju izvorima i površinskim tokovima, izvori se javljaju tek u dolini Tare. Jugozapadni i istočni dijelovi planine su više flišna područja pa se na njima javlja veći broj izvora i površinskih tokova.

Pripremio: Darko Smolović

Literatura:
Lipovac N. (1987): Planina Sinjajevina, Beograd.
Milikić M. (1983): Mojkovac ratna i revolucionarna prošlost, Mojkovac.
Grupa autora (1991): Geografija Crne Gore, faktori prerazmještaja stanovništva, Nikšić.
Prostorno urbanistićki plan Opštine Mojkovac do 2020.
www.pobjeda.me
www.mojkovac.me

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here