SHARE

Za stvaranje klimatskih pojava i oblika postoje tri glavna uslova: Sunce, zemljina površina i vazduh. Sunce je najvažniji faktor, jer je njime uslovljena klima. Vazduh je pravi razarač ili destruktor solarne klime jer upija i rasipa sunčeve zrake. Zemljišna površina je glavni faktor stvaranju klimatskih oblika. Pod uticajem podjela kopna i mora, podjele u visini i dubini i oblika zemljine površine stvaraju se oblici klimatskih tipova.

Prva mjerenja vremenskih prilika u Nikšiću obavio je austrijski oficir Konrad (1850), kada je Nikšić jos bio pod turskom vlašcu.U I svjetskom ratu prekinuta su meteorološka mjerenja. Obnovljena su poslije rata, da bi u toku II svjetskog rata bila ponovo prekinuta. Kasnije su za potrebe Elektroprivrede Crne Gore, odnosno za istraživanja mogućnosti stvaranja vještačkih akumulacija na Nikšićkom polju, vršena mjerenja pojedinih meteroloških elemenata i na više mjesta u Opštini Nikšić. Klima Nikšića je kasnije bila predmet istraživanja vise autora: S. Sinanovića, B. Krivokapića, D. Đukanovića, B. Radojičića i dr.

KLIMATSKI FAKTORI

Među faktorima koji bitno utiču na klimu pojedinih djelova opštine Nikšić prioritet imaju: geografska širina, udaljenost od mora, reljef, nadmorska visina, jezera, tlo, biljni pokrivač i rad čovjeka.

Sam pojam klima grčkog je porijekla, i označava nagib, odnosno upadni ugao sunčevih zraka na zemljinu površinu. Upadni ugao sunčevih zraka mijenja se u toku dana i godine. To je posledica loptastog oblika Zemlje, njene rotacije, nagnutosti ekliptike u odnosu na ravan sunčevog ekvatora i nagiba rotacione ose prema ravni Zemljine putanje. Ovo su primarni faktori koji uslovljavaju intezitet insolacije, a time i radijacije, odnosno stepena zagrijanosti podloge i vazduha iznad nje.

Niksicko polje

KLIMATSKI ELEMENTI

Najvažniji klimatski elementi po kojima se poznaje klima određenog prostora, a koji se prate na svim važnim meteorološkim stanicama su: osunčavanje, temperatura vazduha, vazdušni pritisak, relativna vlažnost vazduha, oblačnost, padavine i vjetrovi.

Osunčavanje

Svi se atmosferski prosjeci svode na izmjenu toplote između djelova kopna, mora i atmosfere, koji su na različitim energetskim nivoima. Energija koja dolazi od sunca osnovni je uzrok energetskih promjena u atmosferi, hidrosferi i na površini litosfere. Trajanje sijanja sunca naziva se insolacija ili osunčavanje, a ukupna elektromagnetska radijacija koju emituje sunce zove se sunčeva radijacija ili sunčevo zračenje. Sunčeva radijacija dolazi do zemlje kao direktna ili kao difuzna. One zajedno čine globalnu radijaciju. Broj koji pokazuje moć refleksije sunčeve radijacije sa tijela koja nemaju sopstvenu svjetlost zove se albedo. Količina insolacije po jedinici površine zavisi od upadnog ugla sunčevih zraka. Ako je ugao veći, veće je i zagrijavanje. To je jedan od uzroka porasta temperature, od izlaska sunca do sredine dana i opadanja do zalaska sunca. Najviše radijacije u toku dana primaju južne padine planina. Radijacija dosta zavisi od trajanja insolacije, tj od dužine dana i noći. Smjena dana i noći, posledica je zemljine rotacije, a postojanje godišnjih doba zavisi od zemljine revolucije i od nagiba zemljine ose prema ravni ekliptike.

Srednja godišnja dužina sijanja sunca u časovima srednje vrijednosti max min
2.239,2 2.538,0 2.025,6

Na geografskoj širini na kojoj se nalazi Nikšić (42° i 46′) visina sunca iznad horizonta u toku godine se mijenja od 23° 21. decembra, 47° 21. marta i 21. septembra, do 70° 21. juna. Astronomsko trajanje dana (vrijeme kada je sunce iznad horizonta, pod uslovom da nema oblačnosti) u Nikšiću 15. januara iznosi 9, 22 h, 15. marta 11, 51 h, 15. juna 15, 18 h.

