SHARE

Kao posledica nejednakog zagrijavanja Zemljine površine, raspodjela atmosferskog pritiska je neravnomjerna, a to uslovljava postojanje barskih sistema. 2 osnovna tipa barskih sistema su: ciklon (oblast niskog pritiska) i anticiklon (oblast visokog vazdušnog pritiska).

U anticiklonskom polju visokog vazdušnog pritiska, vazdušne struje konvergiraju od centra ka periferiji na sjevernoj polulopti, dok je na južnoj suprotno. U centru anticiklona vlada najveći vazdušni pritisak (viši od 1013 mb) i on ka periferiji zakonomjerno opada. Anticikloni se najčeše obrazuju u suptropskim geografskim širinama sjeverne i južne hemisfere. U toku zime su izraženiji nad kontinentalnim masama, dok su u ljetnjem periodu izraženiji nad okeanskim prostranstvima.

Razvoj anticiklona počinje sa izdvajanjem grebena (izduženog dijela anticiklona koji se nalazi između dvije oblasti nižeg vazdušnog pritiska) u čijoj blizini bitniji upliv ima hladan vazduh. Greben anticiklona počinje se formirati pri površini Zemlje u hladnoj vazdušnoj masi. Tada pritisak u prizemnim slojevima vazduha raste i uslovljava izdizanje grebena anticiklona u visinu. Centralni dio grebena je pomjeren prema toplom vazduhu, pa je zbog toga ugao advekcije (strujanja vazduha) i sama osovina anticiklona nagnuta. To je faza u kojoj anticiklon ojačava.

800px-High_pressure_Area_Sep_08_2012

Faza nestanka anticiklona počinje fazom jenjavanja hladne advekcije i sve jačim širenjem tople advekcije. Spuštanje vazduha u anticiklonu izaziva njegovo zagrijavanje, zbog čega vazdušni pritisak opada. Ukoliko nema priliva hladnog vazduha koji bi uticao na termičku asimetriju –   anticiklon nestaje.

Tokom trajanja anticiklona vrijeme je postojano, a termički procesi direktno zavise od trajanja sunčeve radijacije i načina zagrijavanja podloge.

Kod djelovanja anticiklonskih vazdušnih strujanja razlikujemo vedro i oblačno vrijeme. Vedrim i lijepim vremenom u anticiklonu odlikuje se topliji period godine, dok se oblačno vrijeme uglavnom formira u hladnijoj periodi godine.

Ukoliko je u zimskoj periodi godine tlo prekriveno snijegom, prizemni slojevi vazduha se još više rashlađuju, što utiče na dalje povećanje vazdušnog pritiska. U takvim okolnostima vazduh je dosta suv. Imamo slabo strujanje vazduha uz stalni pad temperature, jer noći traju du e od dana i izračivanje je veće od insolacije. Ako se u prizemnim slojevima vazduha nalazi vodena para, zbog konstantnog hlađenja vazduha, dešava se njena kondazacija ili sublimacija i obrazuje se magla, slana ili inje. U isto vrijeme, u depresijama dolazi do temperaturnih inverzija. Na većim visinama vazduh je nešto topliji zbog priliva suvog vazduha koji se kliženjem niz planinske padine adijabatski zagrijava. Zbog silaznog strujanja vazduha u anticiklonu obrazuje se inverzija kompresije. Vazduh u njoj je topliji od nižeg koji se rashladio od podloge. Ispod inverzionog

sloja obrazovaće se oblaci (uglavnom stratusi) koji će u unutrašnjost kontinenata (npr. u sibirskom anticiklonu) donijeti tmurno i hladno vrijeme, koje se može zadržati i po nekoliko sedmica.

Za južnu i zapadnu Evropu od najvećeg značaja je Azorski (subtropski) anticiklon. Od njega se povremeno odvajaju dugački ,,klinovi“ ili tzv. azorska ,,jezgra“ visokog pritiska. Oni prodiru ka istoku, sve do Karpata i uglavnom donose lijepo i toplo vrijeme.

