SHARE

Estavela Gornjepoljski vir smještena je na krajnjem zapadnom djelu Gornjeg Polja, u oblasti strmih krečnjačkih stijena planine Viroštaka, tik uz južnu stranu naselja Vir. Estavela je smještena u omanjoj krečnjačkoj udolini, uvučena ispod stijene, zvane Meteriz, koju sa sjevera i juga zatvaraju oniske gredice, dok je prema koritu rijeke Vidrovan-Sušica širom otvorena.

1

Sam bazen estavele sačinjen je iz dva dijela. Gornji dio ima izgled vrtače nepravilnog kružnog oblika, prečnika 96-98 m, a dubok je 28 m. Donji dio počinje na dubini od 28 m i u potpunosti ima oblik vertikalne jame, čija je dubina 25 m sa prečnikom u gornjem dijelu od 14 m. Najveća do sada izmjerena dubina estavele iznosi 95 m. Dalja ispitivanja dubine nisu bila moguća jer se jama uvlači ispod same stijene, mijenjajući azimut, odnosno prvobitni ugao kretanja. Ona je sa koritom rijeke Vidrovan-Sušica povezana rukavcem dužine 110 m i desetak m širine, kroz koji voda estavele otiče u korito rijeke i obratno. Estavela Gornjepoljski vir, je jedna od najvećih, ne samo u Crnoj Gori i Dinaridima, već možda i u svijetu. Ona tokom zimskog i vlažnog perioda radi kao vrelo, a tokom ljetnjeg i sušnog perioda kao ponor.

Gornjepoljski vir, Niksic
Podzemni tok koji napaja estavelu Gornjepoljski vir, dolazi iz oblasti Duge i Golije, smještenih između planina Njegoša i Viroštaka. Tokom minimalnih voda na podzemnom toku Duge, podzemni kanal može da prihvati i dio vode iz Gornjeg Polja. Tada, zbog položaja korita Vidrovan-Sušica, estavela funkcioniše kao ponor. U primarnoj fazi nastanka, estavela nije mogla da prihvati sve vode Vidrovana koje su u ljetnjem djele godine tekle koritom. U kasnijoj fazi estavela guta sve ljetnje vode, ali ne može i zimske vode Vidrovana, što dovodi do zaključka, da evolucija podzemnih pećinskih kanala još nije dobila svoju završnu formu. Na ovaj način je i dolinica između estavele i korita Vidrovana dobila dvostruku ulogu. U vrijeme kada estavela radi kao vrelo njome teče otoka. Kada estavela funkcioniše kao ponor, dolinicom teče pritoka, odnosno ponornica.

Mehanizam rada je specifičan, jer se estavela javlja u suvom polju, a hidrološki je aktivna cijele godine. Njena zimska faza u radu počinje u drugoj polovini novembra. Neposredno pred početak brzog punjenja vodom, u njenom grotlu se čuje potmula tutnjava, voda se u viru naglo uskovitla i povrne se u dubini za oko pola sata, poslije čega dolazi do oslobađanja sabijenog vazduha uz snažan pucanj. „Pucanj“ estavele, koji se daleko čuje, siguran je znak da će ona proraditi. Za nekih pola sata poslije pucnjave, grotlo estavele se ispuni zamućenom vodom, koja pomenutim rukavcem otiče u korito rijeke Vidrovan-Sušica. Ovaj „pucanj“ se objašnjava specifičnom konstrukcijom sifonskih kanala i pećinskih džepova, u kojima, zbog bujičnog nadolaska vode, dolazi do zagušenja i sabijanja vazduha.

Gornjepoljski vir sa pogledom na StudenuPočetak rada estavele kao vrela, poklapa se vremenski sa nadolaskom poplavnog talasa u donjim, periodično poplavljenim djelovima Nikšićkog polja. Vrelska faza rada traje, do kraja juna, što zavisi od količine i vremenskog trajanja atmosferskih padavina. Kada dolazi do prelaska iz vrelskog u ponorski i iz ponorskog u vrelski period dolazi do perioda mirovanja. Tada se voda u estaveli i voda u koritu rijeke visinski poklope, na 626,2 m nadmorske visine. Period mirovanja počinje krajem maja ili početkom juna i traje do kraja juna ili prve polovine jula, što znači da traje oko 30 dana.

Gornjepoljski vir je poznat i po još jednom prirodnom fenomenu. To je pijesak koji estavela prilikom „pucanja“ i rada kao vrelo izbacuje u velikim količinama. Zapaža se da je ova pojava „pucanja“, nakon podizanja akumulacionih jezera Krupac i Slano nestala ili je veoma rijetka. To se dovodi u vezu sa pretpostavkom da voda estavele ima podzemnu hidrološku vezu sa vrelima Krupca. Pijesak je sitan, krem boje, sličan pijesku na morskoj obali.

Pripremila: Ana Mijanović

Literatura:
Radojičić B. (2005): Vode Crne Gore. INSTITUT ZA GEOGRAFIJU, Nikšić.
Tadić R. (2001): Gornje Polje kod Nikšića. Nikšić-Beograd.

2 COMMENTS

    • Poštovana Bojana, nisu samo ukljuceni studenti, vec i svršeni profesori geografije. Cisto mala digresija. Hvala na podršci.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here