Prosječno osunčavanje po godišnjim dobima je: proljeće 534 časa, ljeto 875 časa, jesen 526 časova, zima 309 časova.
Prosječno godišnje u Nikšiću sunce sija 2.550 h. Najsunčanija godina bila je 1961. sa 2.739 časova, dok je najmanje osunčavanja bilo 1965. godine – 1.917 časova. Prosječno je najveće osunčavanje bilo u julu, 322 časa, dok je mjesečni maksimum od 374 časa, zabilježen u avgustu 1956. godine. Prosječno najniže osunčavanje je u decembru, 97 časova. Mjesečni minimum osunčavanja, 41 čas, je zabilježen u februaru 1954. god.

Najveći dio toplote koja ulazi u atmosferske procese dolazi odozdo, sa površine zemlje, a samo mali dio nastaje apsorpcijom kratkotalasne radijacije u atmosferi.

Jezero Krupac

Temperatura

Analiziranje temperature, važnog klimatskog elementa, u pojedinim djelovima opštine Nikšić, omogućuju podaci dugogodišnjeg mjerenja na meteorološkoj stanici Nikšić. Srednja godišnja temperatura vazduha u Nikšiću je 10, 9° C. Najhladniji mjesec je januar sa 1, 5°C, a najtopliji juli sa 20, 7° C. Godišnja amplituda iznosi 19, 2° C. Minimalne temperature se produžavaju na februar, a maksimalne na avgust. Srednja temperatura prolječnih mjeseci (mart, april, maj) je 9,5° C, ljetnjih 19,5° C, jesenjih 11,6° C, i zimskih 2,4° C. Znatne su temperaturne razlike izmjerene na pojedinim meteorološkim stanicama na prostoru opštine Nikšić i u okolini.

Srednje godišnje temperature vazduha u Co srednje vrijednosti max min
10,7 11,5 9,9

U Nikšiću se negativne temperature javljaju od oktobra do maja, a temperature niže od – 5° C od novembra do marta. Prosječno je godišnje 65,1 dana u kojima minimalna dnevna temperatura padne ispod 0° C. Najveći zabilježeni broj takvih dana je 103, a najmanji 45. Javljaju se od oktobra do maja. Srednje trajanje perioda bez mraza je od 1. aprila do 9. septembra. Prosječno je u Nikšiću godišnje 19,7 dana temperatura veća od 30° C. Od toga je najviše u avgustu 9,0° C. Vegetacioni period u ravni Nikšićkog polja traje od 10. marta do 1. decembra.

Vlažnost vazduha i oblačnost

Srednje godišnje noćne temperature u Nikšiću su 10,4° C, jutarnje 8,7° C, a podnevne 14,7° C. Osobito su ljeti podnevne temperature visoke. Tada se Nikšićko polje ispuni toplim vazduhom, ali sa zalaskom sunca, temperatura dosta brzo opada, pa su često dnevne amplitude dosta visoke. Srednji godišnji broj dana sa maksimalnim temperaturama nižim od 0° C u Nikšiću je 90.
Nikšić je u Crnoj Gori tipičan predstavnik prelazne klime. To je posledica njegovog središnjeg geografskog položaja i otvorenosti za najdublji prodor maritimnog temperaturnog uticaja. Na klimu Nikšića dosta je jak uticaj i visokih okolnih planina, što je uzrok čestih nestabilnosti vremena. Razlika izmedju apsolutnog minimuma i maksimuma temperatura u Nikšiću je 61° C, u Grahovu 55,2 ° C, Velimlju 62° C.

U vazduhu se nalazi određena količina vodene pare ili vlage vazduha. Njen značaj je za procese u atmosferi vrlo veliki. Njen je veliki značaj i za biljni i životinjski svijet, kao i za život čovjeka, njegovo zdravlje, raspoloženje, radne sposobnosti i dr. Od njene prisutnosti i količine u atmosferi zavisi vjerovatnoća pojave padavina. Vodena para apsorbuje dugotalasnu radijaciju zemlje, intezitet suprotnog zračenja atmosfere, odnosno gubitak dugotalasne radijacije u svemiru i tako indirektno utiče na temperaturu vazduha. Vodena para u sebi sadrži velike količine latentne toplote koja se oslobađa kondezacijom, te i tako utiče na atmosferske procese.

