SHARE

Saturn je druga planeta koja spada u grupu spoljašnjih. Ima prečnik 119 300 km, pa se smatra da je najveća planeta u Sunčevom sistemu, posle Jupitera. On zajedno sa Jupiterom čini 93 % ukupne mase svih planeta. Od Sunca je udaljen 1 427 000 000 km. Period revolucije (obilaska oko Sunca) kod Saturna traje 29,5 godina, a oko svoje ose se okrene jednom za 10 časova i 11 minuta (to je brzina tačaka na Saturnovom Ekvatoru). Po zapremini je 755 puta veći od Zemlje. U gornjim slojevima atmosfere, vjetrovi na Saturnu dostižu brzine od 500 m/s, što je 5 puta veća brzina nego li kod najbržih vjetrova na Zemlji. Ti superbrzi vjetrovi u kombinaciji sa toplijim slojevima koji se izdižu iz nižih djelova atmosfere prouzrokuju stvaranje žutih i zlatnih serija oblaka oko planete.

saturn

Temperatura na površini Saturna se kreće do – 180˚ C. Okružen je gustom oblačnom atmosferom, pa se i ne vidi. Njegova je masa pretežno u gasovitom stanju i sastoji se od vodonika i helijuma. Saturn zapravo ima najmanju gustinu od svih poznatih planeta, manju čak i od vode u normalnim atmosferskim uslovima na Zemlji, pa se često zna reći kako bi on plutao u dovoljno velikom bazenu vode. Usled jakih pritisaka, unutrašnje jezgro planete je u čvrstom stanju, a čine ga stijenske mase, led, voda i drugi elementi. Pregrijano jezgro obavija mješavina vodonika u tečnom stanju i drugih metala, dok je spoljašnji dio sastavljen od tečnog vodonika (u najvećem procentu). Saturnovo magnetno polje je slabije od Jupiterovog, ali opet je oko 578 puta jače od Zemljinog magnetnog polja.

Saturn, kao i Jupiter ima puno satelita, preko 60, a po veličini se izdvaja njih 7. Daleko najveći Saturnov satelit je Titan, sa prečnikom od 5 150 km i drugi je po veličini satelit Sunčevog sistema, samo je Ganimed (Jupiterov satelit) veći od njega. Površina Titana se ne vidi zbog guste atmosfere sastavljene većinom od azota (95 %) sa tragovima metana. Neki stručnjaci su mišljenja da je atmosfera kakva se danas nalazi na Titanu postojala i na Zemlji prije razvoja života na njoj. Procjenjuje se da je debljina atmosfere Titana oko 600 km, a utvrđeno je da veći dio njegove površine prekriva zaleđena voda. Drugi poznati satelit Saturna je Mimas i on je gotovo cijelom površinom prekriven kraterima. Prečnik mu je manji od 400 km i spada u manje Saturnove satelite. Ono što ga izdavaja od ostalih je ogroman krater pod nazivom Heršel (Herschel), koji pokriva jednu trećinu hemisfere ovog satelita (ima 130 km u prečniku). Udarac koji je napravio ovaj krater je najvjerovatnije bio malo slabiji od potrebnog da se ovaj satelit raspadne na više djelova. Pored ovih satelita oko Saturna kruže i Diona (Dione), Feba (Phoebe), Prometej (Prometheus), Pandora, Hati, Loge, Kari, Greip, Skoli i drugi.

IDL TIFF file

Saturnovi prstenovi su intrigirali astronome jos otkako ih je Galileo Galilej otkrio 1610. godine. Međutim, oni ne predstavljaju nikakvu posebnu svemirsku atrakciju, jer ih posjeduju i druge planete. Jedina njihova posebna karakteristika je ta što se oni jako dobro vide sa Zemlje. Prstenovi su nastali od komada kometa i asteroida koji su udarili u satelite Saturna, a od izbačenog materijala su se formirali prsteni. Svaki prsten je sastavljen od više milijardi djelića, čija veličina varira od veličine čestice prašine do veličine od nekoliko stotina metara. Svaki prsten ima svoju brzinu kojom se kreće. Debljina prstenova je oko 1 km, a prostiru se u prostoru od 282 000 km. Oni su imenovani abecednim slovima onim redom kojim su otkrivani. Karakteristično je to da se unutar svakog prstena nalazi prostor koji je nazvan svemirska šupljina. Ukupno ima 6 prstenova, a najbliži planeti je D prsten koji se nalazi na 66 970 – 74 490 kilometara od Saturna.

Poznata je Nasina svemirska misija ,,Casini” koja je imala zadatak da dođe do Saturnove orbite. Prilikom prolaska kroz šupljine F i G prstena svi instrumenti na ,,Casini” letilici su bili isljučeni iz stroge predostrožnosti. Iako je prolazak kroz prstenove smatran rizičnim, Nasinim naučnicima je ipak donio nevjerovatne informacije i spektakularne slike tih prizora. Instrumenti na ovoj letilici još uvijek prikupljaju slike o Saturnovim prstenovima, koje će možda u budućnosti donijeti više informacija o njima.

Saturn_during_Equinox

Osnovne brojke o Saturnu:

Srednja udaljenost od Sunca 1 426 666 422 km
Perihel (tačka na orbiti gdje je planeta najbliža Suncu) 1 349 823 615 km
Afel (tačka na orbiti gdje je planeta najdalja od Sunca) 1 503 509 229 km
Period revolucije 29, 45 zemaljskih godina
Nagib orbite 2,49˚
Nagib planete prema orbiti 26,7˚
Poluprečnik 58 232 km
Obim 365 882,4 km
Specifična gustina 0,687 g/cm³
Gravitaciono ubrzanje 10,4 m/s²
Period rotacije 0,44 zemaljskih dana / 10, 656 sati
Površinska temperatura – 178˚ C

Pripremio: Marko Drašković

Literatura:
Burić M., Barović G. (2004): Astronomska geografija. Filozofski fakultet, Nikšić.
D. Roša, A. Valečić, Z. Drvar, D. Hržina, I. Romštajn, D. Maričić, M. Bašić, (2016): ASTRONOMIJA 1-web izdanje. Zvjezdarnica Zagreb – Zagrebački astronomski savez, Zagreb.
D. Dolinaj (2014): Osnovi astronomije za geografe. Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad.
www.solarsystem.jpl.nasa.gov/planets/saturn/rings#!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here