SHARE

Po načinu rada i po sastavu izbačenih materijala vulkani su veoma različiti. Lava se sastoji uglavnom od silikata i po sadržaju SiO2 dijelimo je na kisjelu i bazičnu. Kisjele lave su po pravilu sporije i kreću se do 5 km/h zbog izražene viskoznosti, dok se bazične kreću i do 30 km/h.

U zavisnosti od karaktera izlivanja razlikujemo površinski, centralni i linearni tip.

volcano

Površinski tip prouzrokuje stvaranje lavičnih platoa. Najpoznatiji platoi su plato Dekan u Indiji i plato u Britanskoj Kolumbiji. Ovakvi se vulkani, upravo zbog površinskih ploča koje formiraju, nazivaju štitoliki vulkani. Kod njih je lava veoma tečna i izliva se oko kratera gradeći ploče i štitove.

Centralni tip karakteriše se erupcijom vezanom za jednu tačku pri čemu magma nastupa iz unutrašnjosti na površinu u određenim tačkama obično raspoređenim na mjestima ukrštanja dva ili više razloma. Većina vulkana na Zemlji su centralnog tipa.

Linearni ili pukotinski tip je karakterističan za vulkanizam Islanda. Lava se izliva duž pukotine gradeći oko nje izdužen štit koji može biti dužine i do nekoliko desetina kilometara.

shutterstock_109905245-2-850x500Zavisno od vrste i svojstava efuzivnih materijala razlikujemo tri tipa vulkana:

Lavični vulkani koji u erupcijama izbacuju uglavnom lavu, a veoma malo gasova i piroklasta. Lava se može zadržati u krateru gdje oscilira ili se izliva preko oboda kratera u vidu lavičnih jezika.

Gasni vulkani karakterišu se snažnim eksplozijama gdje se iz unutrašnjosti emituju uglavnom gasovi. Lava se iz njih ne emituje, ali mogu biti praćeni emisijama pepela, lapila i vulkanskih bombi.

Mješoviti vulkani koje karakterišu mješovite efuzije gdje se iz kratera izbacuju lava, gasovi i piroklasti. Većina vulkana na Zemlji je mješovitog karaktera.

Podjela vulkana prema hemijskom sastavu lave:

Prvu grupu čini atlantski tip lave, koga karakteriše prisustvo alkalnih oksida, dok drugoj grupi pripada pacifički tip u čijem sastavu dominiraju andeziti.

Prema karakteru vulkanskih erupcija vulkane dijelimo na sledeći način:

Strombolski tip koji se karakteriše čestim eksplozijama koje se ritmički ponavljaju, kao i znatnom količinom piroklastičnog materijala. Lava se u krateru ritmički uzdiže i spušta, ali se rijetko izliva.

krakatau-strombolian-mf8663

Volkano tip odlikuje se izlivanjem guste i testave lave koja stvara čep u grotlu vulkana, što izaziva nagomilavanje lave i gasova ispod čepa i stvaranje eksplozije kojom dolazi do izlivanja materijala na površinu Zemlje.

full-arenal-volcano-smoking

Havajski tip ima relativno mirne erupcije, bez izbacivanja pepela i bombi. Lava oscilira u krateru, rijetko se izliva ali, ako do toga dođe, tada lava teče brzinom riječnog toka i dolazi do ogromne načinjene štete.

maxresdefault

Vezuvski tip odlikuje se veoma snažnim eksplozijama, emisijom materijala i lave. Ovaj tip karakteriše dug period mirovanja, nakon kojeg slijedi erupcija velike moći.

Crater of volcanic Mt. Vesuvius, aerial view

Pelaški tip odlikuje se erupcijama vrelih gasova i vodene pare, sumporvodonika i ugljedioksida u vidu oblaka crnih od pepela i pijeska. Stvrdnuta lava istiskuje se iz kratera u obliku igle koja može dostignuti visinu i do 400 m, nakon čega se obrušava na strane kupe.

tmp494927823815835648

Pripremila: Pava Savićević

Literatura:
Lješević M. (2012): Strukturna geomorfologija, Univerzitet Crne Gore, Geografski institut, Filozofski fakultet, Nikšić.
Petrović D., Manojlović P. (2003): Geomorfologija, Geografski fakultet Beograd.
Plummer C., Charlson D., Hammersley L.: Physical Geology
www.geology.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here