SHARE

This full-disc image of Jupiter was taken on 21 April 2014 with Hubble's Wide Field Camera 3 (WFC3).

Jupiter je najveća planeta Sunčevog sistema i prva planeta koja spada u grupu spoljašnjih planeta (pored Jupitera u spoljašnje planete spadaju još i Saturn, Uran, Neptun i Pluton). Procjenjuje se da je veličina Jupitera toliko velika da bi se u njega moglo smjestiti 1 300 planeta veličine Zemlje. Od Sunca je udaljen prosječno 778 000 000 km. Prečnik mu je veći od Zemljinog 11 puta (i iznosi 139 822 km), a masa mu je 318 puta veća od Zemljine. Oko Sunca obiđe za oko 12 godina (period revolucije), a oko svoje ose (period rotacije) se okrene jedanput za 9 časova i 50 minuta. Masa Jupitera je dva puta veća od mase svi drugih objekata u Sunčevom sistemu, izuzimajući Sunce. Prilikom formiranja Sunčevog sistema, od većine materijala koji nije ušao u sastav Sunca, formiran je Jupiter (koji se drugačije naziva gasoviti džin, u kontekstu njegove veličine i sastava). Usled ogromne mase i brze rotacije, Jupiter ima izuzetno jako magnetno polje. Takođe, sila gravitacije na Jupiteru je izuzetno jaka i puno je jača nego na Zemlji. Primjera radi: soba koja na Zemlji ima 100 kilograma, na Jupiteru bi imala 240 kilograma.

Temperatura na površini Jupitera se uvijek kreće oko -150˚ C. Sastav atmosfere je sličan sastavu Sunca, većinom su tu vodonik i helijum. U nižim slojevima atmosfere se povećavaju temperatura i pritisak, u takvim uslovima vodonik prelazi u tečno stanje. Upravo zato Jupiter ima najveći okean u Sunčevom sistemu, sastavljen od tečnog vodonika. Još nije poznato kakav je sastav samog jezgra Jupitera.

Jupiter posjeduje 67 satelita. Oni su otkriveni do 2014. godine. Svojom veličinom se ističu Io, Europa, Ganimed i Kalisto. Njih je još 1610. godine posmatrao Galileo Galilej i zbog toga su i danas poznati kao Galilejevi sateliti (ili mjeseci). Io je zbog mnogobrojnih aktivnih vulkana najaktivnije tijelo u Sunčevom sistemu u geološkom pogledu, a Ganimed je najveći satelit, veći je čak i od Merkura i od Plutona. Osim ovih satelita oko Jupitera vrše revoluciju i Kale, Karpo (Carpo), Kore, Metis, Temisto (Themisto), Teba (Thebe), Leda, Elara i drugi.

Jupiterov sistem prstenova sastoji se od tri prstena. Predpostavlja se da su prstenovi nastali od prašinastog materijala koji je nastao sudarom nebeskih tijela sa satelitima koji se nalaze u orbitama oko Jupitera. Najbliži planeti je Halo prsten i nalazi se u zoni između 100 000 i 122 800 kilometara od Jupitera. Drugi prsten je Glavni i nalazi se u zoni između 122 800 i 129 200 kilometara od Jupitera. Treći prsten je najudaljeniji i najširi, naziva se Gossamer i prostire se u zoni između 129 200 i 214 200 kilometara od Jupitera.

maxresdefault

Jupiter je do sada posjetilo nekoliko letilica, a najviše smo podataka saznali zahvaljujući letilici Galileo, koja je izmađu 1995. i 2003. godine sprovodila istraživanja kružeći oko Jupitera. Nasina svemirska letilica ,,Juno“ je lansirana 2011. godine, sa zadatkom da uđe u orbitu Jupitera i da kružeći oko njega vrši istraživanja. ,,Juno“ je stigao u orbitu Jupitera 4. jula 2016. godine i trenutno kruži oko njega (ili orbitava) i uspio je da napravi prve fotografije Jupiterovog sjevernog i južnog pola.

Osnovne brojke o Jupiteru:

Srednja udaljenost od Sunca 778 340 821 km
Perihel (tačka na orbiti gdje je planeta najbliža Suncu) 740 679 835 km
Afel (tačka na orbiti gdje je planeta najdalja od Sunca) 816 001 807 km
Period revolucije 11, 86 zemaljskih godina
Nagib orbite 1,3˚
Nagib planete prema orbiti 3,1˚
Poluprečnik 69 911 km
Obim 439 263,8 km
Specifična gustina 1,326 g/cm³
Gravitaciono ubrzanje 24,79 m/s²
Period rotacije 0,414 zemaljskih dana / 9,925 sati
Površinska temperatura – 148˚ C

Pripremio: Marko Drašković

Literatura:
Burić M., Barović G. (2004): Astronomska geografija. Filozofski fakultet, Nikšić.
D. Roša, A. Valečić, Z. Drvar, D. Hržina, I. Romštajn, D. Maričić, M. Bašić, (2016): ASTRONOMIJA 1-web izdanje. Zvjezdarnica Zagreb – Zagrebački astronomski savez, Zagreb.
D. Dolinaj (2014): Osnovi astronomije za geografe. Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad.
www.nasa.gov/audience/forstudents/5-8/features/nasa-knows/what-is-jupiter-58.html

https://www.youtube.com/watch?v=QylvsMKGXkk

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here