SHARE

Najstariji manastir iz vremena Balšića na jezeru je Starčevo (Starčeva Gorica). Izgrađen je između 1376. i 1378. godine. Posredne podatke o vremenu njegovog nastanka pruža Prolog, jedan od 2 danas sačuvana rukopisa, nastala u prepisivačkom centru na Starčevu, u kome se navodi da je napisan „…u Gorici Svetoga starca Makarija u vrijeme blagočestivog i hristoljubivog gospodina Đurđa Balšića…“. U zapisu iz Prologa pominje se i sveti starac Makarije, što navodi na pomisao da bi on mogao imati posebnih zasluga za podizanje manastira, dok mu je ktitor, po svemu sudeći, bio sam Đurađ Balšić. Smatra se da je Đurađ Balšić, po jednom zapisu sa rukopisa Ljipljanske crkve, umro 13. januara 1378. godine.

Manastir Starčevo poznat je kao veoma plodan prepisivački centar. Danas su poznata 2 rukopisa, jedan Prolog, nastao sedamdesetih godina XV vijeka, koji se čuva u Berlinu i jedno četvorojevanđelje iz istog perioda, koje se nalazi u Veneciji.

Kompleks manastira Starčeva smješten je u jugoistočnom dijelu ostrva i sastoji se od crkve posvećene Uspenju Bogorodice, pomoćnih objekata, kamenih stepeništa kojima se savlađuju visinske razlike, zidova koji zatvaraju manastirsku portu i glavne kapije sa zasvedenim prolazom. Kompleksu je pripadalo i omanje pristanište formirano u maloj uvali, danas potopljenoj vodama jezera, kao i prilazni put koji od pristaništa vodi do manastirske kapije.

Crkva na Starčevu je malih dimenzija (dugačka je 6,5 m, a široka 3,5 m), smještena u manastirskom dvorištu uz samu stijenu što je čuva od sjevernih vjetrova. Iz njenog pravougaonog nanosa izniču 3 polukružne apside, dvije sa strana, a jedna na istočnoj strani koja čini završetak broda. Između bočnih apsida izdiže se okrugla kupola oslonjena na kružno postolje. Na kupoli su ugrađena 4 prozorska otvora, unakrsno postavljena. Tu je naglašen kameni vijenac iznad bočnih kalota. Zidana je od fino klesanog kamena složenog u pravilne horizontalne redove. Pod je svojevremeno bio načinjen od opeka složenih u formi „riblje kosti“, koje su u novije vrijeme zamijenjene rezanim kamenim pločama, takođe složenim u formi „riblje kosti“. Sačuvani tragovi fresko maltera, svjedoče da je unutrašnjost crkve bila živopisana. U dnu centralne apside, ispod prozora, izidano je episkopsko sjedište, često obilježje katedralne crkve, što navodi na mišljenje da je tu, bar neko vrijeme, bilo sjedište zetskog episkopa. Inače nije poznata istorija zetskih episkopa. Uz zapadnu fasadu crkve sudeći po sačuvanim tragovima, naknadno je prizidana priprata, od koje su sačuvani znatni ostaci obimnih zidova. Uz južnu fasadu priprate, prizidana je manja kapela – paraklis sa polukružnom apsidom i podom od nepravilnih kamenih ploča. Uz sjevernu fasadu priprate prislonjena je jedna manja prostorija, ali nejasne namjene.

manastir starcevo

U južnom paraklisu otkriveno je nekoliko grobova. Tu se nalazi grob štampara Božidara Vukovića. Obavljena istraživanja u južnom paraklisu otkrila su još jednu zanimljivost. Naime, uz zapadnu stranu groba Božidara Vukovića, ukopan je još jedan grob, što govori da je grob na ovom mjestu bio ukopan prije njegove gradnje.

U manastirskom dvorištu ima nekoliko građevina u ruševinama, među kojima se veličinom ističe jedna četvorougaona zgrada na sprat, a nalazi se zapadno od crkve.

Primorski graditelji su u uvezenu prostornu zamisao hrama, vizantijskog porijekla, unijeli, izmjenama i pojednostavljenima, romano gotičke elemente, pa se Starčevo može smatrati „rodonačelnikom savremene simbioze istočnih i zapadnih primjesa u stilskom graditeljskom izgledu“.

Pripremila: Ana Mijanović

Literatura:
Šekularac B. (2011): Crna Gora u doba Balšića. Cetinje.
Zbornik radova sa skupa (2011): Balšići. Ivanova korita.
Istorija Crne Gore. Podgorica. 1967-1970.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here