Srednja godišnja relativna vlažnost vazduga u % srednje vrijednosti max min
66,2 72,0 63,0

Relativna vlažnost se mjeri na svim meteorološkim stanicama. Ona predstavlja odnos između količine vodene pare koja stvarno postoji u vazduhu i maksimalne količine koju bi vazduh na istoj temperaturi mogao da primi da bi bio zasićen. Ako je relativna vlažnost 0 % vazduh je potpuno suv, a ako je relativna vlaznost 100 %, vazduh je zasićen.

Daznik, Vucje

Nikšić ima umjerenu relativnu vlažnost vazduha. Od jula mjeseca relativna vlažnost raste do novembra, a potom postepeno opada. Po godišnjim dobima najniži je ljeti 61,0 %, potom u proljeće 68,3 %, u jesen je 71,8 %, a zimi 68,6 %.

Srednja godišnja oblačnost u desetinama srednje vrijednosti max min
5,0 5,6 4,3

Podaci o oblačnosti moraju se uvjek tretirati kao relativni. Mjerenje oblačnosti se procjenjuje od strane osmatrača vizuelno. U veličini oblačnosti uračunavaju se i visoki oblaci, koji rijetko donose padavine. Horizont osmatranja je vrlo različit od mjesta do mjesta, što takođe utiče na procjenu oblačnosti.

Oblačnost zavisi od vlažnosti vazduha, promjene temperature, kao i od reljefa kraja ili mjesta. Veća oblačnost smanjuje zračenje sunca i izračivanje toplote sa površine zemlje. Oblačni dani imaju manje dnevno kolebanje temperature vazduha. Oblačnost se kao i relativna vlažnost obično povećava idući od mora ka unutrašnjosti. Ona se ne poklapa sa rasporedom i količinom padavina.

Padavine

Temperetura vazduha i padavine su najvažniji klimatski elementi. Količina i raspored padavina bitna su obilježja klime svakog mjesta. Analiza padavina obično se vrši za što duži vremenski period, ali se navode podaci o količinama i vrstama padavina u određenim karakterističnim kraćim periodima (dnevne, mjesečne i godišnje padavine).

Srednja godišnja količina padavina u mm srednje vrijednosti max min
1.985,6 2.993,7 1.270,2

Najveća godišnja količina padavina u Nikšiću je zabilježena 1979. god. od 2994 mm, zatim 1937. god. 2982 mm, 1963. god. 2663 mm. Najniža godišnja količina padavina bila je 1953. god. od 1096 mm, zatim 1983. god. 1270 mm, 1993. god. sa 1270 mm. Mjesečni minimum padavina nekada se pojavi i u februaru i maju.

Prosječan broj dana sa padavinama od najmanje 0,1 mm u Nikšiću iznosi 114. Prosječno je najviše dana sa padavinama u decembru – 25, a u novembru – 24.

Udio snijega u ukupnoj količini padavina u Nikšiću je 1,8%. Srednji godišnji broj dana sa sniježnim pokrivačem u Nikšiću je 150 dana. Srednji godišnji broj dana sa grmljavinom u Nikšiću je 46.

Vjetrovi

nk3Strujanje ili cirkulacija vazduha je opšti naziv za kretanje vazdušnih masa u atmosferi. Horizontalno kretanje vazdušnih masa naziva se vjetar. Diferencirano zagrijavanje na pojedinim djelovima površine zemlje uslovljava nejednaki vazdušni pritisak, što je uzrok kretanja vazdušnih masa. Strujanje vazduha je prirodni mehanizam kojim se nastoji izjednačiti razlika u temperaturi, odnosno u vazdušnom pritisku. Diferencirano zagrijavanje posledica je toga što je zemlja sferno tijelo, koje se rotirajući kreće i što se na njoj ne može nikada uspostaviti termička ravnoteža, pa je klimatski gledano, cirkulacija atmosfere vječan proces.

