SHARE

U zatvorenim morima su odnosi u horizontalnoj i vertikallnoj podjeli saliniteta sasvim drugačiji, naročito u toplim i suvim predjelima. Ta mora su sa okeanima povezana plitkim i uskim moreuzima.

MedatlasII_allTS_Salinity_5m

Na površini Sredozemnog mora je najmanji salinitet pri ulazu u Gibraltarski moreuz, od 36 do 37 ‰. Prema istoku se salinitet povećava. Na Balearskom i Tirenskom moru, i oko Male Sirte, koleba od 37 do 38 ‰, samo je u južnijim djelovima, oko alžirske obale, manji od 37 ‰; na cijelom Jonskom moru je, do približno 25° istočne dužine, između 38 do 38,5 ‰, a na Levantinskom moru od 38 do 39 ‰ i više. Uzrok povećavanju sadržine soli od zapada prema istoku leži u tome, što se u istom pravcu povaćavaju temperatura i isparavanje, a s druge strane, što se u istočnijim djelovima Sredozemnog mora, koji su mnogo dublje u kopnu, nikako više ne osjeća uticaj atlantske manje slane vode.

Na površini Jadranskog mora znatno su veće razlike u sadržini soli. Izohaline se uglavnom pružaju od sjevera na jug, a salinitet se povećava od sjeverozapada ka jugoistoku, od 33 do preko 38 ‰. Najmanji je salinitet na onom dijelu Jadranskog mora, na kome se uliva veliki broj rijeka, od kojih su najvažnije: Izonco, Taljamento, Piave, Adiđe i Po. Isto tako je manji u blizini svih obala nego na pučini, a najveći je iznad najvećih dubina, otprilike od Palagruže na jugoistok, gdje je skoro uvijek veći od 38 ‰. U blizini obala je sadržina soli bila manja nego na pučini: između Ortone i poluostrva Gargano 37 ‰, a duž istočne obale se povećava od sjevera prema jugu, od 37,46 ‰ unutar ostrva između Istre i Šibenika, i od 37,79 ‰ izvan njih, do 38,01 ‰ kod Dubrovnika i 38,06 ‰ na širini Drača.

Crno more je krajnji ogranak Sredozemnog mora, koje je vezano moreuzima Dardanela i Bosfora, a između njih se širi duboko Mramorno more. U ovim morima je podijela saliniteta sasvim drugačija. Mramorno more je u površinskih desetak metara gotovo homohalino, sa sadržinom soli od 22 do 25 ‰, ali se do 25 metara dubine saliniteta naglo povećava, a odatle do 200 I 300 metara nešto sporije, gdje je srednja vrijednost 38,1 ‰, pa se do dna povećava do 38,4 ‰. Još manja je sadržina soli u Crnom moru. U njegovim središnjim djelovima, gdje je i najdublje, nalazi se do približno 40 metara dubine homohalin sloj sa srednjim salinitetom od 18,32 ‰. U većim dubinama se sadržina soli postepeno povećava: 90 metara 19,7 ‰, 180 metara 21,4 ‰, 350 metara 22 ‰, ali od 900 do 2000 metara dubine vlada ponovo homohalinost, sa vrijednostima od 22,4 do 22,5 ‰, taman onolika, kolika je oko površine istočnog dijela Mramornog mora. Isto su tako u dubinama Mramornog mora taman onolike vrijednosti saliniteta, kolike su u površinskim slojevima Egejskog mora. To ukazuje na međusobne uticaje jednih mora na druge, otprilike onakve kakvi su između Sredozemnog mora i Atlantskog okeana. Uzrok vrlo malom salinitetu u površinskim slojevima Crnog mora nesumnjivo su velike rijeke, koje u njega utiču: Dunav, Dnjestar, Dnjepar, Don, Kuban, Džoroh, Jesil Irmak i Kizil Irmak. Ako se uporedi evropsko sa američkim Sredozemnim morem, tj. Karipskim morem i meksičkim zalivom, vidjeće se da s pogledom na sadržinu soli pokazuju dosta velike razlike. Američko Sredozemno more je, s druge strane, na mnogo manjim geografskim širinama, a s druge u znatno širim vezama sa Atlantskim okeanom nego naše Sredozemno more, pa bi po prvom uzroku trebalo da je na površini mnogo veći salinitet, zbog viših temperatura i jačeg isparavanja, a po drugom da se bliži uslovima saliniteta na slobodnom okeanu. U meksičkom zalivu je samo na srednjim djelovima veći salinitet od 36,5 ‰, a oko obala je manji od 36 ‰, da oko ušća Misisipija spadne na 17,48 ‰. Na Karipskom moru je normalan salinitet 36 ‰. Znatno je veći samo pri sjevernoj obali Južne Amerike, gdje se izohalina 36,5 ‰ pruža od Rta de la Vela preko ostrva Karaiso i Blankila do Rta Penjas, a mnogo je manji u zalivima Hondurasa, Moskita i Daira, i oko ušća rijeke Magdalena, gdje se smanji na 34,78 ‰. Ako bi se u sporedna mora postavila skala po stepenu srednjeg okeanskog saliniteta imalo bi američko Sredozemno more nesumnjivo normalnu sadžinu soli, kao i Kalifornijski zaliv. Evropsko Sredozmeno more, Persijski zaliv i Crveno more imaju veću sadržinu soli od okeanske, naročito poslednje. U Persijskom zalivu stalno struji kroz moreuz Hormuša voda iz Indijskog okeana i držeći se desne strane teče uz persijsku obalu, dok obala Arabije stoji pod uticajem slatke vode iz Eufrata i Tigrusa. Zato je u blizini persijske obale salinitet u cijeloj godini veći, a srednja mu je vrijednost 37 do 38 ‰. Oblast sa većim salinitetom od 40 ‰ zauzima u zimu približno sjeveroistočnu polovinu zaliva, ali je u ljetnjim mjesecima ograničena na dosta uzak pojas uz persijsku obalu, zbog topljenja snijega na jermenskim planinama, čije vode donosi sa sobom Eufrat.

