SHARE

Zvijezde su usijana i gasovita nebeska tijela koja posjeduju vlastiti izvor energije. Njihova glavna osobina je da zrače svjetlost, toplotu i druge forme radijacije. Iako većina zvijezda postoji kao samostalna, tri od četiri zvijezde egzistiraju kao dio jednog binarnog sistema. Neka svojstava zvijezda možemo zaključiti iz neposrednog opažanja. Mjeru za opaženi sjaj zvijezde nazivamo prividnom zvijezdanom veličinom ili prividnom zvijezdanom magnitudom. Prividna zvijezdana veličina određena je svjetlosnim tokom sa zvijezde kojeg prima opažač.

Golim okom možemo opažati zvijezde do prividne zvijezdane veličine od + 6. Klasifikacija zvijezda prema opaženom sjaju je temelj Hiparhove klasifikacija zvijezda. Hiparh je u svom istorijskom katalogu zvijezda, najsjejnije zvijezde označio sa + 1, a najslabije vidljive sa + 6.

tumblr_oj2q8j4Kc51tuy5mao1_500Današnja klasifikacija zvijezda je puno preciznija i obuhvata i negativne iznose prividne zvijezdane veličine. Tako, primjera radi, zvijezdana veličina Sirijusa je – 1,4, Vege 0, Sunca -26,8. Kod određivanja prividnih zvijezdanih veličina zvijezda, potrebno je uzeti u obzir i slabljenje sjaja zvijezda zbog apsorpcije njihove svjetlosti u Zemljinoj atmosferi (učinka atmosferske ekstinkcije). Zvijezde su različito udaljene od Zemlje, pa je radi ocjene njenog stvarnog sjaja uvedena aposolutna zvijezdana veličina (M). Apsolutnu zvijezdanu veličinu definišemo kao onaj prividni sjaj koji bi zvijezda imala kada bi se nalazila na udaljenosti od 10 parseka (pc; jedan parsek iznosi 3,26 svjetlosnih godina, tj. 3, 08  km). Primjera radi, apsolutna veličina Sunca iznosi + 4,96, a prividna izvan atmosfere iznosi – 26,78. Znajući apsolutne veličine zvijezda možemo da poredimo njihov stvarni sjaj.

Boja zvijezda je različita: zvijezda je sve više bijela što je njena temperatura veća. Izgled spektra zvijezde zavisi od temperature. Prema izgledu spektra imamo različite klase: O, B, A, G, F, K, M, (redosljed prema pocrvenju u boji i opadanju temperature). Spektralnu klasifikaciju zvijezda sprovodimo pomoću spektrografa, to je uređaj koji pomoću prizme (difrakcijske rešetke) rastavlja svjetlost u spektar. Zabilježeni zapis spektrografa nazivamo spektrogram. Svaka spektralna linija u spektru zvijezde pripada određenom hemijskom elementu. Tako na osnovu karakterističnih spektralnih linija koje emituje ili apsorbuje određeni hemijski element ili molekul, možemo ustanoviti hemijski sastav zvijezda. A detaljnijom spektralnom analizom i zastupljenost hemijskih elemenata na zvijezdi čiju spektralnu analizu radimo.

Temperatura na njihovoj površini je od 1 700˚ C do 50 000˚ C pa i veća. Po temperaturi zvijezde mogu biti:

  • Crvene – sa temperaturom od 1 700 do 3 000˚ C (poređenja radi, gvožđe se topi na 1 535˚ C i na svim zvijezdama je u tečnom stanju)
  • Narandžaste – sa temperaturom od 3 000 do 5 000˚ C
  • Žute – sa temperaturom od 5 000 do 8 000˚ C (Sunce)
  • Bijele – sa temperaturom od 8 000 do 15 000˚ C
  • Bijelo-plavičaste – sa temperaturom od 20 000˚C do preko 50 000˚ C (pa čak i do 70 000˚ C).