Promjene klime

Svi oblici nepostojanosti klime, nazivaju se promjenom klime. Istina, mnoge promjene imaju karakter promjene vremena, jer za konstataciju promjena klime potrebno je duže osmatranje, u umjerenim geografskim širinama na zemlji – najmanje 30 godina.

Poznato je da promjena jednog elementa u geografskom sistemu uslovljava promjenu i ostalih elemenata. Promjene su dio osnovnih zakonitosti prirode, ali su mnoge izazvane djelovanjem čovjeka. Na prostoru opštine Nikšić prisutne su i jedne i druge vrste promjene.

Dovoljno je reći da je sav prostor opštine pokriven maritimnim ili pretalozno maritimnim sedimentima i shvatiti kakve su se promjene u dugoj geološkoj istoriji zbivale i kako su one uticale na promjenu klime. Nauka je utvrdila da su sve geološke i geomorfološke pratile i klimatske prilike. Za današnji izgled zemljišta, kao i biljnog i životinjskog svijeta, bile su vrlo važne klimatske prilike u vrijeme tercijara. U fazama mirovanja terena, uz povoljne prilike za bujan organski svijet, na karbonatnim stijenama opštine Nikšić, odvijao se intezivan kraški proces koji je omogućio stvaranje zaravni, polja, uvala i drugih karakterističnih oblika reljefa u kršu.

Debljina leda na planinama i površima opštine Nikšić (Orjen, Bijela gora, Vojnik, Lukavice, Krnovo, Bare Bojovića, Luke Bojovića, Konjsko, Vučje, Štitovo, Maganik, Prekornica) dostizala je i preko 150 m.

Značajne promjene koje su od polovine XX vijeka vršene na Niksićkom polju stvaranjem vještackih jezera, zatim promjene u geografskoj funkciji većeg dijela polja – ubrzanim rastom grada Nikšića, koji je sa industrijskim objektima u okolini praktično pokrio skoro sav prostor polja, van prostora akumulacija, uslovile su i promjene klime Nikšićkog polja.

Sigurno je da jezera Krupac i Slano, utiču na klimu bliže okoline jezera, ali ne tako bitno na klimu Nikšića. Pri korišćenju podataka klimatskih mjerenja mora se imati u vidu i sledeće: Meterološka stanica u Nikšiću, upravo je u periodu koji koriste za analize, preseljena sa ravni polja, nadmorske visine 627 m, na Malo brdo brežuljak pored Trebjese, nadmorske visine 647 m. Udaljenost sadašnje Meteorološke stanice u odnosu na Slansko i Krupačko jezero je oko 5 km.

Slano jezero

Praćenje vremenskih promjena postaje preokupacija svih ljudi. Vjerovanje da su promjene klime neznatne, bez obzira što se čovjek dosta nemarno ponaša prema zaštiti životne sredine i što utiče na zagađivanje atmosfere, nijesu realne. U budućnosti će biti, više nego ranije, promjena vremena – pojave suša, pojave poplava i sl.

Ni jedan čovjek u svijetu nije tuđ čovjeku ma gdje on živio. Savremen čovjek mora da prati promjene koje se zbivaju u prirodi, oko njega i svijetu. Međutim, čovjek mora sa većom opreznošću da prihvata prisutnu opštu zanesenost čovjecanstva katastrofama, klimatskim ili ma kojim drugim, kao i priče o naglim promjenama u prirodi, o raznim oblicima misticizma, fatalizma i sličnom. Veliki dio tih zanesenosti i priča, rezultat su neznanja, ali i određenih prevara, kojima je savremeno čovječanstvo podložno.

Pripremio: Goran Mastilović

Literatura:
Radojičić B. (2008): Geografija Crne Gore – društvena osnova. DANU, Podgorica.
Radojičić B. (2008): Geografija Crne Gore – regije. DANU, Podgorica.
Radojičić B. (2010): Opština Nikšić – priroda i društveni razvoj. Filozofski fakultet, Nikšić.
Dukić D. (1997): Klimatologija sa osnovama meteorologije. Naučna knjiga, Beograd.
Burić M., Micev B., Mitrović L. (2012): Atlas klime Crne Gore. CANU, Podgorica.
Dučić V. (2009): Klimatologija – praktikum za geografe. Geografski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here