SHARE

Na klimatske prilike ovog prostora utiče niz faktora. Prvo, otvorenost prema Bjelopavlićkoj ravnici i dolini Zete odakle dolaze uticaji izmijenjeno mediteranske klime. Drugo, planinski masiv Garča predstavlja orografsku barijeru za direktno prodiranje vazdušnih masa s Jadranskog mora. Treće, postojanje više visinskih pojaseva na ovom terenu doprinosi modifikaciji i izdvajanju nekoliko klimatskih varijeteta. Četvrto, udaljenost od najbližeg mjesta u Bokokotorskom zalivu Orahovca iznosi oko 25 km. Peto, dominantno krečnjački i kameniti teren preko zagrijavanja stijena ljeti ima uticaj na mikroklimu. I šesto, vegetacioni pokrivač na najvisočijim djelovima Veljeg Garča ima izvjesnu termičku ulogu, doduše manju nego prije velikih požara.

Ne raspolaže se podacima direktnih mjerenja klimatskih elemenata za ovo područje. Međutim, najniži djelovi Garča uz Rijeku Sušicu kao i Orašje, imaju slična klimatska svojstva kao i Danilovgrad i širi prostor Bjelopavlićke ravnice. Poznato je da za period 1961. – 2000. godine, srednja godišnja temperatura za Danilovgrad iznosi 14,3° C, da je najtopliji mjesec jul sa srednjom temperaturom od 24,6° C, a najhladniji januar sa 4,4° C. U Danilovgradu je preko 60 tropskih dana godišnje (sa temperaturom većom ili jednakom od 30° C), odnosno preko 120 ljetnjih dana (sa temperaturom većom ili jednakom od 25° C).

Apsolutna maksimalna temperatura vazduha iznosi 42,8° C, a zabilježena je 24. 08. 2007. godine (to je druga najveća temperatura u Crnoj Gori posle Podgorice), dok apsolutni temperaturni minimum iznosi – 14,6° C za 13. 01. 1985. godine. Godišnje trajanje sunčevog sjaja je preko 2 300 časova. Izračunavanjem vertikalnog termičkog gradijenta na profilu Cetinje – Danilovgrad, utvrđena je srednja godišnja temperatura u Zagredi oko 12° C (centralni dio Zagrede na 350 m nadmorske visine), i da nema srednje negativnih mjesečnih temperatura. Srednja januarska temperatura je od 2 do 2,5° C, a u julu oko 22° C.

Garac

Padavine se takođe ne mjere za ovo područje. U Danilovgradu za pomenuti period izluči se prosječno 2 220 mm atmosferskog taloga godišnje. Najkišovitiji mjeseci su novembar i decembar, a dosta padavina se izluči i u oktobru, januaru i februaru.

Prema karti izohijeta prosječnih godišnjih visina padavina za teritoriju Crne Gore (M. Burić, 2010. god., str. 26 – 27), uočavamo da Zagarač, Zagreda, Dolovi i Orja Luka dobijaju godišnje oko 2 400 mm padavina, a najvisočiji i krajnji zapadni djelovi Veljeg Garča do 2 600 mm, što su dosta visoke vrijednosti. Ponekad period bez padavina tokom ljeta može da bude duži od mjesec dana (tokom jula i avgusta) kada ne padne ni kap kiše, pa se tada sasuši trava i nisko rastinje, a i neki usjevi.

U djelovima Grudica i Orašja sniježni pokrivač se zadržava u prosjeku 1 – 5 dana godišnje, mada kada se zaledi uslijed sjevernog vjetra, može da potraje i do petnaestak dana. Na djelovima Veljeg Garča snijeg se zadržava od 90 do 120 dana godišnje, posebno iznad 1000 m.n.v. Dok ima snijega na Garču do kraja aprila stanovištvo zna da su mogući mrazevi u ravnici. Inače poljski radovi u Maloj Zagredi, Oselini i Orašju počinju već u februaru, a u slabo ocjeditijim djelovima Grudica tokom druge polovine marta i u aprilu. Pamti se da su ranije zime bile mnogo više snjegovitije, kao i da je Garač „privlačio“ više padavina tokom ljeta nego danas kada je dosta ogolio. Tokom vrelih ljetnjih dana okolni krševiti teren se zagrije pa do duboko u noć zrači toplotu i noći čini sparnim.

