SHARE

U Subartičkim djelovima kopna, tokom zimskih mjeseci, javljaju se temperature, koje su znatno niže nego što ljetnji mjeseci imaju pozitivne vrijednosti temperature. Ovome se mora dodati i činjenica, da se voda koju zemljište upije tokom toplijeg dijela godine, zamrzne tokom zimskog perioda i ostaje tokom većeg dijela godine u tom stanju. Taj zamrznuti dio zemljišta naziva se stalno zamrznuto zemljište ili tjel. Debljina ovoga sloja je različita, i idući od juga prema sjeveru biva sve veća (u Sibiru može biti debeo i do 1 500 m). Stalno zamrznuto zemljište javlja se u onim oblastima u kojima je prosječna godišnja temperatura 0o C ili ima negativne vrijednosti, zime duge, hladne i bez atmosferskih padavina, dok su ljeta kratka, suva i prohladna.

159_alaskakids-1391

Tjel zahvata velike površine kopna (procjenjuje se, oko 20 % cjelokupne površine kopna), tako da se javlja na prostoru Skadinavskog poluostrva, sjeverne Rusije, Sibira, Sjeverne Amerike, ostrvima Kanadskog arhipelaga, Islanda i Grenlanda, dok se smatra da se tjel javlja na cijelom prostoru Antartika. Stalno zamrznuto zemljište se prostire prema jugu sve do 55o sjeverne geografske širine. Ono zahvata ogromna prostranstva, tako da ono u Rusiji zahvata 10 miliona km2, na Aljasci zahvata 75 % teritorije, u Kanadi 83 %, a na Grenlandu 86 %.

permafrostcloseup.jpeg.size.custom.crop.1086x727

Pored pomenutih oblasti, stalno zamrznuto zemljište se javlja i u nižim geografskim širinama u visokim planinama. Ovakav tip permafrosta (stalno zamrznutog zemljišta) naziva se alpski permafrost, i javlja se u onim oblastima gdje su temperatura 0o C ili niže i kao tekve se zadržavaju dvije ili više godina. Alpski permafrost je najviše rasprostranjen u Kini, gdje zahvata površinu od oko 1 500 000 km2.

Karakteristika tjela, je da se na njegovoj površini ne mogu javiti rječni tokovi, a ako su oni prisutni, onda su stranog porijekla. Primjer za ovo su sibrske rijeke (Jenisej, Ob i Lena), koje teku sa i ulaze na prostor stalno zamrznutog zemljišta.

AP090810054149

Na prostorima gdje se rasprostire stalno zamrznuto zemljište, u djelovima koji se nalaze iznad njega, dolazi tokom ljetnjeg perioda do njegovog kravljenja. Kolika će biti debljina ovog sloja koji se odmrzava, zavisi od trajanja ljeta i visine pozitivnih temperatura tokom njega. U slučaju da su ove temperature visočije i trajanje ljeta duže, tada će debljina ovog otkravljenog sloja biti veća. Debljina ovog otkravljenog sloja se u prosjeku kreće od 0,3 do 2 m. U ljetnjim mjesecima dolazi do naizmjeničnog zamrzvanja i kravljenja ovog sloja zemljišta. Naime, tokom dana dolazi do kravljenja ovog sloja usled pozitivnih vrijednosti temperatura. Tokom noći, usled negativnih temperaturnih vrijednosti, ovaj sloj se ponovo zamrzava.

Pripremili: Marko Čabarkapa, UrnGiS

Literatura:
Petrović D., Manojlović P. (2003): Geomorfologija. Geografski fakultet Beograd.
https://www.britannica.com/science/permafrost
http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter10/Ency_Oceans/Sub-sea_Permafrost.pdf

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here