SHARE

Herceg Novi, grad mimoze i skalina. Grad u kome se susreću kultura Orijenta i Mletačke republike, kao i građevine iz španskog i austrijskog perioda. Smatra se da je nastao prije 600 godina. Mnogi su opisivali ovaj lijepi, drevni grad, ali možda ga ova Njegoševa rečenica najbolje opisuje.
“Novi grade sjediš nakraj mora
i valove brojiš niz pučinu,
kako starac na kamen sjedeći
što nabraja svoje brojanice.” (Petar II Petrović Njegoš)

12

Grad Herceg Novi se razvio uz Toplanski zaliv na lokalitetu koji se od morske obale uzdiže blagim, a ponegdje i naglašenim nagibima, koji je bio pogodan za izgradnju zidova i osmatranje okolnih terena, te i ulaza u zaliv, iz kojih pravaca su mogli nailaziti osvajači. Nagli uspon, grad je doživio tokom druge polovine XX vijeka, kada se afirmiše u vrlo atraktivan turistički centar. Iako sam grad nema objekata sa posebno izraženim stilskim ili arhitektonskim obilježjima, njegov gotovo u cjelini sačuvan odbrambreni sistem sa tvrđavskim kompleksima koji ga istorijski i hronološki dokumentuju, kao i sačuvani urbanistički sklop koji dozvoljava praćenje svih faza njegovog razvoja, svrstavaju stari Herceg Novi u urbanu cjelinu izrazito visokih spomeničkih vrijednosti. Na izuzetno značajnom i atraktivnom geografskom prostoru između najviše planine dinarskog masiva, Orjena (1 895 m) i ulaza u jedan od najljepših zaliva svijeta, Boku Kotorsku, smjestio se Herceg Novi. Ukupna površina cijelog prostora je 235 km2, broji oko 39 000 stanovnika, dok samo gradsko jezgro Herceg Novog iznosi 20 000 stanovnika. Ovaj drevni grad se nalazi u zaleđu primorske planine Orjen, koji na svojoj visini od 1 895 m pruža sem predivnog pogleda, veliki broj endemskih vrsta, rekreativne staze, kao i mogućnost skijanja u kasnim proljećnim, a ponekad i ranim ljetnjim mjesecima. Maksimalna dubina vode u zalivu je 61 m, a sam zaliv je 1997. godine uvršten u Asocijaciju 28 naljepših zaliva svijeta. Herceg Novi, kao i ostali gradovi u Boki Kotorskoj, ima blagu mediteransku klimu, koja se odlikuje suvim i toplim ljetima i blagim zimama. Zbog svega toga Herceg Novi ima vrlo visoku prosječnu godišnju temperaturu vazduha koja iznosi 16,20 C (približno istu imaju mediteranski gradovi kao što su Napulj i Lisabon) i čak prosječno godišnje oko 200 sunčanih dana.

Herceg Novi

U pejzažima Herceg Novog, pored brojne domaće mediteranske flore, zastupljeno je i preko 250 vrsta različitog egzotičnog bilja porijeklom sa svih kontinenata, što mu daje specifičnu karakteristiku i privlačnost. Egzotične vrste poput mimoza, agava, cikasa, magnolija, eukaliptusa, araukaria su se veoma uspješno aklimatizovale na našem podneblju i sa autohtonom vegetacijom čine jedinstven ukras. Miloš Crnjanski je tokom jednom svog dolaska napisao:
“Grad je sav u vrtovima, koji se dižu u terasama. Celu zimu tu cvetaju glicinija i ruža i zeleni se široka tropska lepeza palme.”

Zahvaljujući svim ovim prirodnim karakteristikama, Herceg Novi je grad čije je bogato spomeničko nasljeđe nastalo kao rezultat prožimanja raznih naroda i kultura koje su se kroz njegovu dugu istoriju ovdje smjenjivale i sudarale.