U ljetnjoj periodi godine prizemni slojevi vazduha se zagrijavaju zbog pojačanog Sunčevog zračenja. Pošto su topliji u odnosu na više, a samim tim i lakši, oni se izdižu i utiču na labilnost vazdušnog vertikalnog profila, pa dolazi do lokalnih uzlaznih strujanja pregrijanog vazduha, te se obrazuju kumulusi i kumulonimbusi. Oni tada obrazuju oblačnost, koja u popodnevnim satima može izlučivati pljuskovite padavine, često praćene nepogodama u vidu grada, koje nanose velike štete u poljoprivredi. U krajevima koji se štite od grada, koriste se protivgradne rakete. Sistematskim i blagovremenim ispaljivanjima ovih raketa štete od grada se svode na minimum. Suština ove vrste odbrane svodi se na ostavljanje manje količine suvog leda u rashladjeni oblak. Suvi led će ubrzati kristalizaciju i padavine tako što će spriječiti obrazovanje gradonosnih oblaka. U vrijeme nepogoda pojave se katkad i lokalne oluje i vihori. Među njima je najpoznatiji tornado.

Tornado je veoma jak vjetar sa vertikalnom ili malo iskošenom osom (izuzetno jaka vrtložna strujanja), sa prečnikom od nekoliko desetina metara. Pritisak u tornadu je veoma nizak. Tornado ima izgled oblačnog stuba, koji se spušta u vidu lijevka iz niske baze moćnog kumulonimbusa. Najčešće se javlja u SAD-u. Nastaje posle 300 – 350 km pređenog puta, ostavljajući na cijeloj dužini uzani pojas pustoši – katastrofalna rušenja, često i sa ljudskim žrtvama. Neposredno prije prolaza tornada (svega par minuta), vlada gotovo tiho vrijeme, bez vjetra. Vazduh u tornadu, koji se kreće odozdo naviše, može dostići brzinu i do 300 m/s. Predmeti koje usisa tornado uvijek padaju spolja, nikada unutar tornada.

Tornado se sastoji iz 3 dijela:

  • Horizontalnih vrtloga u oblaku (iz kojeg će se pojaviti lijevak)
  • Lijevka – jednog ili više njih
  • Drugih vrtloga koji obrazuju tzv. kaskadu i ,,futrolu“.

Pojave slične tornadima koje se javljaju iznad vodenih površina nazivaju se pijavice, trube ili trombe. One se javljaju na jezerima, a zabilježena je i njihova pojava iznad rijeka.

midwest_goe_2010299_lrgZimski anticikloni su stabilniji u odnosu na ljetnje. Ljeti je anticiklonalna stabilnost ugrožena svakodnevnim termičkim neravnotežama i lokalnim nepogodama, obrazovanjem konvektivnih strujanja, pa često utiču i lokalne depresije. Svi ovi faktori usljovljavaju prelazak anticiklona u ciklon. U toku zime nema konvektivnih miješanja vazdušnih masa, pa se lijepo vrijeme može zadržati nekoliko dana, pa čak i sedmica.

Postoje 4 tipa anticiklona:

  • Pokretni anticiklon koji se kreće duž vazdušnog fronta između pojedinih ciklona ili uzastopnih ciklona pojedine njihove serije. Formira se u hladnom vazduhu iza hladnog fronta. Istočni dio anticiklona dobija hladan vazduh iz viših geografskih širina, a u zapadnom dijelu anticiklona vladaju više temperature jer vazduh dolazi sa juga.
  • Pokretni anticiklon na kraju ciklonske serije. On je znatno veći od prvog, pomjera se u meridijanskom pravcu i može da se pretvori u tzv. kvazistacionarni anticiklon (anticikloni koji se formiraju u ekvatorijalnim geografskim širinama).

Ove dvije vrste anticiklona se kreću brzinom od 30 do 40 km/h, pretežno od zapada prema istoku, sa slabijom tendencijom skretanja prema jugu.

  • Kvazistacionarni anticikloni subtropskih širina se popunjavaju masama toplog, tropskog vazduha. Zbog toga je vazduh u njima topao i pri zemljinoj površini, a i na većim visinama.
  • Kvazistacionarni anticiklon vantropskih širina. Oni se izrazito razvijaju zimi u polarnoj i arktičkoj oblasti. Iz ovih anticiklona dolaze u južnije krajeve hladni talasi arktičkog i polarnog vazduha.

Pripremio: Marko Drašković

Literatura:
Spahić M.(2002): Opća klimatologija. Geografsko društvo Federacije Bosne i Hercegovine, Sarajevo.
Dukić D. (1998): Klimatologija. Geografski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd.

SHARE
Previous articleDolomit
Next articleMuskovit

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here