SHARE

Nedaleko od Starčeva na ostrvu Beška (Brezavica, Gorica) podignuta je crkva Svetog Đorđa. Iako pisani izvori ne govore ko je bio njen ktitor, smatra se da je to zadužbina Đurđa II Stracimirovića Balšića. Tome ide u prilog sama posveta hrama svetitelju imenjaku ovog zetskog vladara, kao i činjenica da je u njenoj neposrednoj blizini podigla svoju grobnu crkvu njegova žena Jelena, nakon što joj je umro i drugi muž Sandalj Hranić. Zna se da je vodila brigu o crkvi Svetog Đorđa, plaćala njenu opravku i obdarivala je bogoslužnim predmetima. Crkva je podignuta u dvije zadnje decenije XIV vijeka, a u svakom slučaju, prije smrti Đurđa II – 1403 godine.

Crkva Svetog Đorđa je srednje veličine, ali je znatno veća od Starčevačke. Majstor ove crkve se dobrim dijelom ugledao na crkvu na Starčevu, mada je napravio nekoliko znatnih odstupanja. Tako se kupola oslanja na 4 isturena pilastra, a njen izlaz iz krova izveden je pomoću zakržljalog kvadratnog postolja. Nad pripratom, čija osnova ima izgled nepravilnog kvadrata, i koja je građena istovremeno sa crkvom, postavljen je veliki rebrasti svod u gotičkom stilu. Njegova rebra se oslanjaju na konzole u uglovima prostorije. Zapadna fasada je pažljivije dana od ostalih djelova crkve. Iznad nje se uzdiže „zvonik na preslicu“, sa 3 okna, koji daje pečat cijeloj građevini. U donjem dijelu on ima širinu oko čitave fasade, a pri vrhu se kod okna za najviše zvono stepenasto sužava.

Crkva Svetog Djordja – Beska (1)

Glavni graditelj, pozvan vjerovatno sa primorja, ostavio je svoje jasne tragove u načinu zidanja kamenom, u oblicima zvonika na peslicu, u crtežu šiljatog vijenca nad polukružnom linetom portala, naročito u konstrukciji rebrastog svoda. Svi ti segmenti su građeni u gotičkoj stilizaciji. Graditelj se koristio ranijim rješenjima sa Starčeva prilikom rada na izvjesnim pojedinostima, a sa Starčeva je pozajmio oblik kubeta, geometrijsku čistotu masa i obradu otvora.

U manastiru Beška odvijala se intezivna prepisivačka djelatnost. U ovdašnjem skriptorijumu nastali su čuveni šestodnev iz 1441/2 godine i Gorički zbornik iz iste godine. Crkva je bila živopisana.

Kompleksu Balšićkih manastira na Beški zasigurno pripadaju i pojedine zgrade konaka smještene sjeverozapadno od crkve Svetog Đorđa. Pored manastirskog kompleksa, pripadao joj je i prilazni put koji je vodio do manastirske. U istraživanjima je otkriveno da je uspon savladan stepeništem formiranim od većih blokova kamena.

Crkva Svetog Djordja – Beska (2)

Pripremila: Ana Mijanović

Literatura:
Šekularac B. (2011): Crna Gora u doba Balšića. Cetinje.
Zbornik radova sa skupa (2011): Balšići. Ivanova korita.
Istorija Crne Gore. Podgorica. 1967-1970.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here