SHARE

Zaleđe hercegnovskog zaštitnog predjela je površinski najveće i reljefno najrazuđenije, ekološki manje ugroženo, ali i izloženo nesputanom djelovanju prirode bez budućeg, odnosno reduciranog udjela antropogenog faktora. Strateški posmatrano, na ovom dijelu sve ispoljeniji je problem revitalizacije živopisnih seoskih naselja i zaselaka sa tradicionalnim građevinskim nasljeđem, koji do sada nije privukao pažnju odgovarajućih prostorno planerskih struka. Supstitucija funkcionalno organizovanog širenja turističke aktivnosti u odnosu na nekada dominantnu poljoprivrednu aktivnost stanovništva je potpuno izostala, a situacija je takva da je ovo područje i u dogledno vrijeme teško revitalizovati i privesti isplativim funkcijama. Izloženost poljoprivrednog zemljišta, pa i seoskih naselja, nekontrolisanoj urbanizaciji i stihijskoj izgradnji, a posebno permanentnoj degradaciji zbog zapuštenosti i prepuštenosti prirodnim silama i procesima, zahtijeva da se ono na adekvatan način zaštiti. Gdje je to moguće, a i opravdano sa stanovišta ekološke ravnoteže i sprečavanja nastanka većih ekoloških poremećaja, potrebno je kontrolisano odobravati, odnosno dozvoljavati usitnjavanje poljoprivrednih površina i njihovu parcijalizaciju. Kao poseban zadatak zaštite prirodne sredine je izvođenje radova na pošumljavanju goleti i podizanje na viši nivo šumskih sastojina. U okviru te zaštite je i održavanje seokih izvora pitke vode, posebno u seoskim naseljima u kojima je to jedini način snabdijevanja vodom. Neophodno je na području Herceg Novog, strateški gledano, maksimalno zaštititi prirodne resurse, prije svega ruralno zaleđe kao ekološki najosjetljivije i razvojno najbitnije u budućnosti. Gdje je moguće, potrebno je izvršiti njihovu revitalizaciju, kontrolisati procese urbanizacije i izgradnje, posebno individualnih stambenih objekata, kod kojih je gustina izgrađenosti prevazišla sve mjere i normative. Neodložno je pokrenuti akcije revitalizacije zaleđa i aktiviranje područja koja imaju razvojne potencijale, a nalaze se u neposrednom kontaktu sa izgrađenom urbanom aglomeracijom. Izgradnja objekata mora se prilagodi prirodnim kartakteristikama i konfiguraciji zemljišta. Veoma bogato i živopisno seosko zaleđe zauzima ukupno 235 km², a prostire se sjeverno od samog ulaza u Boku Kotorsku, gdje počinje selom Mojdež, pa do sela Kuti, sjeverno od Zelenike. U zaleđu Herceg Novog prema Orjenu su, u uvalama nastalim na granici paleogenog fliša i krečnjaka, nizovi sela, od kojih su najpoznatija: Mojdež sa 293 stanovnika, Ratiševina 143 st., Sušćepan 556 st., Kameno 146 st., Trebesinj sa 230 st., Podi 1207 st., Sasovići 478 st., Žlijebi 11 st., Kuti 620 st., Mokrine 131 st., Kruševice 178 st. i Ubli sa 33 stanovnika. Sela na manjim nadmorskim visinama poznata su po gajenju vinove loze, povrća i voća, a viša sela po razvijenom stočarstvu. U nedavnoj prošlosti na padinama, u dolovima i uvalama Orjena, stočari Kruševica i drugih podorjenskih sela, imali su svoje katune. Opadanje broja stoke i napuštanja katuna počelo je već šezdesetih godina XX vijeka. Već 1991. godine ukupno je u zaleđu Herceg Novog bilo 983 goveda, 1176 ovaca i koza, a 2003. 631 govedo i 997 ovaca i koza. Mali je broj stočara koji i dalje koristi ispašu na katunima. Nekada poznati katuni na Orjenu i njegovom Podgorju (Vuči do, Prodola, Žukovica, Mijaljev do, Kruška, Poduge, Bratostan i Poljice) ubuduće mogu da budu korišćeni za razvoj seoskog turizma.

Herceg Novi

Mojdež je prema popisu iz 2003. godine imao 280 stanovnika, a prema popisu iz 1991., 297 stanovnika. Mojdež je naselje koje se nalazi 3 km sjeverozapadno od Herceg Novog, na samom ulazu u Boku. Jedno je od najbogatijih hercegnovskih sela, jedino čije se stanovništvo uvećavalo u proteklih pola vijeka, na rubu je katastrofe. Tri i po godine posle klizišta u kome je stradalo 40 domaćinstava, a potpuno su srušene tri kuće, selu ponovo prijeti katastrofa. 24 kuće u zaseocima Kovači i Miokusovići, na mjestima gde ranije nije bilo klizište, pojavile su se pukotine. Na imanjima su ulegnuća, a na mnogim kućama se vrata ne mogu zatvarati. Klizište prijeti novim građevinama i za sada je ugrožena trećina sela. Stanovništvo je uglavnom heterogeno, a prosječna starost je 39,7 godina.