as

Od sakralnih objekata treba spomenuti svakako crkvu Sv. Arhanđela Mihaila koja se nalazi u centralnom dijelu starog urbanog jezgra Herceg Novog, na trgu Belavista. Crkva je izgrađena u maštovitom spoju vizantijskih, romano – gotičkih i islamskih elemenata. U crkvi se nalazi nekoliko starih ikona različitog porijekla, ruskih štampanih knjiga i crkvenih sasuda. Ikonostas je izgrađen od bijelog italijanskog mermera i rad je majstora Bilinića iz Splita, dok je same ikone izradio češki slikar Frano Cigler početkom XX vijeka. Takođe, jedan od značajnijih sakralnih objekata je manastir Savina, koji se nalazi 2 kilometra istočno od starog jezgra Herceg Novog. Ovo je jedan od najmarkantnijih spomenika u Boki Kotorskoj. Manastir Savina se nalazi pored Herceg Novog i napravljen je u bujnoj mediteranskoj vegetaciji na jednom od najljepših djelova sjeverne crnogorske obale. Manastir se sastoji od 3 crkve: Mali hram Uspenja presvete Bogorodice, Veliki hram Uspenja presvete Bogorodice i Hram Svetog Save po kome je i manastir dobio ime. U manastiru se nalazi veliki broj relikvija koje potiču iz doba Nemanjića (mošti Jelene Nemanjić Šubić, krst Svetog Save), uključujući i one prenijete iz manastira Tvrdoš. Hram Svetog Save nalazi se van manastirskog kompleksa. Veliki hram Uspenja Presvete Bogorodice sagrađen je između 1777. i 1799. godine, a gradio ga je majstor Nikola Foretić sa ostrva Korčule. Herceg Novi pored ovih ima jako puno drugih sakralnih objekata, kao što su crkva Vavedenja Bogorodice na malom ostrvu Žanjice, crkva Sv. Nedelje, crkva Sv. Nikole, crkva Sv. Petke, koje su uglavnom smještene izvan gradskog jezgra ili u obližnjim selima.

Herceg Novi

Sakralne objekte dopunjava veliki broj profanih građevina, kao što je turska tvrđava poznata pod imenom Kanli kula, u prevodu sa turskog “krvava kula“. Ona se nalazi na krajnjoj sjevernoj tački Starog hercegnovskog grada i predstavlja dio njegovog složenog fortifikacionog sistema. Prvobitno je Kanli kula imala samo jednu kapiju koja je vodila u grad. Kasnije je, moguće za vrijeme Mlečana, u njemu formiran novi ulaz koji je i dan danas u upotrebi. Danas je Kanli kula adaptirana u modernu ljetnju pozornicu, a tamo se svake godine održava poznati muzički festival “Sunčane skale”. Druga tvrđava nalazi se na krajnjem južnom dijelu Starog hercegnovskog grada, gotovo prislonjena uz obalu. Riječ je o Forte mare, tvrđavi koja predstavlja začetak srednjovjekovnog grada koji je zasnovao bosanski kralj Tvrtko i oko koga se kasnije formiralo veće naselje. Tvrđava Španjola se nalazi na uzvišenju iznad Herceg Novog, odvojena od gradskih zidina. Turci su na tom mjestu podigli jedno manje utvrđenje. Španci su ga, za vrijeme svoje kratke uprave gradom proširili i ojačali, pa se ime Španjola sačuvalo do dana današnjeg. Svojstvo vojnog utvrđenja imala je sve do početka XX vijeka. U Drugom svjetskom ratu je neko vrijeme služila za zatvor. Jedno od najposjećenijih turističkih mjesta na prostoru Herceg Novog je ostrvo Lastavica koje se nalazi na samom ulazu u Bokokotorski zaliv, udaljeno oko 6,3 km. U vrijeme dok je ovaj dio primorja bio pod vlašću Mletačke republike, ostrvo je bilo poznato i kao Rondina. Ipak, svoj današnji izgled, ali i ime u narodu, ovo ostrvo duguje Austrougarima. Na ovom kamenom ostrvu 1853. godine, austrougarski general Lazar Mamula (1795. – 1878.) podigao je utvrđenje po kojem je ostrvo danas poznato i kao Mamula. Tvrđava je zajedno sa utvrđenjima Arza na Luštici i Forte Mare prevlaka na rtu Oštro (Prevlaka), imala važan strateški značaj u odbrani Boke. Zanimljivo je da tvrđava Mamula nikada nije napadnuta, već je u toku oba svjetska rata služila kao zatvor poznat po imenu “Kampo Mamula”. O nedaćama zatvorenika na ovom izolovanom ostrvu, govori i poznati jugoslovenski film “Campo Mamula“, režisera Velimira Stojanovića. Kao spomen na ovaj tamni period u istoriji ovog mjesta, na mermernoj ploči, koja stoji desno od ulaza u tvrđavu zapisane su riječi: “Ni mrak, ni memla, ni glad, ni mučenje, ni zloglasni okupatorski sudovi nisu slomili duh i vjeru u pobjedu onih koji su ovdje tamnovali u dva svjetska rata”. Tvrđava je odavno napuštena, a ostrvo je zaraslo u travu, kroz koju se nerijetko mogu zapaziti zečevi, koji su početkom devedesetih doneseni na ostrvo, gdje su se brzo prilagodili i ostali do danas. Ako boravite u ovom dijelu našeg primorja, obavezno posjetite jedno od najljepših utvrđenja na Jadranu. Nezaoblilazni dio Herceg Novog jeste svakako i “Sahat kula”, koja je podignuta 1667. godine po naredbi Sultana Mahmuda. Za vrijeme turske vlasti ovo su bila glavna gradska vrata. U prolazu kroz Sat kulu nalazi se skulptura majke Božije nazvana „Crna Bogorodica“, jer je rađena od nagorelog drveta, i spomen obilježje osnivaču Tvrtku I Kotromaniću, koje je u vidu bareljefa izradio Afran Hozić, iz Sarajeva. Stari gradski sat na ovoj kuli je tek 1995. godine zamijenjen novim – električnim, kojeg je poklonio Zemun, grad prijatelj Herceg Novog. Sahat kula je jedan od simbola grada.

