SHARE

pomracenje

Svake godine se događaju pomračenja, kako Sunca tako i Mjeseca. Ova svemirska dešavanja su se oduvijek smatrala najatraktivnijim, a naročito su izazivala pažnju laičke javnosti koja nije razumjevala nebeski mehanizam po kojem do ovih pojava dolazi.

Da bi nastala pomračenja potrebna su najmanje tri nebeska tijela, u našem slučaju Sunce, Mjeces i Zemlja. Sunce uvijek obasjava jednu poluloptu Zemlje i Mjeseca, dok su im one druge noćne, polulopte u sopstvenoj sjenci. Zemlja i Mjesec bacaju u kosmički prostor svoje sjenke a oko kojih se šire polusjenke.

Pomrečenje Sunca nastupa kada se Mjesec nađe vrlo blizu Sunca i tada ga mi ne vidimo jer ga zaklanja Sunčeva svjetlost, to je mlad Mjesec i tada se on nalazi između Sunca i Zemlje. Dakle, pomračenje Sunca nastupa isključivo u periodi mladog Mjeseca. Po tome pomračenja Sunca bi se dešavala na svakih mjesec dana, odnosno kada je perioda mladog Mjeseca. Međutim to se ne dešava iz razloga što se Mjesec ne kreće oko Zemlje po istoj ravni po kojoj se Zemlja kreće oko Sunca (ekliptici). Ravan Mjesečeve putanje oko Zemlje zaklapa ugao od 5,1˚ sa Zemljinom ekliptikom. Tako će se Mjesec tokom svoje revolucije oko Zemlje naći uvijek za 5,1˚ ispod ili iznad Zemljine ekliptike, a pomrečenje Sunca će se desiti samo kada se poklope ravni Mjesečeve putanje oko Zemlje i Zemljine putanje oko Sunca.

Mada oko 400 puta manji, Mjesec (r = 1 738 km) svojim diskom može zakloniti disk Sunca (r = 696 265 km), jer je njegovo srednje rastojanje od Zemlje (D = 384 000 km) približno toliko puta manje od Zemljinog srednjeg rastojanja od Sunca (D = 149 600 000 km), pa su im ugaoni radijusi diskova skoro isti. Pomračenje Sunca može biti djelimično, prstenasto ili potpuno.

Djelimično pomračenje Sunca se dešava kada je zona totaliteta (potpunog pomračenja) izvan naše planete i nalazi se u kosmičkom prostoru, dakle Mjesec je samo djelimično pokrio Sunčev disk. Djelimično pomračenje Sunca se vidi sa puno većeg područja, jer polusjenka pokriva puno veću površinu. Trajanje takvog pomračenja se može posmatrati i do 2 sata.

Do prstenastog pomračenja Sunca dolazi kada se Mjesec nađe u veoma udaljenom položaju od Zemlje. Tada ne može potpuno da prekrije vidljivi dio Sunca, te se oko vidljivog diska Mjeseca primjećuje dio Sunca u obliku prstena, pa je zbog toga i nastao naziv prstenasto pomračenje Sunca. Takvo Sunčevo pomračenje može da traje najduže 12 minuta i 24 sekunde.

Potpuna (ili totalna) pomračenja Sunca nastaju kada je prividni disk Mjeseca u potpunosti prekrio prividni disk Sunca i tada nastaje ta spektakularna atrakcija naše galaksije. Sjenka koju Mjesec pravi na Zemlji kreće se dosta brzo, od zapada prema istoku. Širina pojasa koji obuhvata može varirati od ispod 100 km, pa sve do maksimalnih 268,7 km, a to zavisi od udaljenosti Mjeseca od Zemlje. Potpuno pomračenje Sunca može trajati maksimalno 7 minuta i 31 sekundu, a da se dešava na istom mjestu je veoma rijetka pojava koja se dogodi jednom u 200 godina.

Pomračenje Sunca se ne smije posmatrati direktno bez naočara sa zaštitnim filterima! Takođe, pomračenje se ne smije posmatrati uz pomoć dvogleda i sličnih optičkih pomagala jer može da dođe do doživotnog sljepila kod posmatrača. Neke stvari koje se mogu koristiti za gledanje ovog spektakularnog događaja jesu maska za zavarivanje i osvijetljeni crno bijeli fotografski film. Međutim ni ova dva ,,optička pomagala” nijesu stopostotna zaštita od štetnih UV zraka Sunca. Za to se ipak kao najsigurnija sredstva preporučuju posebno dizajnirani sigurnosni optički filteri, a najpoznatija je Baaderova AstroSolar folija. Naravno pomračenje se može posmatrati i pomoću teleskopa, ali isključivo motodom projekcije na papir. To se radi na sledeći način:

  • Objektiv teleskopa (ili nekog drugog sličnog astronomskog instrumenta) treba okrenuti prema Suncu.
  • Iza okulara teleskopa na udaljenosti od 10 do 20 cm treba postaviti čisti bijeli papir
  • Na taj papir će se projektovati slika pomračenja Sunca bez ikakve opasnosti po oči posmatrača.

Poslednje pomračenje Sunca (potpuno) se desilo 21. avgusta ove godine i bilo je vidljivo u cijeloj Sjevernoj Americi. NASA je za ovu atrakciju Mlječnog puta, orgnizovala poseban sajt na kome su prezentovane sve potrebne informacije o ovom nesvakidašnjem događaju. Širom Sjeverne Amerike su bila organizovanja posmatranja pomračenja naše zvijezde na kojima je bilo prisutno na hiljade ljudi.

Pripremio: Marko Drašković

Literatura:
Burić, G. Barović, (2004): Astronomska geografija. Filozofski fakultet, Nikšić
Tadić M. (2004): Matematička geografija- uvod u geografiju. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd
http://nasa.gov/
http://www.zvjezdarnica.com/astronomija/pomrcine/sve-o-pomrcinama-sunca/451

http://https://www.youtube.com/watch?v=_201ttTSG30

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here