SHARE

Ova klima zahvata ogromna prostranstva, preciznije, više od ¼ površine kopna, kako na sjevernoj, tako i na južnoj hemisferi. Ukupna površina kopna koja je obuhvaćena ovim klimatom iznosi 54,2 mil. km2, od čega na vodena prostranstva otpada oko 15,1 mil. km2.

94366-120-64E64A28

Najveće regije svijeta koje zahvata ova klima su: od Zapadne Afrike, preko Sahare, Libijske i Arapske pustinje, Etiopije i Somalije, Arabijskog poluostrva, Iraka, Irana, Pakistana i sve do sjeverozapadne Indije. Pustinjski pojas nastavlja se dalje istočno od Kaspijskog mora preko Tara, pustinje Gobi, do sjevera Kine. Velike aridne zone zahvataju i američki kontinent od prerijske Kanade, preko SAD, Meksika, do sjeverne Venecuele. Ovaj klimat je na južnoj hemisferi manje rasprostranjen, ima ga na australijskom kontinentu gdje zahvata ¾ pomenutog kopna. Pustinja ima i na Madagaskaru i jugozapadu Afrike, od kojih su najpoznatije Kalahari i Namib.

Kod ovog klimata primjetan je nedostatak padavina za razvoj bujne vegetacije tokom čitave godine. Gotovo cjelokupna količina padavina manja je od one koja se gubi isparavanjem. Nedovoljna količina padavina karakteriše ovaj klimat, pa se osjeća nedostatak relativne vlažnosti koja iznosi tek 12 – 25%. S druge strane, vjetrovitost i direktno sunčevo zračenje su povećani. Aridna ivična područja imaju nešto veću količinu padavina, te se zbog toga nazivaju semiaridnim područjem, a prema vegetaciji to je stepski klimat. Unutrašnjosti aridnih područja su najsušnija, pa se za njih u klimatologiji često koristi termin pustinjski klimat. U njima se po nekoliko mjeseci ne izluči ni jedna kap kiše. Kao primjer se često navodi Kančonse u Čileu, gdje je za 8 godina kiša pala svega 4 puta, sa ukupnom količinom padavina od 4 mm, a u naselju Kolonija Pintados, u istoj pustinji, za 13 godina izlučilo se svega 3 mm padavina.

Nebo nad aridnim područjima pretežno je vedro, pa zbog toga tokom dana preovladava direktno sunčevo zračenje, čiji je stvarni tok insolacije u toku dana 95 %. Noćne vedrine i suvoća vazduha omogućavaju povećano dugotalasno zračenje, pa su noćne temperature vazduha znatno niže od dnevnih. Ovo dalje dovodi do izrazitih dnevnih amplituda temperature, koje su izrazitije od godišnjih.

Na osnovu ovih termičkih svojstava i sezonskih kolebanja temperature sa visinom Sunca, ovaj klimat dijelimo na pustinjski – BW i stepski – BS.

Pustinje i stepe čije su prosječne godišnje temperature više od 18° С, nazivaju se tople pustinje, odnosno stepe, a ako je prosječna godišnja temperatura ispod 18° С onda su to hladne pustinje, odnosno hladne stepe. Na taj je način izvršena podjela suve klime na:
Topli pustinjski klimat BWh
Hladni pustinjski klimat BWk
Topli stepski klimat BSh
Hladni stepski klimat BSk

BWh
Ovaj žarki pustinjski klimat često se naziva još i saharskim klimatom. Formira se pod uticajem suptropskog anticiklona. I pored dnevne pregrijanosti pustinjske podloge i donjih vazdušnih slojeva, ne nastaju konvektivni oblaci i pljuskovite padavine, zbog descedentnih strujanja vazduha koji se kompresijom zagrijava. Zbog toga, viši slojevi troposfere su zahvaćeni anticiklonskom vazdušnom cirkulacijom i supsidencijom, koja sprečava podizanje vazduha u veće visine.

U žarke pustinjske klimate saharskog tipa spadaju, pored Sahare, Libijska pustinja, Arabijska pustinja, Somalijska pustinja, Iranska i Pakistanska pustinja, pustinje na sjeverozapadu Indije, Australijska, pustinje jugozapada Afrike, pustinje u Meksiku kao i Sonora i Dolina smrti.

Padavine su veoma neravnomjerno raspoređene, pa se desi da se kompletna godišnja količina padavina izluči u nekoliko pljuskova. U Sahari, prosječna godišnja količina padavina iznosi 380 mm. Zbog veoma visokih temperatura vazduha, dešava se da padavine ispare prije doticanja zemljine površine.

Godišnja amplituda temperature iznosi 10 – 15° С što je posljedica vedrine, nedostatka vegetacije i vodenih površina. Dnevne amplitude su znatno veće i u nekim slučajevima dostignu i 35° С. Prosječna temperatura ljetnjeg perioda godine iznosi 30 – 35° С, a maksimalne dnevne 40 – 43° С. Tokom zime, noćne temperature se mogu spustiti i ispod nule, što je posljedica hladne advekcije vazduha iz viših geografskih širina.
Najviša temperatura na Zemlji zabilježena je u Libijskoj pustinji i iznosila je 57,8° С.