6a0120a7fc3be9970b017c3803394c970b-800wi

RedSea.A2004273.1050.1kmCrveno more nema nijednu veću pritoku, ono je preko zaliva Adena u vezi sa vodom iz Indijskog okeana, a to su uzroci što mu se salinitet na površini povećava prema sjeverozapadu: na jugoistočnom kraju je 36,5 ‰, na srednjem dijelu oko 39 ‰, a na sjeverozapadnom 40,4 ‰. Od površine ka dnu salinitet se povećava u cijelom Crvenom moru: najveći je na jugoistoku, gdje je površinska voda najmanje slana, a sve slabiji prema sjevernijim djelovima, čije se površine odlikuju sve većom sadržinom soli. Salinitet je pri dnu Crvenog mora, sa dubinama od 550 do 2270 metara, skoro svugdje isti , 40,4 ‰ do 40, 7 ‰, a samo se u zalivu Akabe povećava do 42,2 ‰, gdje je tek nešto veći od površinskog.

6-north-seaSjeverno more je u površinskim slojevima znatno slanije, jer se vrijednosti saliniteta mijenjaju od preko 35 do ispod 34 ‰, dok je voda u centralnoj kotlini Polarnog mora u većim dubinama nešto slanija, a i toplija, od Sjevernog mora, koje je približno od 900 metara do dna ispunjeno homohalinom vodom od 34,9 ‰. Po njegovom grafičkom prikazu se u opštem rasporedu izohalina pokazuju: 2 jezika slane“atlantske vode“ sa većim salinitetom od 35 ‰, od kojih se jedan pruža sa sjeverozapada, od Šetladskih ostrva, a drugi iz Engleskog kanala ili La Manša; pri obalama pojas neslane vode sa vrijednošću ispod 34 ‰, a između njih ”voda Sjevernog mora“ sa sadržinom soli između 34 i 35 ‰.

Ove činjenice dovode do važnog zaključka, da za promijene u površinskom rasprostranjenju vodenih vrsta, pa i saliniteta, nisu toliko mjerodavni klimatski činioci koliko izmjena voda sa susjedim morima, a ona nastaje morskim strujama. Ove donose slaniju vodu sa Atlantskog okeana i sprječavaju zaslađivanje Sjevernog mora, koje bi moralo nastupiti u toku dugog vremena, jer atmosferski talozi ulivanjem riječnih voda nadjačavaju veličinu godišnjeg isparavanja. Na površini Baltičkog mora salinitet se prema istoku naglo smanjuje: od 30 ‰ u Skager Raku u Kategatu, a na 7 do 3 ‰ u Finskom zalivu. Sa dubinom se salinitet povećava, ali ni pri dnu ne dostigne normalne vrijednosti, nego su i tamo znatno smanjene,što se vidi iz ovih srednjih sadržina soli: Kategat 31,52 ‰, Femarn 18,54 ‰, Gdanjski zaliv 11,66 ‰, Botnički zaliv 6,35 do 6,1 ‰.

Pripremila: Jovana Bigović

Literatura:
Dukić D. (2008): Hidrologija. Zavod za udžbenike, Beograd.
Vujević P. (1926): Osnovi matematičke i fizičke geografije. Državna štamparija, Beograd.
Doderović M. (2008): Okeanografija. Filozofski fakultet, Nikšić.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here