SHARE

Ibar izvire na sjevernoj padini planine Hajle (2403 m. n.v .) iz 6 izvora, od kojih su dva stalna. Uliva se u Zapadnu Moravu, kao njena najveća desna pritoka. Ukupna dužina rječnog toka je 276 km, od toga je na teritoriji Crne Gore 35 km. Površina sliva Ibra je 8059 km², od toga je na prostoru Crne Gore 413 km². Najuzvodniji djelovi rijeke Ibra pripadaju Crnoj Gori (opština Rožaje). Granice sliva Ibra idu preko visokih planina: Hajle (2403 m), Cmiljevice (1963 m), Turjaka (1461 m), Crnog krša (1544 m), Vlahova (1599 m), Krstača (1758 m), Gradine (1691 m), Vranjača (1545 m) i prema Metohiji, preko Hajle, Žljeba (2381 m) i Mokre gore (2154 m).

ibar1

Cio sliv ima karakter duboke kotline, prečnika 25 km, u čijem središtu na ravnom dijelu se razvilo gradsko naselje Rožaje. Hidrografska mreža rijeke Ibar je relativno dobro razvijena,a kao kod ostalih vodotoka pravac pružanja je odredila morfologija terena. Srednja gustina riječne mreže iznosi 1.08 km/km². Na području Crne Gore sliv Ibra ima lepezast oblik, što stvara preduslove za brzu koncentraciju velikih voda i formiranje poplavnih talasa. Slivno područje Ibra na prostoru Crne Gore geološki je vrlo složeno. U graničnim krajevima na visokim planinama, kao i sredinom regije u pravcu jugoistok – sjeverozapad, preovladavaju sedimenti srednjeg i  gornjeg trijasa i srednje i gornje jure. Obično su to krečnjaci i dolomiti sa megalodonima i rožnacima. U jugozapadnim djelovima, kao i na sjeverozapadu, oko gornjeg toka rijeke Bukovice preovladavaju paleozojski škriljci. Za vrijeme pleistocena, na okolnim visokim planinama bila je razvijena glacijacija, pa je veći dio doline gornjeg toka Ibra i njegovih pritoka pokriven morenskim naslagama, a nizvodno od Rožaja su moćne naslage IMG_20170708_134541fluvioglacijalnog nanosa. Zbog ovakvog sastava stijena nalaze se veći izvori i vrela, manje ili veće izdašnosti. U svom gornjeg toku Ibar teče kroz klisurastu dolinu i rožajsku kotlinu. U klisurama se javljaju đžinovski lonci, uklješteni meandri i terase. Glavna vrela Ibra (Vrela Ibra) su u dosta dubokoj dolini, pokrivenoj gustim četinarskim šumama. To je niz izvora na kotama 1550-1650 m. n. v. Najjače je stalno vrelo na nadmorskoj visini 1360 m, na kontaktu trijaskih krečnjaka u povlati i paleozojskih škriljaca u podini. Još je D. Dukić (1951, 1953) naveo da odmah ispod glavnih vrela Ibar prima pritoku Suvovar, čiji su povremeni izvori na padinama Cmiljevice, na nadmorskoj visini od 1800 m, a stalni na udaljenosti oko 2,5 km na nadmorskoj visini od 1436 m. Izdašnost vrela Suvovara je znatno manja od izdašnosti glavnog vrela Ibra. Izvedenim hipsometrijskim mjerenjima u periodu od 23.10.1979. godine do 26.02.1989. godine, registrovana izdašnost izvora iznosila je 551 – 893  l/s. Najmanja izmjerena izdašnost vrela Ibra u navedenom periodu iznosila je 360 l/s. U terenima sliva Ibra pojavljuju se izvori sa mineralnim vodama. Takvi su Bogajski potok, Đuranovića luke, Bašča i drugi. Prosječna visina padavina u slivu Ibra iznosi 982 mm za period 1949 – 1991.godina. Usvojena topografska površina sliva rijeke Ibar (do hidrološke stanice Bać) iznosi 405,2 km².

IMG_20170708_134528 Tekući dalje, rijeka Ibar prima ukupno 23 pritoke. Teče prema sjeveroistoku, kroz šumovitu dolinu, koja mjestimično ima karakter klisure, a mjestimično su manje uravnjene površine. Proširenja su duga do 300 m, a široka do 100 m. Desne pritoke rijeke su: Morača (2,5 km), Ibarac (7,5 km), Crnja (14 km), čije su pritoke Bukeljka, Lazanjska rijeka i Balotska rijeka (8,5 km), dok su pritoke sa lijeve strane: Županica (12,5 km) koja u svom toku prima više pritoka (Bisernički potok, Rečica, Bogajska rijeka), Lovnička rijeka (12 km), Grahovača (10 km), Duboki potok, Mukov potok i Bukovica (15 km). Ukupna dužina Ibra i pritoka do Rožaja iznosi 195 km (D. Dukić, 1953, 1964). Ibar i njegove pritoke uzvodno od Rožaja imaju karakter prostrane izvorne čelenke, vrlo guste riječne mreže.

Rijeka Ibar

Nizvodno od Rožaja Ibar ulazi u klisuru, usječenu kroz trijaske krečnjake i iz nje izlazi kod Ribarića (teritorija Srbije). Klisura je okomitih strana visokih do 540 m, dok je širina korita rijeke od 8 do 15 m. Dnom klisure rijeka je napravila veći broj virova i džinovskih lonaca, dubokih do 3 m. Iznad i ispod sela Baća su dva vodopada: Mali i Veliki Skok. Donji je osobito interesantan, a njegova visina je 7 m. Od njegovog postanka regresivnom erozijom, vodopad se uzvodno povukao oko 30 m, tako da su neki džinovski lonci ispod vodopada 5-6 m iznad današnjeg nivoa riječnog toka. Prosječan proticaj na Ibru kod Rožaja je 2,5 m³/s, a kod Baća 5,6 m³/s, apsolutni je maksimum 545 m³/s, a minimum 0,2 m³/s .

Pripremio: Eldin Brđanin

Literatura:
Radojičić B. (2008): Geografija Crne Gore-Prirodna osnova, DANU, Podgorica.
Radojičić B. (2005): Vode Crne Gore, Filozofski fakultet Nikšić, Institut za geografiju, posebno izdanje, Nikšić.
Burić M. (2010): Atlas voda Crne Gor, CANU, Podgorica.
Hrvačević S. (2004): Resursi površinskih voda Crne Gore, Elektroprivreda Crne Gore, Podgorica.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here