SHARE

Meteori su hladna i tamna nebeska tijela. Kreću se oko Sunca pojedinačno ili u grupama. To su sitna tijela, (koja nastaju raspadanjem krupnih nebeskih tijela) poput kamenja i prašine, koja lete kroz prostor i nevidljiva su sa Zemlje (osim uz pomoć teleskopa). Vidljivi su kada iz međuplanetarnog prostora ulaze u Zemljinu atmosferu. Usled trenja se zagrijavaju, jonizuju i često 1200px-Namibie_Hoba_Meteorite_05potpuno sagore, ostavljajući trag. Zato su u narodu poznati kao ,,zvijezde padalice”, a u literaturi se stručno nazivaju ,,bolidi”. Meteori koji padnu na Zemlju, nazivaju se meteoriti, aeroliti ili uranoliti. Padu meteorita uvijek prethodi pojava bolida. Procjenjuje se da svakog dana na Zemlju padne oko 44 tone meteoritskog materijala. Nekada se tokom noći događa da nekoliko meteora zasija nebom, a nerijetko se dešavaju i ,,meteorske kiše”, tj. da veći broj meteorita uleti u Zemljinu atomsferu. Često meteorske kiše dobijaju naziv po sazvježđu koje je u blizini tačke radijanta (ako se putanje meteora posmatranih tokom jedne noći nanesu na zvjezdanu kartu, ponekad većina tih putanja produžnih unazad ima presjek u jednoj tački koja se naziva – radijant). Činjenica da se meteorske kiše mogu sjeći u radijantu pokazuje da se one kreću po paralelnim putanjama. Neke meteorske kiše se sezonski javljaju kada Zemlja presjeca ,,meteorski potok”. Meteorski potoci su kretanja djelova nebeskih tijela po putanjama tijela od kojih su nastale. Ove meteorske kiše se događaju od 8. do 13. avgusta, od 20. do 23. oktobra i od 10. do 13. decembra. Najpoznatija meteorska kiša je Perseida koja se događa svakog 12. avgusta.

Po sastavu se meteoriti dijele na kamene, gvožđevite i kameno-gvožđevite. Kameni meteoriti se dijele u dvije grupe: hondrite i ahondrite. Najveći broj meteorita spada u grupu hondrita. Oni su nastali u periodu formiranja Sunčevog sistema i ostali su nepromjenjeni do danas. Mnogi naučnici smatraju da oni (poput kometa) predstavljaju informacije o uslovima u kojima je formiran Sunčev sistem. Ahondriti su imali hondritsku strukturu, ali je ona promjenjena zbog zagrijavanja ili udara u drugo tijelo. Dosta su rijetki, a smatra se da pojedini vode porijeklo sa Marsa. Neki sikhote-alinmeteoriti pored silicijuma, gvožđa i magnezijuma, sadrže i druge elemente poput kiseonika, azota, vodonika, pa čak i vode. U njima uglavnom nije pronađen nijedan element kojeg nema na Zemlji.

Gvozdeni meteoriti (ili gvožđeviti) se sastoje većinom od gvožđa (oko 90 %), a mogu imati primjese nikla, kobalta i drugih metala. Njihova podjela je definisana na osnovu sadržaja nikla: heksahedriti, oktahedriti i ataksiti.

U treću grupu spadaju kameno-gvozdeni meteoriti kod kojih su najčešći mezosideriti i palastiti. Njihova podjela je izvršena na osnovu hemijskog sastava i procentualnog prisustva kiseonika, gvožđa, nikla, azota, ugljenika i drugih hemijskih elemenata.

U veoma rijetku grupu meteorita spadaju enstatskihondrit meteoriti. To su meteoriti koji su nastali prije oko 4,5 milijardi godina i nastali su u dijelu solarne magline (magline su kosmičke materije grupisane u obliku oblaka, koje su sastavljene od kosmičke prašine i difuznih gasova, gotovo isključivo vodonika, te se smatraju prelaznim oblikom i dokazom neuništivosti materije)  koja skoro da nije imala kiseonik. Upravo to je razlog da ovi meteoriti imaju veoma malo prisustvo ili potpuno odsustvo kiseonika u njihovom sastavu.

nintchdbpict000273355921

U svojoj istoriji Zemlja je preživljela brojne udare meteorita. Najčešće su težine oko nekoliko kilograma, a najkrupniji koji je do sada pao na Zemlju, u Južnoj Africi, bio je težak 60 tona. A 1947. godine u Sibiru je pao meteorit za kojeg se smatra da je imao masu od 100 tona. Na teritoriji bivše Jugoslavije palo je više meteorita, a najveći je imao masu od 40 kilograma. U mnogo daljoj Zemljinoj istoriji bilo je mnogo razornijih udara meteorita nego li u skorije vrijeme. Veliki meteorit, najvjerovatnije asteroid, udario je Zemlju prije oko 65 mil. godina. Formirao je krater Čikskalab (Chicxulub), 300 kilometara širok, na poluostrvu Jukatan (današnji Meksiko). Kao posljedica udara, čak 75 % žvota na Zemlji je nestalo. Poznat je i Beringerov krater (Berringer) u Arizoni, koji je širok oko 1 kilometar. Nastao je prije oko 50 000 godina udarom meteorita prečnika 50 metara, sastavljenog od gvožđa i nikla.

1250px-Barringer_Crater_panoramic

Pripremio: Marko Drašković

Literatura:
M. Burić, G. Barović (2004): Astronomska geografija. Filozofski fakultet, Nikšić.
A. Voroncov – Veljminova (2008): Astronomija, zbirka zadataka i praktičnih vježbanja, Beograd.
D. Roša, A. Valečić, Z. Drvar, D. Hržina, I. Romštajn, D. Maričić, M. Bašić, (2016): ASTRONOMIJA 1-web izdanje. Zvjezdarnica Zagreb – Zagrebački astronomski savez, Zagreb.
D. Dolinaj (2014): Osnovi astronomije za geografe. Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad.

https://www.youtube.com/watch?v=oL2pHvn4VN8

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here