Dominiraju vjetrovi iz sjeverozapadnog i jugoistočnog pravca, sjeverac donosi vedro i hladno vrijeme, dok je jug praćen oblačnim i kišovitim vremenom. Ovdje se javlja i vjetar „garčanik“, a kao predznak olujnom vremenu javlja se, kako tu pojavu Zagređani zovu, da „ječi“ Garač. Katkad tokom ljetnjih noći struji vjetrić noćnik uglavnom s Garčeva, koji djeluje prijatno i rashlađujuće. Uz korito Sušice i na Grudicama, česte su jutarnje magle zbog kondenzacije i pojačanog isparavanja iz vlagom zasićenog zemljišta.

Niže djelove Garča odlikuje izmijenjeno – sredozemna klima, čiji je glavni indikator smokva koja ovdje uspijeva i preko 400 m nadmorske visine. I vinova loza koja zahtijeva blažu klimu i veliku osunčanost, ovdje je široko rasprostranjena. Visočiji tereni odlikuju se umjereno – kontinentalnom klimom, a samo najviši djelovi Garča imaju odlike subplaninske klime. Na ovom prostoru su jasno izražena sva 4 godišnja doba. Klima je ovdje uopšte prijatna za čovjeka, za poljoprivredu i vegetaciju, naročito proljeće i jesen kada procvjeta drijen i džanjarika, a potom zanovijet i lipa.

Planinska klima je na najvišim tačkama planina Malog i Velikog Garča. Iza toga je kontinentalna do nadmorske visine od 200 do 300 m. Nakon toga slijedi klima mediteranskog uticaja koja je karakteristična za prostor Bjelopavlićke ravnice. Po klimatskom faktoru i geografskoj širini, ovaj prostor, kao i čitavi prostor opštine Danilovgrad pripada sjevernom umjerenom klimatskom pojasu. Globalni uticaji su vrlo izraženi, a naročito blizina mora. Najbliža tačka udaljena je svega 25 km (Orahovac – Bokokotorski zaliv). Planinski masivi Garča, Stavora i Lovćena nalaze se između mora i doline Zete – Bjelopavlićke ravnice. Bjelopavlićka ravnica otvorena je prema moru preko Zetske ravnice, Skadarskog jezera i Bojane. Udaljenost od Skadarskog jezera je oko 40 km.

Uticaj reljefa na klimu područja je dvosmjerno suprotan:
-submediteranska zona mediteranskog klimatskog uticaja koji obuhvata i Zagredu dolinom Sušice do 20 mnv;
-planinski masivi opredjeljuju umjereno kontinentalnu klimu u brdskom, a u planinama i planinsku klimu, što je u ovom prostoru karakteristično za nadmorsku visinu preko 200 m;
-aluvijalni nanosi, usjevi, vegetacija i podzemne vode ublažavaju rast ljetnjih temperatura, a kraški teren djeluje suprotno.

Vegetacija na prostoru Garča bitno utiče na klimatske uslove. To je naročito karakteristično u posljednjih 10 godina kada su se desili prostorno veliki šumski požari koji su uništili vegetaciju za čiju će regeneraciju trebati mnogo vremena. Zato imamo duga ljeta i kratke zime, a proljeće i ljeto su vremenski bitno narušeni. Karakterističan vjetar je „Garčanik“, u narodu to se kaže „ječi Garač“ što je predznak nevremena.

Pripremio: Dušan Kalezić

Literatura:
Domazetović S. (2014): Zagreda – Svjedočanstva prošlosti, sadašnjosti i vizija budućnosti. Danilovgrad.
Domazetović S. (2012): Danilovgrad 2007 – 2011 – 2025, Vizija održivog razvoja. Danilovgrad.
Burić M., Micev B., Mitrović L. (2012): Atlas klime Crne Gore. CANU, Podgorica.
www.opstinadanilovgrad.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here