481274377

BWk
Ovaj hladni pustinjski klimat odlikuje se prosječnom godišnjom temperaturom ispod 18° С. Za razliku od toplog pustinjskog klimata, zauzima manja geografska prostranstva. Karakterističan je za unutrašnjost azijskog kopna, posebno oko Kaspijskog mora, i pustinju Gobi. Na drugim kontinentima je rasprostanjenje ovog klimata znatno manje. Hladnim pustinjskim klimatom odlikuju se manja područja u Sjevernoj Americi, uz jugozapadne obale Afrike, te obalama Čilea, Perua i Patagonije u Južnoj Americi.

Ovaj klimat ima više kišnih dana od prethodnog. Najmanje padavina se izluči u hladnim pustinjama koje su pod uticajem hladnih okeanskih struja. U ostalim djelovima hladnih pustinja, izlučuje se nešto veća količina padavina, ali ni u jednoj pustinji ona ne prelazi 200 mm.

Hladne pustinje imaju prilično hladnu zimu. U najmanje 3 mjeseca, temperature su ispod nule. Izuzetak ovome su pustinje bliže okeanskim prostranstvima i toplim pustinjskim klimatom. Tako prosječna temperatura najhladnijeg mjeseca u Patagoniji iznosi 7,5° С a najtoplijeg 15° С. U nekim slučajevima, maksimalne temperature mogu biti znatno više pa ići i do 40° С. Dnevna kolebanja temperature su znatno veća od godišnjih.

BSh
Topli pustinjski klimati postepeno prelaze u stepska područja. Prelazi se odlikuju suvim (B) i vlažnim (C) klimatskim uticajima. Suvi uticaji su ekvatorskog, a vlažni polarnog porijekla. Ovaj klimat nalazi se pod uplivom suptropskog maksimuma i područja sa humidnim klimatima, pa je zbog toga povremeno pod uticajem polarnog fronta. Ovo je uticalo da ovaj klimat ima daleko bujniju vegetaciju u odnosu na pustinjske klimate, iako je vegetacioni period sveden na samo nekoliko mjeseci.

dry-climate-definition_71691924-ab59-4293-9ad5-6a15618e3f64Najveće geografsko prostranstvo ovaj klimat zahvata na području Afrike. Prostire se sjeverno od Sahare sve do Sredozemnog mora. Dalje nastavlja preko Irana, Mesopotamije, Sirije, Izraela i Jordana. Područja sa istim klimatskim odlikama ima i u Meksiku i jugozapadu SAD-a, kao i u Australiji.

Na osnovu pluviometrijskog režima, u stepskom toplom klimatu mogu se izdvojiti 2 bitno različita tipa. U jednom preovladuju zimske, a u drugom ljetnje padavine. Zimske se javljaju u stepskim područjima, koja se nalaze na polarnoj strani toplih pustinja. U toplom periodu godine ne postoje ciklonske aktivnosti, pa je ljeto toplo i suvo. Zimske ciklonske padavine povoljno utiču na vegetaciju iako nisu obilne. Nad toplim stepama, u ekvatorskim rubovima pustinjskih oblasti, mogu se tokom ljeta obrazovati pljuskovite kišne padavine. U to vrijeme je evaporacija veoma snažna, te je njihov uticaj na vegetaciju neznatan.

BSk
Na hladne pustinje nadovezuje se pojas stepe koji zahvata ogromna kontinentalna prostranstva Evroazijskog i Američkog kopna. Hladne stepe u Evroaziji prostiru se od Povoložja u Ukrajini do sjeverne Kine. Nad Sjevernom Amerikom ovaj klimat zauzima geografska prostranstva od Stjenjaka do obale Tihog okeana. Manja područja pod ovim klimatom nalaze se u Turskoj, Avganistanu, Pakistanu, Australiji i Južnoj Americi. Stepske oblasti u Evropi i stepe ili prerije, kako ih još nazivaju u Sjevernoj Americi, su žitna područja.

Godišnja količina padavina u ovom klimatu iznosi 200 – 250 mm. Kišne padavine preovlađuju tokom ljeta, a najčešće su frontalne ili konvektivne geneze. Tokom hladnog perioda godine preovlađuju sniježne padavine praćene jakim vjetrom i mećavom.

28497

U ovom klimatu, tokom godine, 1-4 mjeseca imaju prosječne temperature ispod nule. Apsolutni minimum može iznositi i do -35° С. Prosječna godišnja temperatura iznosi 20 – 24° С, a godišnje amplitude i do 32° С.

Pripremila: Pava Savićević

Literatura:
Spahić M.(2002): Opća klimatologija. Geografsko društvo Federacije Bosne i Hercegovine, Sarajevo.
Dukić D. (1998): Klimatologija. Geografski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here