SHARE

Uran je sedma planeta Sunčevog sistema i treća planeta koja spada u grupu spoljašnjih planeta. Otkriven je 1781. godine od strane astronoma Vilijema Heršela. Nalazi se na prosječnoj udaljenosti od Sunca od 2 870 972 170 km. Manji je po veličini od Saturna (njemu najbliže planete), ali je mnogo veći od Zemlje (po zapremini 65 puta). Oko Sunca obiđe za 84 godine (period revolucije), a oko svoje ose se okrene za 16 časova i 30 minuta (period rotacije). Rotacija Urana predstavlja njegovu specifičnost koja ga izdvaja od drugih planeta. Naime, Uran rotira u smjeru od istoka prema zapadu (retrogradano u odnosu na ostale planete). Atmosfera Urana uglavnom je sastavljena od vodonika i helijuma, a pored njih registrovani su i metan, a u tragovima ima vode i amonijaka. Prilikom prolaska Sunčevih zraka kroz slojeve atmosfere, od oblaka se odbija svjetlost, metan apsorbuje crveni spektar, pa Uran dobija plavo-zelenkastu boju u teleskopu.

uranus-1

Uran (zajedno sa Neptunom) se često naziva ledeni div, zbog ekstremno niske temperature koja u atmosferi pada i ispod – 220˚ C. Oko 80 % mase Urana je u tečnom jezgru planete koja se sastoji od vode, metana i amonijaka. Uranova osa rotacije je gotovo horizontalna, tačnije nagnuta je pod uglom od 98˚ u odnosu na ravan orbite. Pretpostavlja se da je razlog tome udar asteroida u vrijeme formiranja Urana, koji je poremetio osu rotacije, koja je tada vjerovatno bila nagnuta pod manjim uglom u odnosu na ravan orbite, nego što je to danas slučaj. Često se zna reći da on ,,ne vrši rotaciju“, već da se samo kotrlja oko Sunca po ravni orbite. Ovaj izraz se može smatrati astronomskom šalom na račun Urana u konteksu nagnutosti njegove ose rotacije. Zbog specifičnog ugla ose rotacije Uranovi polovi su osvjetljeni po 21 zemaljsku godinu (1/4 Uranove godine), tako da na Uranu imamo po dva ljeta i po dvije zime za svaki od polova u period jedne Uranove revolucije. Uranova osa magnetnog polja je pod uglom od 60˚ u odnosu na osu rotacije. Ova neusklađenost izaziva stalne anomalije u Uranovom magnetnom polju.

neptuneUran ima 27 poznatih satelita. Titania i Oberon se izdajaju kao ubjedljivo najveći. Titania je ipak, najveći Uranov satelit, a njegova površina otkriva da je on nekada bio geološki veoma aktivan. Brojne jaruge i naprsline u kori Titanie govore o nekadašnjoj tektonskoj aktivnosti. Titania ima 1 600 km u prečniku, a reflektuje sivkastu boju koja je karakteristična za sve Uranove satelite. Oberon je drugi po veličini Uranov satelit. Površina mu je prekrivena kraterima, ima i nekoliko planinskih uzvišenja sa po 6 km visine, a u njegovoj građi dominiraju stijene i led. Ostali manji Uranovi sateliti (ili mjeseci) predstavljaju asteroide koji su uhvaćeni u gravitaciju Urana. Većina Uranovih satelita je dobila ime po junacima iz djela Vilijema Šekspira i Aleksandra Popa, pa se tako nazivaju: Miranda, Arijel, Kordelija, Kaliban, Prospero, Ferdinand, Julija, Ofelija i drugi.

Uran okružuju i prstenovi. Do sada je poznato 13 prstenova koji okružuju planetu. Idući od planete prvi je Zeta – udaljen 39 600 km od Urana. Svi do sada poznati prstenovi se nalaze u zoni od 57 000 km širine.

planet-uranus-by-voyager-2-in-1986Nažalost, o Uranu se vrlo malo zna. Najviše podataka smo dobili od Nasine letilice ,,Voyager 2″ koja se na Zemlju vratila 17. januara 1976. godine. ,,Voyager 2″ je uspio da napravi dvije slike Urana sa udaljenosti od 9,1 milion kilometara od planete.

Osnovne brojke o Uranu:

Srednja udaljenost od Sunca 2 870 658 186 km
Perihel (tačka na orbiti gdje je planeta najbliža Suncu) 2 734 998 229 km
Afel (tačka na orbiti gdje je planeta najdalja od Sunca) 3 006 318 143 km
Period revolucije 84,02 zemaljskih godina
Nagib orbite 0,77˚
Nagib planete prema orbiti 97,8˚
Poluprečnik 25 362 km
Obim 159 354,1 km
Specifična gustina 1,270 g/cm³
Gravitaciono ubrzanje 8, 87 m/s²
Period rotacije -0,71 zemaljskih dana / – 17,24 sati (retrogradno)
Površinska temperatura -216˚ C

Pripremio: Marko Drašković

Literatura:
Burić M., Barović G. (2004): Astronomska geografija. Filozofski fakultet, Nikšić.
D. Roša, A. Valečić, Z. Drvar, D. Hržina, I. Romštajn, D. Maričić, M. Bašić, (2016): ASTRONOMIJA 1-web izdanje. Zvjezdarnica Zagreb – Zagrebački astronomski savez, Zagreb.
D. Dolinaj (2014): Osnovi astronomije za geografe. Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad.
www.nasa.gov/mission_pages/voyager/pia00032.html
www.nationalgeographic.com/science/space/solar-system/uranus/

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here