Herceg Novi12

Najposjećenije kulturne manifestacije u Herceg Novom su svakako „Praznik mimoze“ koji se organizuje od 1969. godine. Ovaj festival uobičajeno traje cijeli februar. „Praznik mimoze“ je manifestacija u slavu cvijeta mimoze koja u ovoj opšini izdašno uspijeva u vrijeme kada je ostatak Evrope pokriven snijegom. Utemeljena je i opstaje na osnovama tradicije karnevalske svječanosti, nekada tipičnih za ove krajeve. Specifičan začin daju mlade novljanske mažoretke. U okviru Festivala odvija se veliki broj turističkih, zabavnih, kulturnih, sportskih i drugih programa. Takođe treba pomenuti “Trg od knjige”, međunarodni sajam knjiga koji se upravo pod tim imenom počeo održavati u parku ispred Instituta „Dr Simo Milošević”, zatim se kratko vrijeme održavao pod imenom „OTVORENA KNJIGA“ dok se posljednjih godina pod imenom „TRG OD KNJIGE“ održava u Starom gradu na Belavisti tokom jula mjeseca. Još jedna manifestacija privlači veliku pažnju turista i to „Hercegnovski filmski festival“ (nekadašnji Jugoslavenski festival filmske režije). U Herceg Novom, gradu koji je prvi kino imao 1919. godine, u kome je „LOVĆEN FILM“, od 1951. do 1955. godine, imao svoj najbolji period, gradu koji je dao poznate filmske stvaraoce, pionire filma na ovim prostorima, Antona Lukatelija, Steva Lepetića, Aleksandra Sekulovića, Sima Čolovića, do danas u Hollywoodu aktuelnog i poznatog kamermana Bojana Bazelija, od 1987. godine se održava ovaj Festival domaće kinematografije, a utemeljivač mu je, Novljanin, poznati filmski radnik Milan Žmukić. Festival se održava u prvoj dekadi avgusta, na jedinstvenoj sceni ljetnje pozornice „Kanli kula“.

Herceg Novi

Za grad Herceg Novi, može se samo reći da je grad koji se među prvima mora naći na mapi prilikom posjete Crnoj Gori. Grad svjetlosti, ljepote i zelenila. Grad u kome su mnogi naši poznati umjetnici i naučnici našli svoju inspiraciju i mir. Među njima i naš nobelovac, Ivo Andrić, kao i pjesnik Dušan Kostić, čijim citatom završavamo ovo kratko putovanje kroz crnogorski grad Sunca: “Ko god je prilazio Herceg Novome, odlazio je zaslijepljene duše. Pjesnicima je bio nadahnuće, a drugima nezaboravni susret. Jedno je, zbilja, sigurno: što se češće budeš sretao s Herceg Novim, sve prisnije ćeš ga i dublje osjećati…”

Pripremila: Anita Petrović

Literatura:
Č. Marković, R. Vujičić (1997): Spomenici kulture Crne Gore. Presmedij, Novi Sad.
R. Bakić, M. Doderovič, D. Mijanović (2009): Naselja u prostoru. Nikšić.
Internet adrese:
www.rollmaps.com/Crna%20Gora/Herceg%20Novi/mesta!.7.html?gid=17&ltype=mesta
www.hercegnovi.me/sr/2014-02-19-11-40-18/2014-02-26-10-17-36
www.mojaavantura.com/ideje/crna-gora/herceg-novi-igalo/istorijska-nasledja/sahat-kula

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here