1Selo Kameno smješteno je u južnoj podgorini Orjena. Kuće su grupisane u zaseoke, leže u rubnim djelovima istoimenog polja koje predstavlja moćnim fluvio-glacijalnim plavinama zastrtu zaravan. Na njen današnji izgled odlučujući uticaj odigrao je glacijalni proces Virmskog glacijala, čiji su izrazito prepoznatljivi tragovi vidljivi danas u ovome djelu južne podgorine masiva. Padinski odsjeci krševite Dobroštice prelamaju se duž svoje južne supodine u zaravan Kamenskog polja plasiranu na nadmorskim visinama između 460 i 630 m. Površina Kamenog zahvata nešto više od 23 km2. Godine 1948. u Kamenome je živjelo 319 stanovnika sa gustinom naseljenosti 14 st./km2. 1961. broj stanovnika je opao na 296, a 1971. broj stanovnika iznosi 259. Konačno, 1981. broj stanovnika pada na 229. Kraška zaravan, dio Kamensko – morinjske flišne udoline, kao i krupni ostenjaci i prečage krečnjaka određuju kompoziciju naselja koje, polurazbijenog tipa, ipak pokazuje tri topografske cjeline: sjevernu – najvišu, središnju – uz istočni rub zaravni i južnu – uz jugozapadni obod. Prostorna disperzija ovih skupina određena je rasporedom geonomičnog tla.

Žlijebi je najmanje među podorjenskim selima. Leži između Kamenoga i Ubala, na visinama od 700 – 710 m. Selo je smješteno u kamenitoj zaravni južne ekspozicije, podno strmenih i okomitih stijena. Obradive zemlje ima u dolovima. Među svim orjenskim selima, Žlijebi se izdvajaju svojstvenom arhitekturom. Katastarska opština zahvata 12,71 km2. Godine 1948. broj stanovnika iznosio je 61, 1961. broj stanovnika pada na 54, 1971. broj stanovnika iznosi 37, a 1981. broj stanovnika je 36. Žlijebi u budućnosti mogu postati izuzetno zanimljivo turističko odredište zbog ambijentalnih kvaliteta kraja, ruralne arhitekture i vidikovca Ilijino brdo.

Mokrine su selo u podnožju grebena Dobroštice sastavljeno od tri odlomka koji grade zaseoke Gornje i Donje Mokrine, te Crljeno brdo. Gornje Mokrine leže duž podnožja krupne orjenske gore Dobroštice na nadmorskim visinama 530 – 643 m. Seoska planina Dobroštica daje pašnjak i drvo za ogrijev. Katastarska opština Mokrine zahvata površinu od 7,61 km2. Godine 1948. u selu je živjelo 611 stanovnika, 1961. u Mokrinama živi 348 stanovnika, dok 1981. tek 223 stanovnika. Kuće su grupisane u rodovske agregate, a potom u bratstveničke odlomke koji figuraju kao zaseoci. Građene su izreda od finog tesanika, na sprat. Mokrine i sada predstavljaju zanimljivi i privlačni kraj, koji, u slučaju zaživljavanja dobrog programa obnove može postati turistički privlačan. Parohijalna crkva Svete Velikomučenice Varvare, na čitavom seoskom području, izdvaja se skladnim oblicima i raskošnim ukrasnim detaljima koje joj je podario vrhunski majstor Stanko Lepetić. Slične karakteristike imaju i ostala seoska naselja.

Međutim, selo Kuti je možda najznačajnije od svih pomenutih. Kuti su selo koje se nalazi jugozapadno od Devesilja, sjeverno od Zelenike. Na višim predjelima Kuta nastale su vrlo plitke erodirane crvenice. Ovo zemljište nastalo je na krečnjačkim odsjecima. Zbog osobine ovih krečnjaka da se slabo mehanički troše, a da kod hemijskog rastvaranja ostavlja mali procenat nerastvorenog ostatka, homogene padavine stalno odnose ovakvo zemljište sa nagnutih terena. Zbog toga su površine pod ovim zemljištem pomno ograđivane i podgrađivane podizanjem međa. Međe su u Kutima, i sada je to vidljivo, podizane sa velikom vještinom i pažnjom. Ovakva terasirana zemljišta viđaju se ispod Obalice i Rujeva. Još jedna karakteristika zemljišnog pokrivača u Kutima jest ispresjecanost stijenama i krupnim kamenjem. To su tereni slabih šikara i veoma oskudnih pašnjaka sa malo obradive zemlje u vrtačama. Kućani su podizali suvomeđe, terase i ravnali ih, tako da se čovjek ovdje pojavio kao glavni faktor stvaranja zemljišta. Na ovakvim zemljištima u Kutima su grupisani maslinjaci, ali i smokve, loza, nešto agruma i drugoga voća. Produktivnost mu zavisi od dubine i sadržaja skeleta, a u tom pogledu se mogu značajno razlikovati i dvije susjedne terase. Njegova najstarija naselja prvobitno leže na visini i ne učestvuju u pomorskom životu. Ona vode svoj samotni planinski život prema modelu najstarijeg prijehrišćanskog kulturnog života cirkummediteranskog planinskog kruga, koji je tako malo osvijetljen, neizmjerno udaljen, ili, još bolje, uzdignut iznad flišnih udolina užarenog obalskog kruga Mediterana. Nigdje kao na Mediteranu nije tako izrazita diskrepanca između geografske i komunikacijske distance starih planinskih naselja i gradskih aglomerata njegove izgrađene i uvijek dograđivane obale.

Pripremila: Anita Petrović

Literatura:
Prostorni plan opštine Herceg-Novi
Radojičić B. (2002): Geografija Crne Gore – društvena osnova i regije. DANU. Odjeljenje za literaturu i jezik, Podgorica.
Bakić R., Doderović M., Mijanović D. (2009): Naselja u prostoru. Geografski institut, Filozofskog Fakulteta, Nikšić.
Komar G. (2003): Kuti- Selo u Boki Kotorskoj. Herceg-Novi.
Vujaklija M. (2006): Leksikon stranih reči i izraza. Prosveta. Beograd.
www.hercegnovi.me/files/PPOHN.pdf

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here