SHARE

OLYMPUS DIGITAL CAMERAMrtvo more nalazi se u pograničnoj oblasti između Jordana i Izraela, veći dio pripada Jordanu. Jezero leži na 35˚30̕  istočne geografske dužine i 31˚30̕  sjeverne geografske širine. Mrtvo more se može okarakterisati kao hidrološki objekat koji ima brojne specifičnosti i osobenosti. Ono leži u najnižem dijelu velike tektonske potoline El Gor. Ta potolina počinje od Akabskog zaliva Crvenog mora, zatim se preko udoline Uadi el Araba, basena Mrtvog mora i doline rijeke Jordan pruža do Galilejskog jezera i dalje na sjever, preko jezera Hule, do izvorišta Jordana. Ukupna širina te potoline koju zauzima Mrtvo more iznosi 15 – 20 km. Ono je dugačko 76 km, široko do 15 km, a površina koju zauzima je oko 1050 km².

Mrtvo more

Potolina El Gor predstavlja, dakle basen Mrtvog mora koji je nastao spuštanjem terena duž paralelnih rasjednih linija pravca jug – sjever. Glavna faza spuštanja ove potoline se desila u pliocenu i pleistocenu (dakle prije nešto više od 2 miliona godina). Tim dešavanjima je dezorganizovana postojeća riječna mreža, pa se obrazovalo jezero koje je prvobitno bilo slatkovodno. To slatkovodno jezero se protezalo od Uadi el Araba na jugu, pa sve do današnjeg Galilejskog jezera na sjeveru. Neki istraživači su utvrdili da je jezero imalo najviši nivo u periodu glacijacije mindel u Alpima. Tada je jezero dostiglo svoj apsolutno najviši nivo, iz razloga što je hladna i vlažna klima bila na svom maksimumu.

U periodama interglacijacija klima je bila toplija i suvlja. Isparavanje se povećavalo, a priticanje vode u jezero se sve više smanjivalo. Za vrijeme sledećih glacijacija (riške i virmske) klima je ponovo postala hladna, te se nivo jezera održavao na postojećoj visini duže vremena, usjecajući abrazionu terasu. Tri očuvane terase na planinskom obodu predstavljaju dokaze o tri faze sukcesivnog snižavanja jezerskog nivoa. Relativne visine pomenutih terasa su: 430 m, 350 m, 200 m. Snižavanje jezerskog nivoa i intenzivno isparavanje su uslovili veću koncentraciju soli u jezerskoj vodi, te se ona vremenom preobrazila u potpuno slanu vodu.

dc2e91337af6ee95971d0334c085e5b0-dead-sea

Najveću depresiju na Zemlji predstavlja upravo Mrtvo more, koje se nalazi 392 m ispod nivoa Sredozemnog mora. Jezersko dno je na mjestu najveće dubine 748 m ispod nivoa mora. Mrtvo more ima oblik izdužene elipse, gdje mu se duža osa leži pravcem jug – sjever. Obala mu je slabo razuđena. Većih zaliva, rtova, poluostrva (sem El Lisana) nema. Sjeverni dio Mrvog mora ima najveću dubinu, a njegov južni dio je plitak i iznosi do 5 m.

Upravo poluostrvo El Lisan dijeli basen Mrtvog mora na dva dijela: prostraniji i dublji sjeverni dio i plići i manji južni dio. U sjevernom dijelu Mrtvog mora od priobalnog pojasa ka centralnom dijelu se pod velikim uglom spuštaju strane jezerskog basena, to se najbolje zapaža po gusto zbijenim izobatama. Upravo tu je izmjerena najveća dubina od 356 m. Na južnoj strani je potpuni kontrast u odnosu na sjevernu. Ovaj dio se odlikuje veoma malim dubinama naročito u priobalnom pojasu koji se nastavlja u slanu močvaru.

Nivo vode Mrtvog mora je tokom vremena bio izložen znatnim promjenama. Od postanka do danas jezero koje je postojalo u ovom području je bilo u konstantnoj regresiji, tj. imalo je negativan vodni bilans (odnos između količine vode koja pritekne u jezero i količine vode koja otekne ili ispari). Isparavanje je bilo dosta intenzivno, pa je jezero veću količinu vode gubilo isparavanjem, nego što je primalo pritokama ili padavinama. U poslednjih 100 godina zapažena je velika nestabilnost nivoa Mrtvog mora, dok se današnji nivo jezera nalazi u fazi stagnacije.

main_900

Mrtvo more pripada grupi uvornih jezera, što znači da ono ima pritoke koje ga hrane vodom, a da nema ni jednu otoku, tj. da vodu gubi isključivo isparavanjem. Najveća pritoka Mrtvog mora je rijeka Jordan. Ukupna dužina mu je oko 350 km, a površina sliva 13 655 km². U ljetnim mjesecima Jordan je siromašan vodom, na mnogim mjestima se može pregaziti jer je širok svega 15 – 20 m. Krajem zime i početkom proljeća se situacija znatno mijenja. U planinskom dijelu Jordana se sliva i otapa snijeg i izlučuju kiše.

Količina vode koju Mrtvo more dobija od padavina je neznatna iz razloga što su padavine u ovom dijelu svijeta prava rijetkost. Javljaju se svega 7 – 10 dana godišnje i tada se izluči oko 60 mm kiše, što odprilike odgovara nekom jačem pljusku u našoj zemlji. Zbog suvog tla, veoma intenzivnog isparavanja (temperature vazduha su visoke tokom cijele godine) relativna vlažnost vazduha je mala. U toku ljeta temperature svakodnevno prelaze 30˚C, a apsolutni maksimum koji je izmjeren je 54,4˚C, a u zimskoj periodi godine temperature ide najviše do 18˚C. Velike temperature vazduha uslovljavaju i velike temperature jezerske vode (do 35˚C), a samim tim i veliko isparavanje. Kao rezultat toga imamo situaciju da je jezerska voda bogata rastvorenim mineralnim solima.

Salinitet vode Mrtvog mora je veliki i iznosi 275 promila. To znači da u jednom kilogramu morske vode ima 275 grama rastvorenih soli. Ionako veliki salinitet ovog mora dodatno povećavaju i termomineralni izvori koji se nalaze na njegovim zapadnim obalama. Mrtvo more predstavlja jedan od najznačajnijih ,,rudnika’’ soli na planeti Zemlji, pa i pored toga to njegovo bogatstvo je nedovoljno iskorišćeno. Razlog tome su česti sukobi i nemiri koji se dešavaju na granici koju jezero presjeca.

Dead-Sea-3-z8sn8q

Neke zanimljive činjenice u vezi saliniteta Mrtvog mora:
–  U. Bengabrijel je napisao: ,,Samoubica koji bi izabrao smrt davljenjem ne bi u Mrtvom moru mogao da sprovede svoju namjeru, pošto voda koja sadrži do 25 odsto hlor-magnezijuma, hlor-kalcijuma i hlor-natrijuma neće dozvoliti da njegovo tijelo potone.’’
– Na površini Mrtvog mora može da pluta kokošije jaje bez bojazni da će potonuti.
– Veliki salinitet je krivac što u Mrtvom moru nema živih bića, osim nekih bakterija.

Pripremio: Marko Drašković

Literatura:
Stanković S. (2006): Jezera sveta. Zavod za udžbenike, Beograd
Ristić K. (1993): Regionalna geografija ׀ – prvi dio, Univerzitet u Beogradu, Beograd

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here