Within the swaddling dust of the Serpens Cloud Core, astronomers are studying one of the youngest collections of stars ever seen in our galaxy. This infrared image uses data from the “warm” phase of NASA’s Spitzer Space Telescope, letting us peer into the clouds of dust wrapped around this stellar nursery. At a distance of around 750 light-years, these young stars reside within the confines of the constellation Serpens, or the “Serpent.” This collection contains stars of only relatively low to moderate mass, lacking any of the massive and incredibly bright stars found in larger star-forming regions like the Orion nebula. Our sun is a star of moderate mass. Whether it formed in a low-mass stellar region like Serpens, or a high-mass stellar region like Orion, is an ongoing mystery. The stellar “hatchlings” in the Serpens Cloud Core represent the very youngest stages of stellar development. They appear as red, orange and yellow points clustered near the center of the image. Other red features include jets of material ejected from these young stars. Some mature stars that are not in the nebula appear yellowish due to dust obscuring our view at shorter, bluer wavelengths. This region also includes a population of prenatal stars that are so deeply enshrouded in their dusty cocoons to be completely hidden in this view. They only become detectable at much longer wavelengths of light. The inner Serpens Cloud Core is remarkably detailed in this image, as it was assembled from 82 separate snapshots totaling a whopping 16.2 hours of Spitzer observing time. Serpens is one of several star-forming regions targeted by the Young Stellar Object Variability (YSOVAR) project, which conducted repeated observations in each area to look for changes in brightness in the baby stars. Such fluctuations can provide valuable clues to how stars gobble up gas and dust as they grow and mature. Spitzer observations at wavelengths of 3.5 and 4.6 microns are shown in blue and orange, respectively. These observations date from Spitzer’s warm mission phase, following the depletion of its liquid coolant in 2009.

Niko ne zna koliko tačno zvijezda postoji u našoj galaksiji. Na noćnom nebu sa Zemlje je vidljivo oko 3 000 zvijezda. Međutim, u vasioni se nalazi na stotine milijardi zvijezda. Sve su one grupisane u sazvežđa u kojima najsjajnije zvijezde imaju svoja imena. Sa dogovorom utvrđenim granicama u našoj vasioni ima 88 sazvežđa. Zbog kretanja Zemlje i sazvežđa relativno mijenjaju svoj položaj. Tokom godine Sunce sa svojim sistemom prividno prođe kroz 12 sazvežđa. Ta sazvežđa nose imena: Ovan, Bik, Blizanci, Rak, Lav, Djevica, Vaga, Škorpija, Strijelac, Jarac, Vodolija i Riba.

Dvojne zvijezde – one mogu biti vizuelne, kada se njihova dvojnost otkriva neposredno, gledanjem kroz teleskop i spektralno (spektroskopski) dvojne – kada se dvojnost otkriva iz spektra na osnovu periodičnog razdvajanja spektralnih linija. Vizuelno dvojne se dijele na optičke koje nam izgledaju međusono blizu usljed dejstva perspektive i fizički dvojne gdje su zvijezde stvarno blizu jedna druge i obilaze svaka po svojoj putanji u odnosu na zajednički centar mase po zakonima gravitacije i konkretno po Keplerovim zakonima.

lh95_hst_big

Nasini astronomi su uspjeli da otkriju, pomoću Hubble Space teleskopa postojanje planete koja orbitava oko dvojne zvijezde u sistemu OGLE-2007-BLG-349, koji je lociran na 8 000 svjetlosnih godina od centra Mlječnog puta (naše galaksije). Planeta se nalazi na 300 milona milja od zvijezdanog dua i završi jednu revoluciju oko obije planete za oko 7 zemaljskih godina. Dvije crvene zvijezde oko kojih orbitava ova planeta se nalaze na razdaljini od 7 milona milja jedna od druge (ili poređenja radi 14 puta veća razdaljina nego li između Zemlje i Mjeseca). Ova 3 objekta su otkrivena 2007. godine saradnjom više radnih grupa. Naučnici su prvo pronašli planet i zvijezdu, a detaljinije analize su pokazale da se radi o sistemu od 3 nebeska tijela. Podaci iz ovog istraživanja su publikovani u Astronomskom Žurnalu (The Astronomical Journal).

Pripremio: Marko Drašković

Literatura:
Burić M., Barović G. (2004): Astronomska geografija. Filozofski fakultet, Nikšić.
D. Roša, A. Valečić, Z. Drvar, D. Hržina, I. Romštajn, D. Maričić, M. Bašić, (2016): ASTRONOMIJA 1-web izdanje. Zvjezdarnica Zagreb – Zagrebački astronomski savez, Zagreb.
D. Dolinaj (2014): Osnovi astronomije za geografe. Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad.
www.nationalgeographic.com/science/space/universe/stars/ps
www.nasa.gov/feature/goddard/2016/hubble-finds-planet-orbiting-pair-of-stars/

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here